วิถีชุมชน

ผ่านไปแล้วสำหรับเทศกาลสงกรานต์ ปี 2556 มีหลายเรื่องที่เปลี่ยนแปลงไป แต่ที่ไม่เปลี่ยน คือ ยอดผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บในช่วงเทศกาลนี้ยังเพิ่มสูงขึ้นทุกปี เป็นข่าวใหญ่ที่กลบภาพลักษณ์ด้านวัฒนธรรมและประเพณีที่ดีงามของช่วงเทศกาลสงกรานต์ไปจนหมดสิ้น

ขณะที่มีข่าวเล็กๆ ชิ้นหนึ่งที่สะท้อนภาพที่เปลี่ยนไปของประเพณีสงกรานต์ นั่นคือกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีออกมาเตือนการใช้ดินสอพองในการเล่นน้ำสงกรานต์ เพราะตรวจพบเชื้อจุลินทรีย์ แบคทีเรีย และเชื้อราอีกมากมาย

ข่าวดังกล่าวกระทบผู้ผลิตดินสอพองใน จ.ลพบุรี ซึ่งทำเป็นอุตสาหกรรมในครัวเรือน

แต่สงกรานต์ที่หาดใหญ่สร้างสีสันใหม่ด้วยสงกรานต์ฉีดสีที่เอาอย่างจากต่างประเทศ สิ่งที่เกิดขึ้นทำให้เห็นอนาคตของดินสอพอง ซึ่งเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นอีกอย่างหนึ่งของไทยคงค่อยๆ เลือนหายไป

ในความเป็นจริง ดินสอพองมีประโยชน์มากมาย ทั้งการขจัดโรคผิวหนัง กลากเกลื้อน สิวเสี้ยน แก้ลมพิษและผื่นคัน เป็นต้น ด้วยเป็นสมุนไพรยาเย็น คนสมัยก่อนจึงนิยมเอามาปะหน้า ทาตัวเพื่อคลายร้อน และในช่วงเทศกาลสงกรานต์ก็เอามาปะหน้ากันแต่พองาม เพื่อให้เย็นใจ เย็นกาย ไม่ใช่เอามาปะกันเอาเป็นเอาตาย เข้าปาก เข้าจมูกอย่างทุกวันนี้

นี่คือตัวอย่างของวิถีชุมชนที่กำลังจะเลือนหายไป ด้วยการใช้หรือกระทำอย่างขาดความรู้ ความเข้าใจ การที่กระทรวงวิทย์ฯ ออกมาเตือนถือเป็นเรื่องดี แต่ที่ควรทำก่อนหน้านั้น คือการเข้าถึงแหล่งผลิต ให้ความรู้ แก้ไข สร้างแนวทางที่ถูกต้อง เพื่อยกระดับผลิตภัณฑ์ซึ่งเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นให้มีมาตรฐานปลอดภัยสำหรับผู้บริโภค เป็นการแก้ที่ต้นเหตุ ดีกว่าแก้ที่ปลายเหตุ ซึ่งอาจไม่ได้ผล

การกลับบ้านในช่วงเทศกาลสงกรานต์ ทำให้ได้เห็นวิถีชีวิตของชุมชนหลายอย่างที่อาจไม่ได้เห็นในช่วงเวลาทั่วไป

ตัวอย่างเช่น การรวมกลุ่มกันกวนกะละแม กระยาสารท ผลิตภัณฑ์ในชุมชนที่มีอีกมากและยังไม่ได้ถูกหยิบยกขึ้นมาสร้างมูลค่าเพิ่ม ให้เติบโต แข็งแรง เป็นสินค้าโอท็อปของชุมชน ตำบล ไปจนถึงระดับจังหวัด นั่นเพราะระดับนโยบายยังไม่ได้ให้ความสำคัญกับวิถีชุมชนเหล่านี้อย่างจริงจัง

นโยบายส่วนใหญ่เป็นการให้เงินเข้ามา แต่ไม่รู้ว่าจะไปสนับสนุนชุมชนอย่างไร เพราะเจ้าหน้าที่ของรัฐส่วนใหญ่ไม่ใช่คนพื้นที่ จึงขาดความรู้ ความเข้าใจในวิถีชุมชน รากเหง้าของประเพณีและวัฒนธรรมที่มีมาในอดีต สนับสนุนไม่ถูกจุด โครงการก็ไม่เกิด

ดังนั้น หากต้องการสร้างผลิตภัณฑ์ชุมชนให้แข็งแกร่ง การเข้าใจวิถีชุมชนเป็นสิ่งแรกที่ต้องศึกษาและต้องวางยุทธศาสตร์ร่วมกับชุมชนนั้นๆ เพื่อรักษาวัฒนธรรม ประเพณี และผลิตภัณฑ์ภูมิปัญญาท้องถิ่นไม่ให้เลือนหายไป