วิกฤตพลาสติกขาดตลาด-ค่าระวางเรือพุ่ง 7 พันเหรียญ ฉุดส่งออกอาหารไทย

ท่ามกลางความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์และความขัดแย้งที่ปะทุในหลายภูมิภาคของโลก เศรษฐกิจโลกกำลังเผชิญแรงกดดันรอบด้าน ทั้งด้านพลังงาน การขนส่ง และห่วงโซ่อุปทานที่สะดุด

 

อย่างไรก็ตามวิกฤตดังกล่าวกลับเปิด “โอกาส” ให้กับบางอุตสาหกรรม โดยเฉพาะภาคอาหาร ซึ่งกลายเป็นสินค้าจำเป็นที่มีความต้องการเพิ่มสูงขึ้นจากพฤติกรรมกักตุนของผู้บริโภคทั่วโลก

 

ดีมานด์อาหารกระป๋อง-อาหารสำเร็จรูปพุ่ง

 

นายเกรียงไกร เธียรนุกุล ประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) เปิดเผยว่า อุตสาหกรรมอาหารของไทยเป็นหนึ่งในกลุ่มที่ได้รับอานิสงส์อย่างชัดเจน โดยมีแนวโน้มเติบโตสูงจากความต้องการกักตุนอาหารที่เพิ่มขึ้นในตลาดโลก ในช่วงภาวะสงคราม ผู้บริโภคในหลายประเทศเร่งสำรองอาหาร ส่งผลให้ผู้ประกอบการไทยบางรายได้รับคำสั่งซื้อเพิ่มขึ้นถึง 2-3 เท่า โดยเฉพาะสินค้าในกลุ่มอาหารกระป๋อง อาหารแปรรูป อาหารแช่แข็ง และอาหารพร้อมรับประทาน (Ready-to-eat) ที่ตอบโจทย์ความสะดวกและการเก็บรักษาระยะยาว

 

 

อย่างไรก็ตาม แม้มีออเดอร์เข้ามา แต่ผู้ประกอบการมีความกังวลอย่างยิ่งว่าจะผลิตสินค้าส่งมอบไม่ทันเนื่องจากขาดแคลนบรรจุภัณฑ์ โดยเฉพาะถุงพลาสติก และบรรจุภัณฑ์ใส่สินค้าที่ผลิตจากเม็ดพลาสติกประเภท PP (Polypropylene) ซึ่งกำลังขาดแคลนอย่างหนักและมีราคาสูงขึ้น

 

สาเหตุการขาดแคลนเกิดจากปัญหาห่วงโซ่อุปทานหยุดชะงักในตะวันออกกลาง ทำให้ไม่สามารถนำเข้าวัตถุดิบต้นทาง เช่น แนฟทา (Naphtha), แอมโมเนีย และกำมะถันมาผลิตเม็ดพลาสติกได้ ส่งผลให้ราคาวัตถุดิบเม็ดพลาสติกพุ่งสูงขึ้นถึง 50% ทำให้โรงงานบางแห่งต้องหยุดการผลิตชั่วคราว เพราะเกิดการขาดแคลนบรรจุภัณฑ์อย่างหนัก 

 

โดยเฉพาะซองและถุงพลาสติกสำหรับใส่สินค้าอุปโภคบริโภคและอาหารแปรรูป แม้กลุ่มอุตสาหกรรมอาหารจะมีคำสั่งซื้อเพิ่มขึ้น 2-3 เท่าในช่วงสงคราม แต่ผู้ประกอบการมีความกังวลอย่างมากว่าจะไม่มีบรรจุภัณฑ์เพียงพอสำหรับการส่งออก

 

ประเภทของเม็ดพลาสติก ตัวที่ขาดแคลนหลักคือ กลุ่ม PP (Polypropylene) ซึ่งใช้ทำบรรจุภัณฑ์ทนความร้อน และบรรจุภัณฑ์เกือบทุกชนิด ส่วนเม็ดพลาสติกกลุ่ม PE (Polyethylene) ยืนยันว่ายังไม่ขาดแคลนในขณะนี้

 

การแก้ปัญหาตอนนี้ผู้ประกอบการเริ่มหันไปนำเข้าจากจีนซึ่งมีราคาถูกกว่า แต่จีนมีปริมาณส่วนเกิน (Surplus) จำกัด เพราะต้องให้ความสำคัญกับคู่สัญญาในประเทศและคู่สัญญาเดิมก่อน

 

ทั้งนี้ แม้ว่าจะมีการพูดถึงพลาสติกชีวภาพ (Bioplastic) ทดแทน แต่ในระยะสั้นยังผลิตไม่ทันต่อความต้องการ มีข้อเสนอให้รัฐบาลห้ามส่งออกเศษพลาสติกและเศษโลหะ เพื่อเก็บไว้ใช้เป็นวัตถุดิบรีไซเคิลหมุนเวียนในโรงงานไทย

 

ค่าระวางเรือทะยาน

 

นายเกรียงไกร กล่าวต่อว่า ผู้ประกอบการส่งออก ยังเผชิญต้นทุนแฝงจากค่าระวางเรือ ปัญหาการปิดช่องแคบส่งผลให้ค่าระวางเรือพุ่งสูงขึ้น จากเดิมตู้ละ 1,200-1,500 เหรียญสหรัฐ ทะยานขึ้นไปถึง 7,000 เหรียญสหรัฐ 

 

ในบางกรณีหากต้องมีการต่อรองหรือเปลี่ยนเส้นทางขนส่งไปยังจุดที่เสี่ยง ราคาอาจ แพงกว่า 7,000 เหรียญสหรัฐ ได้อีก สายการเดินเรือมีกติกาว่าหากสถานการณ์ไม่ปลอดภัย สามารถนำสินค้าไปลงไว้ที่ท่าเรืออื่นที่ปลอดภัยได้ โดยที่เจ้าของสินค้าต้องรับผิดชอบค่าโกดัง ค่าจัดเก็บ และค่าระวางเรือเองทั้งหมด

 

แม้ตลาดบางแห่งอย่างตะวันออกกลางจะมีสัดส่วนการส่งออกไม่มากนัก (ประมาณ 3-4%) แต่ค่าขนส่งที่แพงขึ้นหลายเท่าตัวเช่นนี้ส่งผลกระทบต่อต้นทุนอย่างหนัก โดยเฉพาะสินค้าที่มีราคาน้อยแต่ต้องเสียค่าขนส่งมหาศาล

 

นอกจากนี้ยังมีความเสี่ยงระยะยาวเรื่อง "ปุ๋ย"

 

นายเกรียงไกร เผยว่า เรื่องปุ๋ยนั้น "หนัก" และน่ากังวล เนื่องจากไทยควบคุมปัจจัยภายนอกไม่ได้ ผลกระทบต่อต้นทุนอาหาร ราคาปุ๋ยที่สูงขึ้นจะส่งผลกระทบโดยตรงต่อต้นทุนภาคการเกษตร ซึ่งจะลามไปถึงอุตสาหกรรมอาหารแปรรูปทุกประเภทที่ไทยต้องส่งออก

 

ความเสี่ยงในระยะยาวคือ หากไม่สามารถจัดหาปุ๋ยมาเติมได้ทันตามฤดูกาล จะทำให้ผลผลิตทางการเกษตรลดลง เกษตรกรอาจประสบปัญหาขาดเงินทุนในการซื้อปุ๋ยเนื่องจากราคาสูงเกินไป ทำให้ขาดแคลนซัพพลายวัตถุดิบต้นน้ำในอนาคต

 

แนวทางการจัดการคือรัฐบาลและเอกชนต้องเร่งหาแหล่งนำเข้าปุ๋ยจากประเทศอื่นๆ เพิ่มเติมอย่างเร่งด่วนเพื่อทดแทนแหล่งเดิมที่ได้รับผลกระทบจากสงคราม

 

แนวทางการปรับตัวเพื่อแก้ปัญหาอย่างยั่งยืน สภาอุตสาหกรรมฯ ได้ผลักดันโมเดล Smart Agriculture Industry (SAI) ซึ่งเป็นการเปลี่ยนวิธีคิดจากการทำเกษตรแบบเดิม (Smart Farm) มาเป็นการนำวัตถุดิบทางการเกษตรมาแปรรูปเป็นวัตถุดิบอุตสาหกรรม เพื่อเพิ่มมูลค่าและสร้างความมั่นคงให้กับห่วงโซ่อุปทานอาหารของไทย