แบตเตอรี่ไม่ใช่คำตอบเดียว เปิดเกม “โรงไฟฟ้าพลังงานน้ำแบบสูบกลับ” แบตฯยักษ์ของไทย

เมื่อพูดถึงการกักเก็บพลังงาน หลายคนมักนึกถึงแบตเตอรี่ขนาดใหญ่ หรือระบบ Battery Energy Storage System (BESS) แต่ในความเป็นจริง เทคโนโลยีการกักเก็บพลังงานที่มีการใช้งานมายาวนานและมีสัดส่วนมากที่สุดของโลก คือ Pumped Storage Hydropower (PSH) หรือที่เรียกว่า โรงไฟฟ้าพลังน้ำแบบสูบกลับ

 

หลักการทำงานของ PSH ค่อนข้างเข้าใจง่าย ในช่วงที่ไฟฟ้าเหลือใช้หรือมีราคาถูก เช่น กลางวันซึ่งมีไฟฟ้าจากโซลาร์เซลล์จำนวนมาก ระบบจะใช้ไฟฟ้าสูบน้ำจากอ่างเก็บน้ำด้านล่างขึ้นไปเก็บไว้ในอ่างด้านบน เมื่อถึงช่วงที่มีความต้องการใช้ไฟฟ้าสูง ก็ปล่อยน้ำไหลกลับลงมาหมุนกังหันผลิตไฟฟ้าอีกครั้ง เปรียบเสมือนแบตเตอรี่จากระบบธรรมชาติขนาดยักษ์ของระบบไฟฟ้าโลกนั่นเอง

 

 

ปัจจุบันประเทศไทยมีโรงไฟฟ้าพลังน้ำแบบสูบกลับที่สำคัญคือ โครงการลำตะคองชลภาวัฒนา จังหวัดนครราชสีมา มีกำลังผลิตรวม 1,000 เมกะวัตต์ หลังการขยายเฟสครบสมบูรณ์ ถือเป็นระบบกักเก็บพลังงานขนาดใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ

 

 

นอกจากนี้ การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) ยังมีแผนพัฒนาโครงการ Pumped Storage เพิ่มเติมอีกหลายแห่ง เช่น เขื่อนจุฬาภรณ์ เขื่อนวชิราลงกรณ์ และเขื่อนกะทูน รวมกำลังผลิตกว่า 2,400 เมกะวัตต์ เพื่อรองรับการเพิ่มขึ้นของพลังงานหมุนเวียนในอนาคต

 

เมื่อเปรียบเทียบกับระบบแบตเตอรี่กักเก็บพลังงาน (BESS) จะพบว่าทั้งสองเทคโนโลยีมีจุดเด่นที่แตกต่างกัน แบตเตอรี่ตอบสนองได้รวดเร็ว ติดตั้งง่าย และเหมาะกับระบบไฟฟ้าขนาดเล็กถึงกลาง แต่มีอายุใช้งานประมาณ 10-15 ปี ขณะที่ Pumped Storage สามารถใช้งานได้ยาวนานกว่า 50 ปี และรองรับการกักเก็บพลังงานในระดับหลายพันเมกะวัตต์ชั่วโมงได้ดีกว่า

 

 

อย่างไรก็ตาม ผู้เขียนอยากฝากประเด็นที่น่าสนใจคือ แบตเตอรี่ส่วนใหญ่ถูกพัฒนาและทดสอบในประเทศที่มีอากาศเย็นกว่าไทยมาก อุณหภูมิเป็นปัจจัยสำคัญต่อประสิทธิภาพและอายุการใช้งานของแบตเตอรี่

 

หากติดตั้งในพื้นที่กลางแจ้งของประเทศไทย โดยเฉพาะช่วงฤดูร้อนที่อุณหภูมิอาจสูงกว่า 40 องศาเซลเซียส ความร้อนสะสมจะเร่งการเสื่อมสภาพของเซลล์แบตเตอรี่ ทำให้ความจุลดลงเร็วขึ้น และจำเป็นต้องใช้ระบบปรับอากาศหรือระบบระบายความร้อนเพิ่มเติม ส่งผลให้ต้นทุนการดำเนินงานสูงขึ้น

 

 

ในทางกลับกัน Pumped Storage อาศัยน้ำและภูมิประเทศเป็นหลัก จึงได้รับผลกระทบจากอุณหภูมิน้อยกว่า แม้จะมีต้นทุนก่อสร้างเริ่มต้นสูงและต้องมีพื้นที่เหมาะสม แต่เมื่อมองในระยะยาวหลายสิบปี ระบบลักษณะนี้อาจมีความคุ้มค่ากว่าในบางพื้นที่ของประเทศไทย

 

ท้ายที่สุดแล้ว เทคโนโลยีที่ประสบความสำเร็จในต่างประเทศอาจไม่ได้เหมาะสมกับประเทศไทยเสมอไป เพราะแต่ละประเทศมีสภาพภูมิอากาศ ทรัพยากรธรรมชาติ และข้อจำกัดที่แตกต่างกัน ตัวเลขประสิทธิภาพจากรายงานวิจัยต่างๆ อาจไม่ได้สะท้อนผลการใช้งานจริงทั้งหมด

 

การวางแผนพลังงานของไทยจึงควรพิจารณาทั้งปัจจัยทางเทคนิค ภูมิศาสตร์ และสภาพแวดล้อมของประเทศควบคู่กันไป ไม่ใช่มองเพียงต้นทุนหรือประสิทธิภาพตามทฤษฎีเพียงอย่างเดียว.

 

 

 

ดร.ณัทกฤช อภิภูชยะกุล

อนุกรรมาธิการพิจารณาศึกษาญัตติเพื่อพิจารณาศึกษาแนวทางการบริหารจัดการการเปลี่ยนแปลงสภาพ ภูมิอากาศอย่างเป็นระบบและการขับเคลื่อนสู่เป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero) สภาผู้แทนราษฎร