ทุนจีนทะลัก

ในบรรดาเพื่อนบ้านอาเซียนด้วยกัน “กัมพูชา” เป็นอีกหนึ่งประเทศที่นักลงทุนจีนสนอกสนใจมากในช่วงไม่กี่ปีมานี้

ฮุนเซน นายกรัฐมนตรีกัมพูชา ก็มีท่าทีต้อนรับธุรกิจจากจีนอย่างชัดเจน อย่างในระหว่างการพบปะกับคณะผู้แทนวิสาหกิจชั้นนำจากจีนจำนวนประมาณ 100 คน เมื่อปลายเดือน ก.พ. นายกฯ กัมพูชาก็หยอดคำหวานอ้าแขนต้อนรับการลงทุนจากจีนอีกรอบ

แต่ถึงคลื่นการลงทุนจากแดนมังกรจะไหลบ่าเข้าสู่กัมพูชา กลับมีบางโครงการที่ไม่มีความชัดเจน และก่อความกังวลให้กับคนกัมพูชาบางส่วน

อย่างในอำเภอโรเวียง ซึ่งอยู่ทางตอนเหนือของกัมพูชา ครั้งหนึ่งเคยเป็นสมรภูมิสู้รบในยุคเขมรแดง และยังมีทุ่นระเบิดตกค้างอยู่ไม่น้อยแต่พื้นที่นี้มีแร่เหล็กจำนวนมาก จนเตะตาบริษัทจีน 2 รายที่ทุ่มเงินลงทุน 1.1 หมื่นล้านเหรียญสหรัฐ

โครงการดังกล่าวมีแผนจะสร้างโรงงานเหล็ก ท่าเรือ และทางรถไฟ ซึ่งจุดกระแสความเป็นห่วงจากบรรดานักรณรงค์สิ่งแวดล้อม และชาวบ้าน

อภิโปรเจกต์ในโรเวียงเป็นซีรีส์ล่าสุดที่เน้นย้ำถึงอิทธิพลทางเศรษฐกิจของจีนที่เพิ่มขึ้นมากในแถบนี้ ขณะเดียวกันแดนมังกรก็พยายามเข้าถึงท่าเรือและแหล่งวัตถุดิบในมหาสมุทรอินเดียและทะเลจีนใต้

ไม่ว่าจะเป็นการก่อสร้างทางรถไฟมูลค่า 7,000 ล้านเหรียญสหรัฐ เพื่อเชื่อมลาวกับมณฑลยูนนานของจีน และต่อมายังไทย ส่วนในเมียนมาร์ การก่อสร้างท่อส่งน้ำมันและก๊าซธรรมชาติเชื่อมยูนนานกับอ่าวเบงกอล มูลค่า 3,000 ล้านเหรียญสหรัฐ ก็เกือบจะแล้วเสร็จ

ขณะที่โครงการในโรเวียงถือเป็นโปรเจกต์ขนาดยักษ์ เพราะมีมูลค่าใกล้เคียงกับจีดีพีกัมพูชาที่อยู่ที่ 1.29 หมื่นล้านเหรียญสหรัฐ และถือเป็นโรงงานเหล็กแห่งแรกของประเทศ ส่วนท่าเรือก็จะสามารถเชื่อมกับจีน และทางรถไฟพาดผ่านหลายพื้นที่ในกัมพูชา แม้ยังไม่เผยพิกัดที่แน่ชัด

“ซุน ชี่ไค” ผู้จัดการโครงการในจีน บริษัท กัมพูชา ไอรอน แอนด์ สตีล ไมนิง อินดัสตรี กรุ๊ป ที่เพิ่งลงนามก่อสร้างโครงการร่วมกับ “ไชนา เมเจอร์ บริดจ์ เอ็นจิเนียริง” บริษัทลูกของไชน่า เรลเวย์ กรุ๊ป ระบุว่านี่เป็นเหล็ก 65% และมีไม่กี่แห่งที่มีแร่เหล็กคุณภาพสูง แม้แต่ในจีนที่เป็นผู้ผลิตเหล็กรายใหญ่ของโลก ส่วนใหญ่มีสารประกอบแร่เหล็กไม่ถึง 40%

ทว่า ยังมีอีกหลายคำถามที่ไม่มีคำตอบแน่ชัด ไม่ว่าจะเป็นกำลังการผลิต จะส่งไปขายที่ไหน ไม่นับรวมเจ้าหน้าที่ระดับสูงของกัมพูชาที่ยังไม่รู้รายละเอียดของโครงการนี้สักเท่าไร

ผู้เชี่ยวชาญเรื่องเหมืองแร่ตั้งคำถามว่า พื้นที่ตอนเหนือของกัมพูชามีแร่เหล็กมากพอที่จะคุ้มค่าการลงทุนจริงหรือ เช่นเดียวกับเหล่าผู้รู้ด้านคมนาคมที่ข้องใจว่า ทำไมทางรถไฟที่จีนจะก่อสร้างจึงไม่เชื่อมต่อกับระบบรถไฟที่มีอยู่แล้วในกัมพูชา ซึ่งมีต้นทุนปรับแต่งใหม่อยู่ที่ 141.6 ล้านเหรียญสหรัฐ และเหตุใดไม่เชื่อมโยงกับท่าเรือ 2 แห่งที่มีอยู่แล้ว

นอกจากนี้ บริษัท กัมพูชา ไอรอน แอนด์ สตีลฯ ก็ดูไม่เหมือนบริษัทระดับพันล้าน เพราะจดทะเบียนโดยมีพนักงานชาวจีน 3 คน และมีพนักงานทำความสะอาดเพียงคนเดียวที่สำนักงานใหญ่พนมเปญ

น่าสนใจว่า นับจากปี 2537 เม็ดเงินลงทุนที่จีนตกปากรับคำในกัมพูชามีมูลค่าราว 9,100 ล้านเหรียญสหรัฐ ซึ่งรวมถึง 1,200 ล้านเหรียญสหรัฐ เฉพาะในปี 2554 คิดเป็น 8 เท่าของบริษัทอเมริกัน

หมายความว่า อิทธิพลทางการเมืองของจีนก็เพิ่มขึ้นด้วย เห็นได้จากบทบาทของกัมพูชาในฐานะประธานอาเซียนเมื่อปีที่แล้ว ข้อพิพาทในทะเลจีนใต้กลายเป็นเรื่องที่ทำให้อาเซียนกลืนไม่เข้าคายไม่ออก

เรื่องราวของทุนจีนในกัมพูชาคล้ายคลึงกับในเมียนมาร์ ที่โครงการเหมืองของจีนกระตุกให้เกิดแรงต้านจากชาวบ้านในเมียนมาร์ แม้ว่าชาวบ้านกัมพูชาบางคนตั้งตารอการพัฒนาที่จะเกิดขึ้นในโรเวียงแต่ความไม่ชัดเจนก็ทำให้ผู้คนเริ่มกังวลมากขึ้น