อาเซียนเร่งเชื่อมโครงข่ายไฟฟ้า สู่ยุค Electrification จับตา COP31 ดันพลังงานสะอาด

การประชุมสุดยอดอาเซียนครั้งที่ 49 (49th ASEAN Summit) และการประชุมที่เกี่ยวข้อง ซึ่งกำหนดจัดขึ้นระหว่างวันที่ 15–18 พฤศจิกายน 2569 ณ กรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์ เกิดขึ้นในช่วงเวลาเดียวกับการประชุม COP31 ที่เมืองอันตัลยา ประเทศตุรกี ระหว่างวันที่ 9–20 พฤศจิกายน 2569

 

โดยประเด็นการเปลี่ยนผ่านสู่ระบบไฟฟ้า (Electrification) การพัฒนาโครงข่ายไฟฟ้า และระบบกักเก็บพลังงาน กำลังกลายเป็นวาระสำคัญของการหารือด้านสภาพภูมิอากาศระดับโลก

 

ประธาน COP31 ผลักดันข้อริเริ่ม "คำมั่นสัญญาการใช้ไฟฟ้าโลก 35 ภายในปี 2035" (35-by-35 Global Electrification Pledge) ตั้งเป้าเพิ่มสัดส่วนการใช้ไฟฟ้าต่อการใช้พลังงานขั้นสุดท้ายทั่วโลกเป็น 35% ภายในปี 2578

 

แต่ก็ยังมีข้อกังวลว่า ข้อริเริ่มดังกล่าวจะให้ความสำคัญกับการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานสะอาดอย่างชัดเจนเพียงใด เนื่องจากการเพิ่มสัดส่วนการใช้ไฟฟ้าเพียงอย่างเดียวไม่ได้รับประกันว่าพลังงานที่นำมาใช้จะปราศจากการปล่อยก๊าซเรือนกระจก

 

สำหรับอาเซียน การประชุมทั้งสองเวทีเกิดขึ้นในจังหวะสำคัญของภูมิภาค เนื่องจากประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำลังเผชิญความต้องการใช้ไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้น ความผันผวนของราคาพลังงานฟอสซิล และการแข่งขันดึงดูดการลงทุนในอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูง ทั้งการผลิตเซมิคอนดักเตอร์ การแปรรูปแร่สำคัญ การผลิตแบตเตอรี่ และยานยนต์ไฟฟ้า

 

อุตสาหกรรมเหล่านี้ต้องพึ่งพาไฟฟ้าที่มีเสถียรภาพและราคาแข่งขันได้ ทำให้การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานกลายเป็นปัจจัยสำคัญต่อความสามารถในการแข่งขันทางเศรษฐกิจของอาเซียน โดยเฉพาะการเชื่อมโยงระบบไฟฟ้าข้ามพรมแดน การเพิ่มสัดส่วนพลังงานหมุนเวียน และการลงทุนในระบบกักเก็บพลังงาน

 

 

 

จาก AMEM สู่ ASEAN Summit เร่งเครื่อง ASEAN Power Grid

ทิศทางดังกล่าวมีความต่อเนื่องจากการประชุมรัฐมนตรีพลังงานอาเซียนครั้งที่ 44 (44th ASEAN Ministers on Energy Meeting: AMEM) ซึ่งจัดขึ้นที่กรุงมะนิลา เมื่อวันที่ 7–8 ตุลาคม 2569 โดยที่ประชุมได้ผลักดันความร่วมมือด้านพลังงานระดับภูมิภาคหลายด้าน

 

โดยเฉพาะการพัฒนา ASEAN Power Grid หรือโครงข่ายเชื่อมโยงระบบไฟฟ้าอาเซียน ภายใต้วิสัยทัศน์ระยะยาว ASEAN Power Grid Vision 2045

 

แผนดังกล่าวมุ่งพัฒนาระบบไฟฟ้าที่เชื่อมโยงกันระหว่างประเทศสมาชิก เพิ่มประสิทธิภาพการซื้อขายไฟฟ้าข้ามพรมแดน และสร้างความมั่นคงด้านพลังงานในระดับภูมิภาค พร้อมเร่งจัดทำกรอบความร่วมมือสำหรับการเชื่อมต่อสายส่งไฟฟ้าใต้น้ำ เพื่อเปิดทางให้ประเทศที่มีข้อจำกัดทางภูมิศาสตร์สามารถแลกเปลี่ยนพลังงานระหว่างกันได้มากขึ้น

 

นอกจากนี้ ยังมีการต่อยอดโครงการซื้อขายไฟฟ้าพหุภาคี เช่น โครงการบูรณาการพลังงานไฟฟ้าลาว–ไทย–มาเลเซีย–สิงคโปร์ (Lao PDR–Thailand–Malaysia–Singapore Power Integration Project) และศึกษาความเป็นไปได้ในการเชื่อมโยงระบบไฟฟ้าของฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย กัมพูชา และประเทศสมาชิกอื่น ๆ

 

อีกประเด็นสำคัญคือการเพิ่มความร่วมมือด้านระบบกักเก็บพลังงานด้วยแบตเตอรี่ (Battery Energy Storage System: BESS) เพื่อเพิ่มความยืดหยุ่นให้ระบบไฟฟ้า รองรับความผันผวนของการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียน และพัฒนากลไกทางการเงินเพื่อดึงดูดเงินลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานพลังงานระดับภูมิภาค

 

ความร่วมมือเหล่านี้สอดคล้องกับแผนปฏิบัติการอาเซียนด้านความร่วมมือพลังงาน พ.ศ. 2569–2573 (ASEAN Plan of Action for Energy Cooperation: APAEC 2026–2030) ซึ่งกำหนดเป้าหมายให้พลังงานหมุนเวียนมีสัดส่วน 45% ของกำลังการผลิตไฟฟ้าติดตั้งทั้งหมด และ 30% ของอุปทานพลังงานขั้นต้นทั้งหมดภายในปี 2573

 

เซมิคอนดักเตอร์–แร่สำคัญ โจทย์ใหม่ที่ต้องใช้ไฟฟ้ามหาศาล

นอกเหนือจากความมั่นคงด้านพลังงาน การยกระดับอุตสาหกรรมเป็นอีกหนึ่งวาระสำคัญภายใต้การเป็นประธานอาเซียนของฟิลิปปินส์ โดยเฉพาะการจัดทำ ASEAN Semiconductor Roadmap 2026–2030

 

เพื่อเสริมความแข็งแกร่งของห่วงโซ่อุปทานเซมิคอนดักเตอร์ในภูมิภาค ประสานการลงทุน และพัฒนาบุคลากรทักษะสูงสำหรับอุตสาหกรรมการผลิตขั้นสูง โดยได้รับการสนับสนุนจากสถาบันวิจัยเศรษฐกิจเพื่ออาเซียนและเอเชียตะวันออก (Economic Research Institute for ASEAN and East Asia: ERIA)

 

ขณะเดียวกัน อินโดนีเซียและฟิลิปปินส์ถือเป็นประเทศสำคัญในห่วงโซ่อุปทานนิกเกิลของโลก ซึ่งเป็นวัตถุดิบสำคัญสำหรับการผลิตแบตเตอรี่และยานยนต์ไฟฟ้า รายงาน ASEAN Energy Security Review ของสำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) ประเมินว่าอาเซียนมีปริมาณสำรองนิกเกิลประมาณ 51% ของปริมาณสำรองทั่วโลก สะท้อนโอกาสในการต่อยอดจากการส่งออกวัตถุดิบไปสู่การแปรรูปและผลิตสินค้าเทคโนโลยีมูลค่าสูงภายในภูมิภาค

 

ฟิลิปปินส์ยังมีโครงการ Luzon Economic Corridor ซึ่งได้รับความร่วมมือจากสหรัฐฯ และญี่ปุ่น เพื่อพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน การขนส่ง และการลงทุนในอุตสาหกรรมยุทธศาสตร์ ทั้งการแปรรูปนิกเกิล ห่วงโซ่อุปทานเซมิคอนดักเตอร์ และการผลิตขั้นสูง

 

นอกจากนี้ ญี่ปุ่นและฟิลิปปินส์ยังระบุในแถลงการณ์ร่วมความเป็นหุ้นส่วนเชิงยุทธศาสตร์รอบด้านปี 2569 (Comprehensive Strategic Partnership) ถึงความร่วมมือที่ลึกซึ้งขึ้นในด้านแร่สำคัญ เซมิคอนดักเตอร์ อิเล็กทรอนิกส์ พลังงานหมุนเวียน และห่วงโซ่อุปทานยานยนต์

 

อย่างไรก็ตาม การขยายอุตสาหกรรมเหล่านี้จำเป็นต้องใช้ไฟฟ้าปริมาณมากและต่อเนื่อง รายงาน Southeast Asia Energy Outlook 2026 ของ IEA จึงให้ความสำคัญกับการขยายโครงข่ายไฟฟ้าและระบบกักเก็บพลังงาน ควบคู่กับการทำให้การเติบโตของภาคอุตสาหกรรมสอดคล้องกับเป้าหมายการเปลี่ยนผ่านพลังงาน

 

มหาอำนาจเดินเกมพลังงานในอาเซียน ใครหนุนการเปลี่ยนผ่านจริง?

นอกจากความร่วมมือภายในภูมิภาคแล้ว ประเทศเศรษฐกิจขนาดใหญ่ยังเพิ่มบทบาทด้านการลงทุนและความร่วมมือพลังงานกับอาเซียน โดยมีทั้งการสนับสนุนพลังงานสะอาด การเชื่อมโยงโครงข่ายไฟฟ้า และการสร้างห่วงโซ่อุปทานแร่สำคัญ ซึ่งสะท้อนการแข่งขันเพื่อขยายอิทธิพลทางเศรษฐกิจและอุตสาหกรรมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

 

"ออสเตรเลีย" หนุนเงินทุนพลังงานสะอาดและโครงข่ายเชื่อมโยง

ออสเตรเลียเดินหน้าความร่วมมือทางเศรษฐกิจกับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ผ่านยุทธศาสตร์ Invested: Australia's Southeast Asia Economic Strategy to 2040 โดยให้ความสำคัญกับการค้า การลงทุน และการบูรณาการทางเศรษฐกิจในภูมิภาค

 

หนึ่งในประเด็นสำคัญคือการสนับสนุน ASEAN Power Grid รวมถึงการเป็นพันธมิตรหลักใน Regional Connectivity Fund ของธนาคารพัฒนาเอเชีย (ADB) พร้อมจัดตั้ง Southeast Asia Investment Financing Facility วงเงิน 2,000 ล้านดอลลาร์ออสเตรเลีย เพื่อสนับสนุนการลงทุนในภูมิภาค ทั้งพลังงานสะอาดและโครงสร้างพื้นฐาน

 

การลงทุนแรกภายใต้กลไกดังกล่าวมีมูลค่า 77 ล้านดอลลาร์ออสเตรเลียในโครงการ Financing Asia's Transition Partnership (FAST-P) ของสิงคโปร์ และได้รับการสนับสนุนเพิ่มเติมอีก 100 ล้านดอลลาร์ออสเตรเลียผ่าน Export Finance Australia โดยเงินทุนส่วนหนึ่งจะนำไปสนับสนุนโครงการพลังงานสะอาด เช่น พลังงานแสงอาทิตย์และระบบแบตเตอรี่ในฟิลิปปินส์ รวมถึงพลังงานน้ำในอินโดนีเซีย

 

"ญี่ปุ่น" AZEC เดินหน้าควบคู่ความมั่นคงน้ำมัน

ญี่ปุ่นยังคงผลักดัน Asia Zero Emission Community (AZEC) ซึ่งเป็นกรอบความร่วมมือด้านพลังงานและการลดการปล่อยคาร์บอนในเอเชีย โดยล่าสุดมีการประกาศพัฒนาความร่วมมือเข้าสู่ AZEC 2.0 ที่เพิ่มน้ำหนักด้านความยืดหยุ่นทางเศรษฐกิจและความมั่นคงพลังงาน

 

อย่างไรก็ตาม บทบาทของญี่ปุ่นในภูมิภาคไม่ได้จำกัดอยู่ที่พลังงานสะอาดเท่านั้น รายงานของ Nikkei Asia เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 ระบุว่า อินโดนีเซีย ไทย และฟิลิปปินส์ เตรียมลงนามข้อตกลงความร่วมมือด้านคลังสำรองน้ำมันร่วมกันนอกรอบการประชุม ASEAN Business and Investment Summit

 

ข้อเสนอดังกล่าวจะเปิดทางให้ฟิลิปปินส์ได้รับสิทธิ์เข้าถึงน้ำมันดีเซลและเบนซินที่จัดเก็บในอินโดนีเซียและไทยเป็นลำดับแรกในกรณีเกิดเหตุฉุกเฉิน โดยอาจเริ่มดำเนินการได้ในปี 2570 เพื่อรับมือความเสี่ยงด้านอุปทานน้ำมันจากสถานการณ์ความขัดแย้งกับอิหร่าน

 

ประเด็นนี้สะท้อนความท้าทายของความร่วมมือพลังงานในเอเชีย เนื่องจากในช่วงที่อาเซียนกำลังเร่งเพิ่มพลังงานหมุนเวียนและการใช้ไฟฟ้า ญี่ปุ่นยังคงให้ความสำคัญกับการจัดหาเชื้อเพลิงฟอสซิลและการสำรองน้ำมันเพื่อรับมือวิกฤตระยะสั้น

 

บทวิเคราะห์จาก Post-oil Strategy Institute (PSI) ของญี่ปุ่นเตือนถึงความไม่สอดคล้องระหว่างทิศทางความร่วมมือด้านพลังงานของญี่ปุ่นกับความต้องการของเศรษฐกิจเอเชีย โดยหลายประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำลังเร่งพัฒนาพลังงานหมุนเวียนและระบบไฟฟ้าเพื่อลดการพึ่งพาการนำเข้าเชื้อเพลิงฟอสซิล ขณะที่ความร่วมมือบางส่วนยังเน้นการจัดหาและกักเก็บเชื้อเพลิง

 

โจทย์สำคัญจึงอยู่ที่การสร้างสมดุลระหว่างความมั่นคงด้านพลังงานในระยะสั้นกับการลงทุนในพลังงานสะอาดและโครงสร้างพื้นฐานไฟฟ้าในระยะยาว

 

"เกาหลีใต้" เชื่อมการค้าเข้ากับห่วงโซ่อุปทานเทคโนโลยี

เกาหลีใต้และอาเซียนกำลังเจรจายกระดับความตกลงการค้าเสรี (FTA) โดยให้ความสำคัญกับแร่สำคัญ ความยืดหยุ่นของห่วงโซ่อุปทาน การค้าดิจิทัล และทรัพย์สินทางปัญญา เพื่อปรับปรุงข้อตกลงเดิมที่มีอายุเกือบ 2 ทศวรรษให้สอดคล้องกับเศรษฐกิจยุคใหม่

 

ความร่วมมือดังกล่าวมีความเกี่ยวข้องโดยตรงกับอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้า แบตเตอรี่ และการผลิตขั้นสูง ซึ่งต้องอาศัยทั้งวัตถุดิบ เทคโนโลยี และระบบพลังงานที่มีประสิทธิภาพ

 

นอกจากนี้ ทั้งสองฝ่ายยังยืนยันความร่วมมือด้านการเปลี่ยนผ่านพลังงานและ ASEAN Power Grid ซึ่งเป็นโอกาสในการเชื่อมโยงการพัฒนาอุตสาหกรรมเข้ากับการลงทุนด้านพลังงานหมุนเวียนและโครงข่ายไฟฟ้าระดับภูมิภาค

 

"สหรัฐฯ" Pax Silica ขยายเกมแร่สำคัญและเซมิคอนดักเตอร์

สหรัฐฯ เพิ่มความร่วมมือทางเศรษฐกิจกับฟิลิปปินส์และประเทศพันธมิตรในภูมิภาค โดยมุ่งเน้นแร่สำคัญ เซมิคอนดักเตอร์ ปัญญาประดิษฐ์ (AI) และอุตสาหกรรมการผลิตขั้นสูง

 

ฟิลิปปินส์เข้าร่วมโครงการ Pax Silica ซึ่งนำโดยสหรัฐฯ เมื่อเดือนเมษายน 2569 เพื่อสร้างห่วงโซ่อุปทานที่มั่นคงและปลอดภัยสำหรับแร่สำคัญ เซมิคอนดักเตอร์ โครงสร้างพื้นฐาน AI พลังงาน และโลจิสติกส์

 

โครงการนี้เชื่อมโยงกับข้อเสนอจัดตั้ง Pax Silica Economic Security Zone ในพื้นที่ New Clark City รวมถึงโครงการ Luzon Economic Corridor ที่มุ่งพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและดึงดูดการลงทุนอุตสาหกรรมในฟิลิปปินส์

 

ก่อนหน้านี้มีรายงานคาดการณ์ว่าอาจมีการประกาศกรอบความร่วมมือระหว่างการเยือนของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ แต่ลี ลิปตัน เอกอัครราชทูตสหรัฐฯ ประจำฟิลิปปินส์ ชี้แจงเมื่อวันที่ 7 พฤศจิกายนว่า ไม่ได้มีแผนประกาศข้อตกลง Pax Silica ในช่วงการประชุมสุดยอดอาเซียน เนื่องจากการหารือและเจรจายังคงดำเนินอยู่

 

ความเคลื่อนไหวดังกล่าวสะท้อนความสนใจของสหรัฐฯ ต่อฟิลิปปินส์ในฐานะศูนย์กลางอุตสาหกรรมยุทธศาสตร์ แต่การขยายการผลิตเซมิคอนดักเตอร์และการแปรรูปแร่สำคัญย่อมเพิ่มความต้องการใช้ไฟฟ้าและโครงสร้างพื้นฐานพลังงานที่มีเสถียรภาพเช่นกัน

 

อาเซียนกำลังเปลี่ยนผ่านจากผู้ผลิตวัตถุดิบสู่ฐานอุตสาหกรรมเทคโนโลยี

ภาพรวมจากความเคลื่อนไหวของออสเตรเลีย ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ และสหรัฐฯ แสดงให้เห็นว่าอาเซียนกำลังกลายเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์ของการแข่งขันด้านอุตสาหกรรมและพลังงาน ตั้งแต่แร่สำคัญ แบตเตอรี่ เซมิคอนดักเตอร์ ไปจนถึงโครงสร้างพื้นฐาน AI

 

แต่การดึงดูดการลงทุนจะไม่สามารถเกิดขึ้นได้อย่างยั่งยืน หากประเทศสมาชิกยังไม่สามารถจัดหาไฟฟ้าที่เพียงพอ มีเสถียรภาพ และมีต้นทุนแข่งขันได้ ขณะเดียวกัน การขยายกำลังผลิตไฟฟ้าก็ต้องคำนึงถึงแหล่งพลังงานและการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ไม่ใช่เพียงการเพิ่มปริมาณไฟฟ้าให้ทันกับความต้องการ

 

การประชุมสุดยอดอาเซียนครั้งที่ 49 จึงเป็นอีกเวทีที่ต้องจับตาว่า ผู้นำภูมิภาคจะสามารถเชื่อมโยงเป้าหมายด้านการค้า การลงทุน และการยกระดับอุตสาหกรรม เข้ากับแผนเปลี่ยนผ่านพลังงานได้มากน้อยเพียงใด โดยเฉพาะเมื่อสิงคโปร์เตรียมรับตำแหน่งประธานอาเซียนในปี 2570

 

เพราะการพัฒนา ASEAN Power Grid และโครงสร้างพื้นฐานพลังงานไม่ใช่โครงการที่เห็นผลได้ในระยะสั้น แต่ต้องอาศัยการวางแผน เงินลงทุน และความร่วมมือข้ามพรมแดนอย่างต่อเนื่อง ท่ามกลางการแข่งขันทางเศรษฐกิจและแรงกดดันจากวิกฤตสภาพภูมิอากาศที่กำลังเร่งให้ภูมิภาคต้องตัดสินใจว่า จะเติบโตด้วยพลังงานรูปแบบใดในอนาคต..

 

ที่มา:  media backgrounder ahead of the ASEAN Summit