มหาอุทกภัย 2554กับวิกฤต HDD

ปัจจุบันอุตสาหกรรมสำคัญของโลกได้นำระบบการผลิตแบบ Lean Manufacturing มาใช้ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและลดต้นทุน

โดย..ยุทธสักดิ์ คณาสวัสดิ์ 

ซึ่งมีหัวใจสำคัญ คือ การผลิตแบบทันเวลาพอดี (Just in TimeJIT) แต่มีจุดอ่อนสำคัญ คือ ค่อนข้างเปราะบาง เนื่องจากจัดเก็บวัตถุดิบหรือชิ้นส่วนคงคลังน้อยมาก หากผู้ผลิตชิ้นส่วนเพียงรายเดียวส่งไม่ทันกำหนด จะต้องหยุดสายการผลิตทั้งหมด โดยเหตุการณ์มหาอุทกภัย 2554 ในไทยได้ชี้ชัดถึงจุดอ่อนในด้านนี้

ตัวอย่างสำคัญ คือ อุตสาหกรรม Hard Disk Drive (HDD) ซึ่งเริ่มต้นขึ้นในประเทศไทยเมื่อปี 2526 เมื่อบริษัท ซีเกท มาบุกเบิกตั้งฐานการผลิตชิ้นส่วน HDD ที่อาคารเล็กๆ ใกล้กับศูนย์การค้าฟอร์จูนทาวน์ จากนั้นได้เติบโตอย่างรวดเร็วจนไทยกลายเป็นผู้ผลิต HDD 1 ใน 3 ของการผลิตทั่วโลก เป็นผู้ผลิตรายใหญ่อันดับ 2 ของโลก โดยเดิมเป็นอันดับ 2 รองจากสิงคโปร์ แต่ปัจจุบันเป็นอันดับ 2 รองจากจีน โดยในจำนวนผู้ส่งออกรายใหญ่ที่สุด 10 อันดับแรกของไทยในปี 2553 เป็นบริษัทผลิต HDD จำนวนมากถึง 3 บริษัท

ปัจจุบันทั่วโลกมีผู้ผลิต HDD ทั่วโลกเพียง 5 ราย คือ เวสเทิร์นดิจิตอล ซีเกท ฮิตาชิ โกลบอล สตอเรจ โตชิบา และซัมซุง (กำลังจะลดลงเหลือ 3 รายในเร็วๆ นี้ เนื่องจากเวสเทิร์นดิจิตอลอยู่ระหว่างการซื้อกิจการบริษัท ฮิตาชิ โกลบอล สตอเรจ และบริษัท ซีเกท อยู่ระหว่างซื้อธุรกิจ HDD จากบริษัท ซัมซุง) โดยในจำนวนนี้ตั้งอยู่ในไทย 4 บริษัท รวม 7 โรงงาน แต่ละปีส่งออกสร้างรายได้มากถึง 4.5 แสนล้านบาท (ไม่นับการส่งออกของผู้ผลิตชิ้นส่วน HDD) นั่นคือ

l บริษัท เวสเทิร์นดิจิตอล ซึ่งเป็นผู้ผลิต HDD รายใหญ่ที่สุดของโลก ส่วนแบ่งตลาดโลก 34% มีโรงงานในไทย 2 แห่ง ตั้งอยู่ที่นิคมอุตสาหกรรมบางปะอิน จ.พระนครศรีอยุธยา และเขตอุตสาหกรรมนวนคร จ.ปทุมธานี ซึ่งทั้งสองแห่งล้วนจมน้ำเรียบร้อยแล้ว

l บริษัท ซีเกท ซึ่งเป็นผู้ผลิต HDD รายใหญ่อันดับ 2 ของโลก มีส่วนแบ่งตลาดโลก 30% มี 2 โรงงาน ตั้งอยู่ที่ จ.นครราชสีมา และ อ.เทพารักษ์ จ.สมุทรปราการ โรงงานทั้งสองแห่งยังปลอดภัย แต่โรงงานที่ อ.เทพารักษ์ อาจประสบน้ำท่วม แต่เป็นโรงงานขนาดเล็กกว่าที่ จ.นครราชสีมา

l บริษัท โตชิบา เป็นผู้ผลิต HDD รายใหญ่อันดับ 4 ของโลก มีส่วนแบ่งตลาดโลกประมาณ 10% มีโรงงานในประเทศไทย 1 แห่ง ตั้งอยู่ที่เขตอุตสาหกรรมนวนคร จ.ปทุมธานี ปัจจุบันน้ำท่วมแล้ว

l บริษัท ฮิตาชิ โกลบอล สตอเรจ เป็นผู้ผลิต HDD รายใหญ่อันดับ 3 ของโลก มีส่วนแบ่งตลาดโลก 16% มีโรงงานในไทย 2 แห่ง ที่เขตอุตสาหกรรม 304 จ.ปราจีนบุรี และชลบุรี ยังปลอดภัย

ภาวะน้ำท่วมนับว่าส่งผลกระทบต่ออุตสาหกรรม HDD เนื่องจาก 3 ใน 7 โรงงานจมน้ำแล้ว เสียหายจำนวนมาก ขณะที่โรงงานที่เหลืออีก 4 แห่งยังไม่สามารถผลิตได้เต็มที่ เนื่องจากน้ำท่วมได้ส่งผลเสียหายต่อการผลิตชิ้นส่วนสำคัญของ HDD เช่น บริษัท นิเด็ค ที่ผลิตชิ้นส่วน Spindle Motor รายใหญ่ที่สุดของโลก มีโรงงานหลายแห่งจมน้ำแล้วทั้งที่สวนอุตสาหกรรมโรจนะ เขตอุตสาหกรรมนวนคร สวนอุตสาหกรรมบางกะดี ฯลฯ ขณะที่บริษัท ฮัทชินสัน ซึ่งผลิตชิ้นส่วน Suspension รายใหญ่ที่สุดของโลก โรงงานจมน้ำที่สวนอุตสาหกรรมโรจนะ จ.พระนครศรีอยุธยา

ผลกระทบข้างต้นไม่เฉพาะการผลิต HDD ในไทยเท่านั้น แต่กระทบต่อการผลิต HDD ทั่วโลก เนื่องจากมีการส่งชิ้นส่วน HDD จากไทยไปยังโรงงาน HDD ในหลายประเทศ รวมถึงกระทบต่อเนื่องถึงการผลิตเครื่องคอมพิวเตอร์ เนื่องจาก HDD เป็นอุปกรณ์หน่วยความจำที่สำคัญของเครื่องคอมพิวเตอร์ ซึ่งการฟื้นฟูกิจการ HDD คาดต้องใช้เวลาค่อนข้างมาก เนื่องจากเป็นอุปกรณ์สลับซับซ้อน ใช้เวลาซ่อมแซมนาน ซึ่งบริษัทเหล่านี้ต่างล้วนต้องการให้น้ำลดลงอย่างรวดเร็ว เพื่อฟื้นฟูกิจการโดยเร็วที่สุด เนื่องจากแต่ละวันที่ผ่านพ้นไปมีค่าเสียโอกาสจากการสูญเสียรายได้รวมนับ 1,000 ล้านบาท

ในระยะยาวประเทศไทยมีความท้าทายสำคัญ เนื่องจากคาดว่าจะมีการย้ายฐานการผลิต HDD และชิ้นส่วน HDD อย่างน้อยไปยังประเทศอื่นๆ เพื่อลดความเสี่ยงในการดำเนินธุรกิจและผลกระทบต่อห่วงโซ่อุปทานจากที่พึ่งพาฐานการผลิตในไทยมากจนเกินไป ทั้งนี้ขึ้นกับว่าประเทศไทยจะเสริมสร้างความมั่นใจแก่นักลงทุนได้มากน้อยแค่ไหน ว่าจะไม่เกิดเหตุการณ์อุทกภัยซ้ำอีก รวมถึงเสนอสิทธิและประโยชน์มากน้อยเพียงใดเพื่อชดเชยความเสี่ยงที่เกิดขึ้น

ขณะเดียวกันก็เป็นโอกาสทองของหน่วยงานส่งเสริมการลงทุนในต่างประเทศ ซึ่งปัจจุบันได้ส่งผู้บริหารไปเร่งติดต่อกับบริษัทแม่ที่มีโรงงานในเมืองไทยได้รับความเสียหาย เพื่อพบปะพูดคุยกัน พร้อมกับเชิญชวนให้ย้ายไปลงทุนในประเทศของตนเอง โดยเสนอสิทธิและประโยชน์ในลักษณะลด แลก แจก แถม