“ตรีผลา” ช่วยอะไร? เปิดหลักฐานลดน้ำหนักเฉลี่ย 2.4 กก. พร้อมข้อควรระวังก่อนกิน

กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก เปิดข้อมูล “ตรีผลา” ตำรับสมุนไพรจากสมอไทย สมอพิเภก และมะขามป้อม หลังงานวิจัยต่างประเทศพบศักยภาพด้านการควบคุมน้ำหนัก รวมถึงระดับน้ำตาลและไขมันในเลือด ขณะที่การสืบค้นงานวิจัยเพิ่มเติมพบผลวิเคราะห์การศึกษาทางคลินิก น้ำหนักลดลงเฉลี่ยประมาณ 2.4 กิโลกรัม แต่ยังต้องศึกษาระยะยาวเพิ่มเติม กรมฯ เตือนไม่ควรเพิ่มขนาดยาเพื่อหวังลดน้ำหนัก เสี่ยงท้องเสีย ปวดท้อง และผลข้างเคียงอื่น

 

เมื่อวันที่ 7 กันยายน 2569 ดร.นพ.พงศธร พอกเพิ่มดี อธิบดีกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก เปิดเผยถึงศักยภาพของ “ตำรับยาตรีผลา” ซึ่งประกอบด้วยผลไม้ 3 ชนิด ได้แก่ สมอไทย สมอพิเภก และมะขามป้อม โดยระบุว่า ตรีผลาเป็นภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยที่ใช้เพื่อปรับสมดุลของธาตุในร่างกาย และปัจจุบันมีการศึกษาทางวิทยาศาสตร์ถึงคุณสมบัติของสมุนไพรทั้ง 3 ชนิดเพิ่มมากขึ้น

 

ปัจจุบันตรีผลาอยู่ใน บัญชียาหลักแห่งชาติด้านสมุนไพร พ.ศ. 2566 โดยกรมฯ ระบุข้อบ่งใช้ในการบรรเทาอาการไอ ขับเสมหะ และดูแลระบบขับถ่าย ขนาดยาที่แนะนำครั้งละ 300–600 มิลลิกรัมเมื่อมีอาการ

 

เปิดงานวิจัย “ตรีผลา” กับการควบคุมน้ำหนัก

หนึ่งในงานวิจัยที่กรมการแพทย์แผนไทยฯ อ้างถึง เป็นงานของ A. Salehi และคณะ ซึ่งรวบรวมและวิเคราะห์ผลจากการศึกษาทางคลินิก 15 การศึกษา ผู้เข้าร่วมรวม 800 คน เพื่อประเมินผลของตรีผลาและตำรับที่มีตรีผลาเป็นส่วนประกอบต่อการควบคุมน้ำหนัก

 

จากการสืบค้นรายงานฉบับดังกล่าวเพิ่มเติม พบว่า ใน 15 การศึกษานั้น 10 การศึกษาเป็นการศึกษาตรีผลาโดยตรง ส่วนอีก 5 การศึกษาเป็นตำรับที่นำตรีผลาไปผสมกับสมุนไพรชนิดอื่น

 

เมื่อนักวิจัยนำ 5 การศึกษาที่ใช้ตรีผลาชนิดรับประทานโดยตรง มาวิเคราะห์ร่วมกัน พบว่า ผู้ที่ได้รับตรีผลามีน้ำหนักตัวลดลงเฉลี่ยประมาณ 2.4 กิโลกรัมเมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุม อย่างไรก็ตาม ผลที่พบในแต่ละการศึกษามีความแตกต่างกัน และคณะผู้วิจัยระบุว่ายังจำเป็นต้องมีการศึกษาที่มีคุณภาพและติดตามผลระยะยาวเพิ่มเติม เพื่อยืนยันประสิทธิผลของตรีผลาในการควบคุมน้ำหนัก

 

 

ศึกษาต่อเนื่อง 12 เดือน พบผลต่อน้ำตาล-ไขมันในเลือด

ด้านการควบคุมระดับน้ำตาล กรมฯ อ้างถึงงานของ N. Singh และคณะ ซึ่งศึกษาในผู้มีภาวะน้ำตาลในเลือดผิดปกติ 20 คน และผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 จำนวน 30 คน โดยให้รับประทานตรีผลาและติดตามต่อเนื่องเป็นเวลา 12 เดือน

 

ผลการศึกษาพบว่า ระดับน้ำตาลและไขมันในเลือดของผู้เข้าร่วมลดลงอย่างมีนัยสำคัญ พร้อมพบการเปลี่ยนแปลงของตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้องกับการรับมือ ภาวะเครียดออกซิเดชัน หรือภาวะที่ร่างกายมีอนุมูลอิสระมากเกินกว่าที่ระบบต้านอนุมูลอิสระจะจัดการได้ ขณะที่การติดตามการทำงานของตับและไตในการศึกษานี้ไม่พบความเป็นพิษจากการใช้ตรีผลาตามรูปแบบที่ศึกษา

 

 

พบศักยภาพเรื่องไขมันพอกตับ แต่ยังเป็นการศึกษาในสัตว์

กรมฯ ยังอ้างถึงงานของ Y. Jiang และคณะ ซึ่งศึกษาความเป็นไปได้ของตรีผลาในการป้องกันโรคไขมันพอกตับที่ไม่ได้เกิดจากแอลกอฮอล์

 

จากการสืบค้นงานต้นฉบับเพิ่มเติม พบว่าเป็น การศึกษาในสัตว์ทดลอง โดยใช้หนูที่ได้รับอาหารไขมันสูง ผลการศึกษาพบว่าตรีผลามีผลต่อจุลินทรีย์ในลำไส้ การสะสมไขมัน และกระบวนการอักเสบในตับ ซึ่งนักวิจัยมองว่าอาจเป็นกลไกที่เกี่ยวข้องกับการป้องกันการเกิดไขมันพอกตับ อย่างไรก็ตาม ผลดังกล่าวยังไม่ใช่ผลจากการทดลองรักษาโรคไขมันพอกตับในมนุษย์

 

 

กรมฯ เตือน อย่าเพิ่มขนาดหวังลดน้ำหนัก

แม้จะมีงานวิจัยศึกษาศักยภาพของตรีผลาในด้านต่าง ๆ แต่ ดร.นพ.พงศธร เตือนว่า ประชาชนไม่ควรเพิ่มปริมาณการรับประทานเกินกว่าคำแนะนำเพื่อหวังผลในการลดน้ำหนัก เนื่องจากตรีผลามีฤทธิ์เป็นยาระบายอ่อน ๆ การรับประทานมากเกินไปอาจทำให้เกิดอาการท้องเสีย ถ่ายเหลว ปวดท้อง ผื่นคัน หรือความผิดปกติอื่นได้

 

ด้าน ดร.ภก.ปรีชา หนูทิม ผู้อำนวยการกองพัฒนายาแผนไทยและสมุนไพร ระบุว่า ปัจจุบันตรีผลามีมูลค่าการใช้ในระบบสุขภาพภาครัฐประมาณ 10 ล้านบาท และภาคเอกชนมากกว่า 50 ล้านบาท โดยกรมฯ มีเป้าหมายพัฒนาองค์ความรู้จากภูมิปัญญาดั้งเดิมควบคู่กับหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ เพื่อสนับสนุนการใช้สมุนไพรอย่างปลอดภัย

 

กรมการแพทย์แผนไทยฯ แนะนำให้เลือกผลิตภัณฑ์ที่มีเลขทะเบียนยาหรือเครื่องหมาย อย. และใช้ตามคำแนะนำบนฉลาก โดยเฉพาะผู้มีโรคประจำตัว ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และหญิงให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้

 

 

อ้างอิง

Salehi A. et al. (2025), The Anti-Obesity Effects of Triphala and Triphala Guggul: A Systematic Review and Meta-Analysis of Clinical Trials — งานทบทวนและวิเคราะห์ 15 การศึกษา รวม 800 คน เกี่ยวกับผลของตรีผลาต่อการควบคุมน้ำหนัก

Singh N. et al. (2015), Triphala improves glucose homeostasis by alleviating atherogenic lipids and oxidative stress in human Type 2 diabetes mellitus — ศึกษาผลของตรีผลาต่อระดับน้ำตาลและไขมันในเลือด

Jiang Y. et al. (2024), Preventive mechanisms of Chinese Tibetan medicine Triphala against nonalcoholic fatty liver disease — ศึกษากลไกของตรีผลาต่อภาวะไขมันพอกตับในสัตว์ทดลอง