บ้าน ‘คนธรรมดา’ ณ แม่สอด ที่คิดไกลกว่าความสบาย! เพราะตั้งใจอยู่ให้รอดกับภัยพิบัตินาน 1 ปี

โพสต์ทูเดย์ พารู้จัก เรื่องเล่าจากแนวคิดการสร้าง ‘บ้าน’ ของคนธรรมดา ที่ตั้งใจว่า ‘ต้องรอด’ หากเกิดภัยพิบัตินานนับปี

 

ต่อไปนี้คือเรื่องราวของ ‘บ้านที่สุดแสนธรรมดา’ หลังหนึ่ง

 

ในขณะที่มนุษย์มองหาวิทยาการล้ำสมัย หันหน้าเข้าสู่ยุค AI และ Smart Home อย่างเต็มตัว เพื่อนำมาตอบโจทย์การสร้าง ‘บ้าน’ ที่สะดวกสบายมากที่สุด หรือมองหาเครื่องมือทันสมัยที่จะอยู่รอดกับภัยพิบัติ

 

มุมหนึ่งใน อ.แม่สอด จ.ตาก ‘บ้านสวนมาศิณีฟาร์ม’ ของ อุ๋ย - ศิณี กันธรักษา ซ่อนตัวอยู่ในเงาไม้ริมน้ำสายเล็กๆ ที่ได้ยินแต่เสียงรถผ่านไปมานานๆ ครั้ง

 

บ้านหลังนี้ตั้งอยู่อย่างมั่นคงมาหลายปี

คำว่า ‘มั่นคง’ ของบ้านแห่งนี้อาจจะมีรายละเอียดที่แตกต่างจากหลังอื่นๆ อยู่พอสมควร เพราะไม่ใช่แค่โครงสร้างที่ต้องแข็งแรง แต่เจ้าของบ้านตั้งใจจะสร้าง ‘บ้าน’ ของเธอให้ ‘มั่นคง’ ทุกด้านอย่างแท้จริงเท่าที่ ‘คนธรรมดา’ คนหนึ่งจะทำได้ โดยเฉพาะต้องสามารถที่จะรับมือกับภัยพิบัติได้ด้วย ‘ตัวเอง’

 

 

ถ้าเกิดว่าวันหนึ่งน้ำไม่ไหล ไฟดับ ระบบทุกอย่างล้มหาย หรือโรคระบาดอีกครั้งหนึ่ง จะอยู่ได้มั้ยเอาแค่ 7 วัน ภายในบ้านของตัวเอง?

 

ท่ามกลางคำกล่าวของคนรอบข้าง ถึง ‘ความกระตือรือร้น’ ที่จะ ‘ล้น’ หรือ ‘ตื่นตูม’ เกินไปหน่อยหรือไม่ .. แต่ห้วงเวลาที่ผ่านมา โดยเฉพาะตอนนี้ที่หลายประเทศประกาศให้ประชาชนมีแผนฉุกเฉินสำรองของตัวเอง เพื่อสามารถ 'ทนรับ' กับสถานการณ์ไม่คาดคิดได้ ระหว่างที่รอรับการช่วยเหลือจากภาครัฐ ก็พิสูจน์ด้วยตัวของมันเองแล้วว่า

 

แนวคิด ‘บ้านที่รับมือภัยพิบัติ’ หลังนี้ไม่ใช่ แนวคิดที่ไกลตัวอีกต่อไป

 

 

จุดเริ่มต้นจาก ‘โควิด’ กับแนวคิด ‘พึ่งพาตัวเอง’

“ช่วงโควิด เราอยู่ในโรงงานของพี่สาวซึ่งเป็นลักษณะห้องพักที่มีห้องน้ำในตัว อยู่ทุกวันจนอึดอัด มีแอร์นะแต่พอออกมาข้างนอกก็ร้อน จึงตัดสินใจว่าจะย้ายมาที่สวน ซึ่งโชคดีว่ามีที่และบ้านหลังเล็กๆ สร้างเอาไว้แล้วบ้าง” คุณศิณี หรือ อุ๋ย เริ่มเล่าย้อนถึงวันวานซึ่งก็ผ่านมาหลายปี

 

พื้นที่สวนแต่เดิม ไม่มีน้ำประปา ไม่มีไฟ ในครั้งแรกเนื่องจากคุณอุ๋ยคลุกคลีอยู่กับชาวเมียนมา จึงเห็นคนงานชาวเมียนมาใช้ ‘โซลาร์เซลล์’ แผงเล็กๆ สำหรับผลิตไฟ จึงนำมาใช้แต่ก็ไม่เพียงพอ

 

“เราเลยเริ่มจากเล็กๆ ลองผิดลองถูกของเราเอง จนกระทั่งมีระบบโซลาร์เซลล์เต็มรูปแบบสำหรับไฟในบ้านของตัวเอง”

 

คุณอุ๋ยอธิบายถึงการใช้ชีวิตกับไฟที่มาจากโซลาร์เซลล์ของในบ้านของเธอว่า ‘ใช้ตั้งแต่ตื่นนอนยันหลับ’ แต่ก็ต้องมีความรู้ว่าเครื่องใช้ไฟฟ้าบางอย่างต้องใช้กลางวันหรือกลางคืน เพราะพลังงานไฟฟ้าที่ได้ต้องมีการคำนวนให้เพียงพอ

 

“อย่างเครื่องดูดฝุ่น เราก็คงไม่มาดูดฝุ่นตอนกลางคืนที่ต้องใช้ไฟเยอะ เราก็เลือกใช้ไฟตอนเช้า”

 

 

ที่บ้านสวนมาศิณีฟาร์มมีเครื่องใช้ไฟฟ้าครบถ้วน แม้กระทั่งตู้เย็น แม้ว่าจะไม่มีเครื่องปรับอากาศ แต่การวางแผนสร้างบ้านที่ทำให้อากาศในบ้านหมุนเวียน มีห้องด้านล่างและด้านบน ซึ่งห้องด้านล่างที่อยู่ใกล้บ่อน้ำจะเย็นกว่าด้านบน และรอบบ้านก็จะปลูกต้นไม้ไว้ ทำให้ได้ ‘แอร์ธรรมชาติ’ และ 'เครื่องปรับอากาศ' ก็ไม่จำเป็นต่อชีวิตของเธอนับจากวินาทีนั้น

 

 

“พอเราอายุมากขึ้น ก็อยากได้บ้านที่รู้จักทิศทางลมเข้าออก พื้นบ้านถ้าเป็นซีเมนต์ก็เย็นเท้า ต้องใส่ถุงเท้าทั้งวัน ก็เลือกใช้พื้นไม้ เรื่องไม่มีแอร์พออยู่ไปนานๆ ก็จะชินกับอากาศ รู้สึกดีกับตัวเองเพราะว่าเจอร้อนก็อยู่ได้ เจอหนาวร่างกายเราก็ปรับตัวได้ พอมาอยู่แบบนี้บางครั้งนอนห้องแอร์จะรู้สึกอึดอัด เพราะว่าอากาศไม่ปลอดโปร่ง”

 

คุณอุ๋ยบอกว่า บ้านหลังนี้ค่อยๆ ทำมาเรื่อยๆ เพราะไม่ได้มีงบประมาณมากนัก เริ่มจากไฟหลังจากนั้นก็เป็น 'ระบบน้ำ' ที่ทุกวันนี้ไม่ต้องจ่ายเงินเลยแม้แต่บาทเดียว

 

 

“ที่นี่เราขุดบ่อก็ได้น้ำมา เราใช้วิธีดึงน้ำขึ้นไป ผ่านเครื่องกรองเก็บไว้บนแทงก์น้ำด้านบน เพื่อให้น้ำจากที่สูงไหลผ่านท่อจ่ายเข้ามาในบ้าน ซึ่งจะมาผ่านขั้นตอนการกรองแบบเดียวกับน้ำประปา ให้น้ำสัมผัสแดด กรองสนิมกรองสิ่งสกปรกทุกอย่าง น้ำที่ได้ก็จะเอามาใช้อาบน้ำหรือทำครัว นอกจากนั้น ก็จะผ่านเครื่องกรองเล็กในบ้านอีกทีหนึ่งเพื่อเอามาดื่ม น้ำของที่นี่จึงไม่มีกลิ่นและสะอาด”

 

 

หลังจากนั้น คุณอุ๋ยก็ขยายแนวคิดของตัวเอง จากโรงไฟฟ้าพลังแสงอาทิตย์100% สู่โรงผลิตน้ำประปา โรงผลิตน้ำดื่ม โรงผลิตปุ๋ยหมักปุ๋ยน้ำ โรงซ่อมสร้างอุปกรณ์ โรงแปรรูปถนอมอาหาร โรงยาปลูกพืชสมุนไพรและผักที่มีสรรพคุณทางยา นอกจากนี้ยังมีเรือนเพาะชำกล้าไม้และขยายกิ่งพันธุ์อีกด้วย

 

 

สรุปแล้วแนวคิดการสร้างบ้านของ 'มาศิณีฟาร์ม' ที่สำคัญคือ สร้างบ้านที่ลดการใช้พลังงาน และลดการพึ่งพาภายนอก และรองรับการอยู่ของผู้สูงวัย และสามารถรองรับทุกภัยเมื่อภัยมา พายุลมฝน น้ำท่วม ภัยแล้ง ร้อน แผ่นดินไหว และฝุ่น PM2.5 ได้ รวมไปถึงจะต้องสร้างสมดุลระบบนิเวศในสวน เพื่อให้สัตว์ นก แมลง กิ้งก่า ปลวก ได้พักอาศัย เป็นที่หลบภัย และมีส่วนร่วมในการดูแลสวน แทนการใช้สารเคมีเพื่อช่วยกำจัดหนอนและแมลง

 

 

‘ความมั่นคงทางอาหาร’ บทเรียนที่สำคัญที่ต้องใส่ใจแม้กระทั่งรายละเอียด

ช่วงโควิดที่ต้องกักตัวเป็นปีๆ สิ่งหนึ่งที่คุณอุ๋ยเรียนรู้คือ ‘ความมั่นคงทางอาหาร’ ต้องมีเพราะไม่สามารถติดต่อใครได้และทุกคนก็ห้ามออกจากบ้าน

 

“เราเริ่มจากซื้อปลา ไก่ และห่านมาเลี้ยง มันทำให้เราได้ทั้งเนื้อและไข่ซึ่งเก็บได้ทุกวัน ส่วนอาหารเลี้ยงสัตว์ตอนแรกปลูกข้าวโพดเก็บไว้ แต่ปรากฎว่าชาวบ้านปลูกแล้วถูกกว่าที่เราลงทุนปลูกเอง ก็ได้เรียนรู้ว่าไม่ใช่ว่าปลูกไปซะทุกอย่าง มันก็ลองผิดลองถูกมา”  

ซึ่งคุณอุ๋ยบอกว่าเคยเลี้ยงเป็ดพันธุ์ไข่แต่ค่าอาหารแพง ส่วนปลาในบ่อที่เลี้ยงไว้น่าจะพอให้เธอสามารถมีอาหารกินได้เป็นปีๆ

 

 

เช่นเดียวกับการปลูกผัก เคล็ดลับสำคัญของการเลือกชนิดผักที่จะปลูกคือ ‘ผักท้องถิ่น’ เพราะผักบางอย่างแมลงชอบกินก็จะทำให้ปลูกแล้วไม่ ‘คุ้มค่า’

 

ที่สวนจะใช้วิธีเอาไปแลกเปลี่ยนกับชาวบ้าน เรามีผักอะไรก็ขอเอาไปแลกกับผักของเขา ผักในสวนก็อย่างเช่นฟักทอง น้ำเต้า ใบกระเจี๊ยบ ใบโหระพา กะเพรา พริก ใบแมงลัก ยอดสมป่อย และผักที่กินกับลาบ

 

 

นอกจากปลูกให้เป็นแล้ว การถนอมอาหารคือขั้นตอนถัดไปที่ต้องเรียนรู้ที่จะจัดการ

 

“อาหารกระป๋องก็จะซื้อตุนไว้ เหมือนเป็นระบบของที่นี่ เครื่องปรุงรสบางอย่างเราทำเองเช่นซีอิ๊วขาว ก็จะหมักเอง แต่บางอย่างก็ซื้อมาไว้แต่ไม่มากเพราะเครื่องปรุงรสอยู่ได้นาน ..

ที่สำคัญคือการจัดระเบียบสต็อคที่มี เช่น ซื้อมาวันไหน ทั้งอาหารกระป๋องและอาหารสด เพื่อที่จะได้ใช้ส่วนที่ต้องหมดอายุก่อน ไม่ใช่ซื้อไว้ตุนนานๆ แล้วไม่เอามาใช้เลย ของก็เสีย แต่ใช้ระบบการจัดการที่สามารถหมุนเวียนของได้ เพราะเราก็ไม่รู้ว่าเหตุการณ์จะเกิดขึ้นเมื่อไหร่”

 

ถ้าถามถึงของเด็ดประจำสวนนี้ นอกจากอาหารที่คุณอุ๋ยชอบเข้าครัวทำอาหารชวนอร่อยเองทุกมื้อแล้ว ยังมี ‘ขนมปัง’ ซึ่งเธอจะทำเองหากต้องการรับประทาน รวมไปถึงหากข้าวสารที่เก็บไว้หมดเธอก็บอกว่ามีสูตรเด็ด ‘มัน 5 นาที’ ซึ่งทำให้ต้องถามว่าคืออะไร

 

“ มัน 5 นาทีก็คือเอามันสำปะหลังมานึ่งนี่แหละ เราปลูกไว้เอามาทดแทนคาร์โบไฮเดรตที่ต้องได้จากข้าวอีกที เผื่อไว้ว่าญาติๆ จะมาขอข้าวสารจนหมดเวลาเกิดเหตุ”

 

 

 

อุปกรณ์ต้องเตรียม - เงินสดต้องมี

คุณอุ๋ยนึกขึ้นมาได้ระหว่างบทสนทนา เธอพูดขึ้นมาว่า ‘เงินสดสำคัญนะ’ แถมบอกว่าควรกดเงินสดติดบ้านไว้บ้าง โดยบอกเคล็ดลับง่ายๆ ว่า

 

ควรจะเป็นใบยี่สิบกับเหรียญ เพราะว่าเวลาใช้งาน ถ้าเกิดภัยพิบัติจริงๆ ธนบัตรใบละหนึ่งพันนั้นจะหาเงินทอนก็คงหาได้ยาก เราจะซื้อก็แค่ผักแค่อาหาร เพราะฉะนั้นเหรียญและธนบัตรใบเล็กๆ จึงสำคัญกว่า

 

นอกจากนี้อุปกรณ์ที่คุณอุ๋ยมีติดบ้านไว้ อาทิ ยารักษาโรค ไฟฉาย แบตเตอรี่ วิทยุ จักรยาน ส่วนมอเตอร์ไซค์เวลาไปไหนก่อนเข้าบ้านต้องเติมน้ำมันให้เรียบร้อยเต็มถังอยู่ตลอดเวลา

 

“นกหวีดก็สำคัญค่ะ ที่ทุกคนควรจะมีติดตัว วันหนึ่งแผ่นดินไหวอยู่ที่ไหนสักแห่ง สัญญาณโทรศัพท์ก็ติดต่อยากเหลือเกิน อย่างน้อยเราจะได้เป่าให้คนได้ยินได้

เราไม่ได้ตื่นตระหนก แต่เราทำให้เป็นนิสัย จนตอนนี้ตัวเองก็ติดนิสัยว่าถ้าอาหารที่บ้านหมด ไข่หมด หมูหมด ไก่หมดไม่ได้เลย ต้องไปซื้อเพิ่มไว้ ก็คือพร้อมตลอดเลย

บางคนบอกว่าจะไม่เกิด ไม่เกิดก็ดีไป แค่เราฝึกให้เป็นนิสัย แต่ก็อย่างที่ทุกคนเห็นว่าโรคระบาดก็เกิดแล้ว แผ่นดินไหวก็เกิดแล้ว สงครามก็มีแล้วบางคนยังไม่ได้เตรียมตัวอะไรเลย"

 

คุณอุ๋ยบอกว่าสิ่งทั้งหมดที่เล่ามา พิสูจน์ผ่านมาแล้วตลอดระยะเวลาของการเกิดโรคระบาดโควิด ว่าเธอสามารถอยู่ได้จริงโดยแทบไม่ออกไปไหนเลย

 

 

ภัยพิบัติ กับ วัยเกษียณ เกี่ยวข้องกันได้

ข้อสงสัยหนึ่งที่ต้องถามคือ เมื่อเลยจากบ้านคุณอุ๋ยไปก็จะเห็นหมู่บ้านซึ่งมีเสาไฟฟ้าไปถึงแล้ว ทำไมถึงตัดสินใจทำในสิ่งยากๆ แต่แรก ทั้งๆ ที่ก็สามารถต่อไฟเข้ามาที่บ้านได้

 

“เราคิดว่าตอนนี้กำลังมีแรงอยู่ แต่วันหนึ่งก็เป็นผู้สูงอายุ ไม่มีรายได้เพียงพอ จะหาเงินมาจากไหนมาจ่ายค่าไฟทุกเดือน เงินผู้สูงอายุที่ได้รับก็ไม่ได้เยอะ จึงคิดว่าถ้าเราไม่มีรายได้เข้ามาเลย จะใช้ชีวิตยังไง”

 

คุณอุ๋ยเล่าว่า แต่ก่อนรายจ่ายต่อเดือนค่อนข้างมาก

 

“อยู่ 2 คนค่ะ เช้าก็ต้องมีละอย่างน้อย 150 บาทที่ต้องจ่ายค่าข้าว ไหนจะค่ากาแฟ กลางวันก็ต้องกินอีก มื้อเย็นอีก วันหนึ่งค่ากินอย่างน้อยก็หลายร้อย เดือนหนึ่งก็เป็นหมื่น ไม่รวมค่าน้ำค่าไฟ แต่ทุกวันนี้ค่าใช้จ่ายลดลงไปเยอะมาก จากหลักหมื่นเหลือแค่เดือนละ 2,000 บาท”

 

 

แม้จะต้องจ่ายค่าอุปกรณ์ระบบไฟฟ้าและน้ำ แต่คุณอุ๋ยบอกว่าเป็นการค่อยๆ ทำอย่างที่เกริ่นไว้แต่แรกไม่ได้จ่ายเงินก้อนเดียว

 

“เราไม่ได้จ่ายค่าติดตั้งโซลาร์เซลล์ทีเดียว 2 แสนบาทนะ ไม่มีเงิน แต่ใช้วิธีค่อยๆ ทำ”

 

หากใครที่จะเริ่มลดรายจ่ายของตัวเองเพื่อวันเกษียณ พร้อมกับการรับมือกับภัยพิบัติไปในตัว ซึ่งทุกวันนี้ไม่รู้ว่าจะมาในรูปแบบไหน คุณอุ๋ยแนะนำว่าก่อนอื่นต้องดูว่าบ้านของตนเองขาดอะไร

 

“ลองว่าถ้าอยู่บ้าน 7 วันโดยไม่ออกไปไหน ไม่มีน้ำไม่มีไฟ อยู่ได้มั้ย ห้ามใช้แอร์ด้วยนะ แล้วก็จดไว้แต่ละวันว่าเราขาดอะไรบ้างจะเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีค่ะ”

 

 

 

 

จากบ้านที่แม่สอด สู่แนวคิดเตรียมพร้อมรับเหตุฉุกเฉิน 72 ชั่วโมง

เรื่องน้ำ เรื่องไฟ เรื่องอาหาร และเงินสดที่คุณอุ๋ยเตรียมไว้ อาจเคยดูเป็นความกระตือรือร้นที่มากเกินไปสำหรับบางคน แต่วันนี้การเตรียมตัวให้สามารถดูแลตัวเองได้เมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน เป็นเรื่องที่หลายประเทศให้ความสำคัญ

 

เมื่อวันที่ 26 มีนาคม 2568 คณะกรรมาธิการยุโรปเปิดตัวยุทธศาสตร์สหภาพยุโรปด้านการเตรียมพร้อม หรือ Preparedness Union Strategy โดยหนึ่งในแนวทางสำคัญคือ ส่งเสริมให้ประชาชนมีสิ่งของจำเป็นเพียงพอสำหรับการพึ่งพาตัวเองในสถานการณ์ฉุกเฉิน อย่างน้อย 72 ชั่วโมง หรือ 3 วัน ข้อมูลจากคณะกรรมาธิการยุโรป

 

แนวทางนี้ครอบคลุมการเตรียมพร้อมต่อภัยหลายรูปแบบ ทั้งภัยธรรมชาติ วิกฤตสุขภาพ ภัยคุกคามด้านความมั่นคง และเหตุที่ทำให้บริการจำเป็นหยุดชะงัก โดยเป็นการส่งเสริมความพร้อมของประชาชนและพัฒนาแนวทางให้ประเทศสมาชิกนำไปใช้ ไม่ใช่กฎหมายสากลที่บังคับทุกครัวเรือนทั่วโลก

 

หากนำกลับมามองบ้านของเราเอง คำถามจึงคล้ายกับที่คุณอุ๋ยชวนคิดมาตั้งแต่ต้นว่า ถ้าวันหนึ่งน้ำไม่ไหล ไฟดับ หรือออกไปซื้อของไม่ได้ เราจะอยู่ได้หรือไม่?

 

น้ำดื่มจะพอแค่ไหน อาหารที่มีต้องพึ่งตู้เย็นหรือเตาไฟฟ้าทั้งหมดหรือเปล่า โทรศัพท์จะมีแบตเตอรี่เหลือพอติดต่อใครได้บ้าง และหากระบบจ่ายเงินใช้ไม่ได้ จะมีเงินสดติดตัวไว้หรือไม่

 

สำหรับครอบครัวที่มีเด็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่ต้องใช้ยาประจำ ก็ต้องคิดต่อถึงความจำเป็นของแต่ละคน รวมถึงการติดต่อขอความช่วยเหลือและการเดินทางออกจากพื้นที่เมื่อจำเป็น

 

การเตรียมพร้อม 72 ชั่วโมงจึงเป็นจุดเริ่มต้นให้ครัวเรือนสำรวจว่า ตัวเองยังขาดอะไร โดยไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการลงทุนติดตั้งระบบทุกอย่างเหมือนบ้านสวนของคุณอุ๋ย และไม่ได้หมายความว่าเมื่อครบ 3 วันแล้วสถานการณ์จะคลี่คลายเสมอไป

 

ส่วนการจะอยู่ในบ้านต่อหรือออกไปยังพื้นที่ปลอดภัย ต้องพิจารณาสถานการณ์และปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ เพราะเสบียงที่เตรียมไว้ไม่อาจทดแทนการอพยพเมื่อบ้านอยู่ในพื้นที่อันตรายได้

....

 

 

สำหรับคุณอุ๋ย ความตั้งใจของเธอไปไกลถึงการมีบ้านที่ช่วยให้ดำเนินชีวิตผ่านภัยพิบัติได้นานนับปี แต่สำหรับคนที่เพิ่งเริ่มต้น การลองสำรวจความพร้อมสำหรับ 3 วันแรก ก็อาจทำให้มองบ้านของตัวเองเปลี่ยนไป

 

และนี่คือเรื่องราวของ ‘บ้านที่สุดแสนธรรมดา’ หลังหนึ่ง แต่ทำให้เห็นความสำคัญของ ‘แนวคิดของการพึ่งพาตัวเอง’ และ ‘การวางแผน’ ที่ไม่ต้องลงทุนมากมายนัก ที่สำคัญคือทุกคนสามารถเริ่มต้นเตรียมพร้อมได้เช่นเดียวกัน.