ขยะท่วมภูเก็ต สะท้อนวิกฤตความคิดของรัฐบาลไทย

เมื่อสองวันที่ผ่านมามีข่าวที่น่าอับอายต่อชาวโลกอย่างยิ่ง การบริหารบ้านเมืองของรัฐบาลไทย และของการบริหารส่วนท้องถิ่นของเทศบาลนครภูเก็ต เมื่อมีข่าวประกาศออกมาจากเทศบาลนครภูเก็ตที่เติบโตมาแต่ชื่อ โดยศูนย์กำจัดขยะมูลฝอยของเทศบาลได้มีประกาศให้องค์กรปกครองส่วนตำบลทั่วจังหวัดได้ทราบว่า ทางเทศบาลฯ จะงดรับขยะที่ล้นบ่อฝังกลบของเทศบาลที่มีอยู่ที่เดียวในจังหวัดโดยไม่มีกำหนด

ข่าวที่ออกมานี้เป็นเหตุการณ์เรื้อรังและแก้ไม่ตกแล้วจริงๆ ถือเป็นวิกฤตที่ร้ายแรงมาก และนี่ไม่ใช่วิกฤตขยะครั้งแรกของภูเก็ตนะครับ แต่เป็นครั้งที่ 7 แล้ว เพราะต่อไปนี้ไม่ทราบว่าครัวเรือน โรงแรม ตลาด ร้านค้าร้านอาหารในภูเก็ตจะนำขยะวันละหลายร้อยตันไปทิ้งที่ไหน ซึ่งจะนำเสนอเป็น 3 หัวข้อ ดังต่อไปนี้

1.ความคิดที่ตีบตัน

เรื่องนี้แน่นอนได้เป็นข่าวใหญ่ที่ออกไปทั่วโลก นักท่องเที่ยวชาวต่างประเทศไม่ว่าจากยุโรป ญี่ปุ่น จีน รัสเซีย อาหรับในตะวันออกกลาง ที่เคยมาเที่ยวภูเก็ตปีละไม่ต่ำกว่า 15 ล้านคน จะต้องตกใจแน่ ยิ่งกว่านั้น เขาก็จะสงสัยกันทันทีว่านี่รัฐบาลไทยได้พัฒนาและดูแลไข่มุกอันดามันไม่เป็นจริงๆหรือ เอาแต่โฆษณาให้นักท่องเที่ยวเข้ามาเพื่อเก็บภาษีอย่างเดียวเท่านั้นหรือ ขยะล้นเมืองก็เกิด การจราจรติดขัดก็เกิด แล้วเขาก็จะพูดว่า อ๋อรู้แล้วละ ทำไมประเทศไทยจึงเติบโตได้แค่ต่ำเตี้ยเรี่ยดินมานานแล้ว เชื่อแล้วครับ

ความจริงไม่ใช่เทศบาลนครภูเก็ตซึ่งเติบใหญ่มาเรื่อยๆไม่ได้ทำอะไรเลยในเรื่องขยะ ขออนุญาตเอ่ยชื่อคุณภูมิศักดิ์ หงษ์หยก เพื่อนรุ่นน้องผมตั้งแต่ชั้นมัธยม จนกระทั่งจบปริญญาคณะเศรษฐศาสตร์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ในช่วงที่ท่านดำรงตำแหน่งนายกเทศมนตรีเทศบาลเมืองภูเก็ต ท่านได้สร้างเตาเผาขยะขนาดใหญ่แถวสะพานหินเมื่อประมาณ 40 ปีที่แล้ว เพื่อกำจัดขยะที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วมาก 

2. การสร้างสรรค์ไม่มีเกิด

แต่อย่างว่า สมัยนั้นเทคโนโลยีใหม่ๆในเรื่องกำจัดขยะไม่มี แถมรัฐบาลไทยโดยเฉพาะหน่วยงานที่รับผิดชอบด้านสิ่งแวดล้อมก็ยังเล็กมาก ขณะที่ต่อมาไม่นานแนวความคิดการดูแลรักษาสิ่งแวดล้อมได้แผ่ขยายไปทั่วโลก ผมยังจำได้ว่าได้มีหน่วยงานเอกชนต่างประเทศที่คอยดูแลตรวจสอบเรื่องสิ่งแวดล้อมชื่อ Greenpeace ได้ล่องเรือสำราญขนาดเล็กมาเห็นเตาเผาขยะขนาดใหญ่ปล่อยควันโขมงที่สะพานหิน ซึ่งเป็นพื้นที่ติดชายทะเลด้านทิศใต้ที่ตื้นเขินมากของเกาะภูเก็ต ก็ได้โวยวายออกข่าวไปทั่วโลก จนในที่สุดเทศบาลนครภูเก็ตจำต้องเลิกวิธีเผาขยะแล้วหันมาใช้วิธีฝังกลบ แต่ก็ต้องเผชิญกับวิกฤตสุดน่าละอายถึงการด้อยประสิทธิภาพแม้ในเรื่องการกำจัดขยะของไทยในขณะนี้​

3. สิ่งดีเลิศไม่เคยทำ

ได้พูดถึงวิกฤตและประวัติการกำจัดขยะของภูเก็ตให้ฟังแล้ว ผมขอนำความรู้ที่ได้มีโอกาสไปรับทราบมาเมื่อประมาณ 3 ปีที่แล้ว คือได้ดูงานด้านการเงินที่ญี่ปุ่นตอนใต้ที่เมืองฟูกูโอกะ (Fukuoka) และได้มีโอกาสไปดูการแก้ไขปัญหาการกำจัดขยะของญี่ปุ่น ซึ่งถือว่าก้าวหน้ามากในโลกพอๆกับประเทศแถบเมดิเตอร์เรเนียนในยุโรป ที่จริงประเทศที่รายได้ระดับปานกลาง เขาก็ได้มีการกำจัดขยะอย่างดีมีมาตรฐานกันหมดแล้ว 

ยกเว้นประเทศไทยที่รัฐบาลมีแต่ความอยากแต่อย่างเดียว อยากเข้าสู่ประเทศรายได้ระดับสูงปานกลาง อยากเข้าเป็นสมาชิกกลุ่มโออีซีดี (OECD) คือ กลุ่มประเทศพัฒนาแล้วที่มีระบบเศรษฐกิจแบบตลาดเสรีและระบอบประชาธิปไตย ซึ่งร่วมกันส่งเสริมการเติบโตทางเศรษฐกิจ การค้าเสรี และการพัฒนาสังคม แต่รัฐบาลไทยไม่ว่าพรรคไหนๆ ไม่เคยก้มหน้ามองน้ำในตุ่มเพื่อดูเงาหัวของตนเองบ้างเลย

ที่เมืองฟูกูโอกะ หรือเมืองไหนๆของญี่ปุ่น เขามีการแยกขยะตั้งแต่ต้นตอที่เกิดขยะไม่ว่าจะเป็นบ้านอยู่อาศัย ในสำนักงาน และในโรงแรมทั่วประเทศ มีกฎหมายกำหนดให้แยกขยะตั้งแต่ต้น ในห้องพักของโรงแรมจะมีถังขยะให้แขกที่พักแยกทิ้งอย่างน้อย 2 ใบ เป็นต้น ที่นี่รัฐบาลเขาได้ลงทุนถมทะเลส่วนที่พอทำได้ ให้ได้เนื้อที่ประมาณ 20-50 ไร่ ขนาดใกล้เคียงกับนิคมอุตสาหกรรมทั่วไป แล้วรัฐบาลญี่ปุ่นจะสนับสนุนให้นักลงทุนไปตั้งโรงงานประกอบอุตสาหกรรมรีไซเคิล ​(Recycle) ขยะ ในราคาเช่าที่ดินที่ต่ำมาก ซึ่งทำให้เกิดอุตสาหกรรมขึ้นเต็มพื้นที่ทะเลที่ถม รัฐบาลญี่ปุ่นเขาทำวิธีนี้ทั่วประเทศครับ

สรุปแล้วเมืองไทยมีแต่ความคิดที่ตีบตัน การสร้างสรรค์ไม่มีเกิด สิ่งดีเลิศไม่เคยทำ

ทะเลที่ตื้นเขินแถวสะพานหินที่ภูเก็ตก็เคยมีการถมโดยเทศบาลบางส่วนไปแล้วบ้างในอดีต เพื่อขยายเป็นที่พักผ่อนของชาวเมือง และปัจจุบันนี้ก็ยังมีพื้นที่กว้างขวางพอที่จะมีการทยอยถมด้วยขยะแล้วกลบด้วยดินทรายทำเป็นนิคมอุตสาหกรรมวัสดุรีไซเคิลด้วยขยะได้ แต่รัฐบาลไทยไม่เคยแม้แต่จะคิดทำ กูจะเก็บภาษีอย่างเดียว