อ.เชน ส่ง M-Sense ตรวจสารหนูแม่สาย 5 นาทีรู้ผล ชงโมเดลชะลอน้ำ
ศ.ดร.ยศชนัน ลงพื้นที่แม่สายหนุนชุดตรวจ M-Sense รู้ผลสารหนูใน 3–5 นาที ต้นทุนครั้งละ 60 บาท พร้อมเตรียมเสนอโมเดลชะลอน้ำดักตะกอนเข้าที่ประชุม ศปช.
KEY
POINTS
- M-Sense ตรวจสารหนูในน้ำภาคสนาม แสดงผลเป็นตัวเลขภายใน 3–5 นาที ต้นทุน 60 บาทต่อครั้ง
- อว.เตรียมเสนอระบบชะลอน้ำให้ตะกอนปนเปื้อนตกลงก้นแม่น้ำ ก่อนขุดลอกและนำไปกำจัด
- สวทช.และสถาบันวิจัยแสงซินโครตรอนจะตรวจสอบข้อมูลคู่ขนานกับกรมควบคุมมลพิษ เพื่อใช้ประกอบการเจรจาระหว่างประเทศ
เมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน 2569 ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ลงพื้นที่ชายแดนอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย เมื่อวันที่ 15 พ.ย. เพื่อติดตามปัญหาสารหนูและโลหะหนักปนเปื้อนในแม่น้ำสาย พร้อมนำชุดตรวจภาคสนาม “M-Sense” ของสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) มาสาธิตการตรวจคุณภาพน้ำ
บริเวณสะพานมิตรภาพไทย-เมียนมา แห่งที่ 1 คณะทำงานสำรวจจุดเสี่ยงริมแม่น้ำ ซึ่งยังเห็นน้ำขุ่นแดง ขณะที่ทีมนักวิจัยจากศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ หรือ นาโนเทค สวทช. สาธิตชุดตรวจที่ออกแบบให้ใช้งานไม่ซับซ้อน ประกอบด้วยน้ำยาทดสอบ แผ่นชิปขั้วไฟฟ้า และเครื่องอ่านที่เชื่อมต่อกับโปรแกรมคอมพิวเตอร์
ผู้ใช้ผสมตัวอย่างน้ำกับน้ำยา เขย่าให้เข้ากัน แล้วหยดลงบนแผ่นชิป จากนั้นสั่งประมวลผลผ่านคอมพิวเตอร์ ระบบจะแสดงปริมาณสารหนูเป็นตัวเลขภายใน 3–5 นาที ผลตรวจมีความสอดคล้องใกล้เคียงกับการส่งตรวจในห้องปฏิบัติการกลาง และมีต้นทุน 60 บาทต่อครั้ง
อว.ระบุว่า เครื่องมือนี้ช่วยให้หน่วยงานท้องถิ่น เจ้าหน้าที่สาธารณสุข และผู้นำชุมชนเข้าถึงการตรวจคัดกรองได้รวดเร็วขึ้น หากพบค่าสารหนูเกินมาตรฐาน จะใช้ข้อมูลแจ้งเตือนประชาชนให้งดใช้น้ำได้ทันท่วงที
สำหรับการจัดการระยะยาว ศ.ดร.ยศชนันกล่าวว่า ข้อมูลทางวิชาการชี้ว่าสารหนูและโลหะหนักมักปะปนมากับน้ำขุ่นหรือเกาะติดตะกอนดิน หน่วยงานที่เกี่ยวข้องจึงศึกษาแนวทางสร้างระบบชะลอน้ำหรือจุดดักกระแสน้ำ เพื่อให้ตะกอนตกลงสู่ก้นแม่น้ำ ก่อนใช้เครื่องจักรขุดลอกและนำไปกำจัดอย่างถูกวิธี อว.เตรียมนำแนวทางนี้เสนอที่ประชุมศูนย์ปฏิบัติการช่วยเหลือผู้ประสบอุทกภัย วาตภัย และดินโคลนถล่ม (ศปช.) ส่วนหน้าภาคเหนือ เพื่อพิจารณาผลักดันสู่การปฏิบัติ
ศ.ดร.ยศชนันยังระบุว่า การหารือระดับทวิภาคีระหว่างนายกรัฐมนตรีไทยกับนายกรัฐมนตรีจีนที่ผ่านมาได้หยิบยกปัญหานี้ขึ้นพูดคุย โดยไทยต้องมีข้อมูลที่เชื่อถือได้และยืนยันตามมาตรฐานสากล เพื่อใช้ประกอบการเจรจาระหว่างรัฐบาล หรือการหารือกับภาคเอกชนของประเทศเพื่อนบ้าน
กระทรวง อว.จึงมอบหมายให้ สวทช.และสถาบันวิจัยแสงซินโครตรอนตรวจสอบความแม่นยำควบคู่กับห้องปฏิบัติการของกรมควบคุมมลพิษ โดยตั้งเป้าให้ข้อมูลมีความโปร่งใสและเป็นที่ยอมรับในระดับนานาชาติ รวมถึงใช้เป็นฐานเจรจาจัดทำค่ามาตรฐานความปลอดภัยของแหล่งน้ำร่วมกับประเทศเพื่อนบ้าน
ผลต่อจากนี้ หน่วยงานจะนำเสนอโมเดลชะลอน้ำดักตะกอนต่อที่ประชุม ศปช.ส่วนหน้าภาคเหนือ ส่วนข้อมูลตรวจวัดจากหน่วยงานวิทยาศาสตร์จะใช้สนับสนุนการหารือและกำหนดมาตรฐานความปลอดภัยของแหล่งน้ำร่วมกันกับประเทศเพื่อนบ้าน
หลังลงพื้นที่ ศ.ดร.ยศชนันและคณะเข้าประชุมสรุปสถานการณ์ ประเมินผลกระทบต่อวิถีชีวิตและสุขภาพประชาชน รับฟังผลตรวจคุณภาพน้ำเชิงลึกจากผู้อำนวยการนาโนเทค และมอบนโยบายแก่หน่วยงานในสังกัด อว. โดยมีผู้บริหารและผู้แทนหน่วยงานที่เกี่ยวข้องร่วมประชุมด้วย
