
ปลัดเกษตรฯ ชู 11 ยุทธศาสตร์รีเซ็ตเกษตรไทย วัดผลรายได้สุทธิ
รพีภัทร์เสนอปรับโครงสร้างเกษตรไทย ใช้ AI เชื่อมข้อมูลทุกกรม ยกระดับสินค้าเกษตรมูลค่าสูง พร้อมเปลี่ยนตัวชี้วัดจากจำนวนโครงการสู่รายได้สุทธิและคุณภาพชีวิตเกษตรกร
KEY
POINTS
- ปลัดกระทรวงเกษตรฯ เสนอ 11 ยุทธศาสตร์เพื่อพลิกโฉมภาคเกษตรไทย โดยใช้แนวทาง “ตลาดนำ นวัตกรรมเสริม” และเทคโนโลยีสมัยใหม่
- ยุทธศาสตร์ครอบคลุมการเปลี่ยนสู่เกษตรอัจฉริยะ (Smart Agriculture) การยกระดับสินค้าสู่มูลค่าสูง การบริหารจัดการน้ำ และการปฏิรูปงานวิจัย
- เปลี่ยนตัวชี้วัดความสำเร็จจากการนับจำนวนโครงการ เป็นการวัดผลที่รายได้สุทธิและความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นของเกษตรกรอย่างเป็นรูปธรรม
นายรพีภัทร์ จันทรศรีวงศ์ ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กล่าวในงาน THAILAND AGRI FUTURE 2027 – THE BIG RESET FROM AGRICULTURE TO FUTURE INDUSTRY “พลิกเกษตรไทย สู่อุตสาหกรรมอนาคต” จัดโดยโพสต์ทูเดย์
เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน 2569 ณ โรงแรมเรเนซองส์ กรุงเทพฯ ราชประสงค์ ว่า การพลิกโฉมภาคเกษตรไทยต้องเปลี่ยนทั้งวิธีผลิต การใช้เทคโนโลยี ระบบตลาด และกลไกภาครัฐ โดยกำหนดผลลัพธ์ให้ชัดเจนว่าการดำเนินนโยบายช่วยให้เกษตรกรมีรายได้เพิ่มขึ้นและมีความเป็นอยู่ดีขึ้นอย่างไร
แนวทางสำคัญคือ “ตลาดนำ นวัตกรรมเสริม” ให้ความต้องการของตลาดเป็นตัวกำหนดทิศทางการผลิตและการวิจัย
เพื่อพัฒนาสินค้าเกษตรปลอดภัยที่มีมูลค่าสูง ภายใต้การทำงานร่วมกันของหน่วยงานในกระทรวง ภาคเอกชน และเกษตรกร
นายรพีภัทร์เสนอแนวทางขับเคลื่อน 11 ยุทธศาสตร์ โดยเริ่มจากการเปลี่ยนผ่านเกษตรแบบดั้งเดิมสู่ Smart Agriculture นำ AI มาช่วยวิเคราะห์ข้อมูลดิน น้ำ อากาศ พืช ประมง และปศุสัตว์
ควบคู่กับการใช้โดรน เครื่องจักร และพลังงานสะอาด เพื่อลดต้นทุน เพิ่มผลผลิต และลดการพึ่งพาแรงงาน
กระทรวงเกษตรฯ ได้เริ่มจัดตั้งโรงเรียนโดรนเกษตรและถ่ายทอดความรู้ร่วมกับภาคเอกชน เพื่อให้เกษตรกรเข้าถึงและใช้เทคโนโลยีได้จริง
ขณะที่การเปลี่ยนมาใช้พลังงานสะอาดและเครื่องจักรไฟฟ้าจะเป็นอีกส่วนหนึ่งของการปรับระบบการผลิตในระยะต่อไป
ยุทธศาสตร์ที่ 2 คือการยกระดับสินค้าเกษตรสู่สินค้าปลอดภัยมูลค่าสูง โดยให้ความสำคัญกับคุณภาพและมาตรฐานมากขึ้น
พร้อมยกตัวอย่างลำไยเกรด AAA ซึ่งยังมีความต้องการซื้อ สะท้อนว่าการแก้ปัญหาสินค้าเกษตรต้องพิจารณาคุณภาพและความต้องการของผู้ซื้อควบคู่กับปริมาณผลผลิต
ยุทธศาสตร์ที่ 3 คือการใช้ตลาดนำการผลิต ผ่านการเชื่อมโยงข้อมูลทั้งในประเทศและต่างประเทศ โดยใช้ศูนย์ข้อมูลเกษตรแห่งชาติ หรือ National Agricultural Big Data Center ของสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร เป็นกลไกสนับสนุนการตัดสินใจ
เป้าหมายคือให้ทุกกรมและหน่วยงานในสังกัดเชื่อมโยงข้อมูลภายใต้มาตรฐานเดียวกัน มีชุดข้อมูลที่ใช้ร่วมกันและระบบเชื่อมต่อข้อมูล หรือ API ที่สอดคล้องกัน
เพื่อให้ข้อมูลด้านพืช ประมง และปศุสัตว์สามารถนำมาวิเคราะห์ร่วมกันได้ ลดปัญหาตัวเลขไม่ตรงกันระหว่างหน่วยงาน
ยุทธศาสตร์ที่ 4 คือการบริหารจัดการน้ำเพื่อการเกษตร ตั้งแต่การเพิ่มแหล่งกักเก็บน้ำขนาดเล็ก กลาง และใหญ่ ไปจนถึงการเชื่อมระบบกระจายน้ำเข้าสู่พื้นที่เพาะปลูก
พร้อมนำ AI มาช่วยวิเคราะห์และคาดการณ์สถานการณ์น้ำ เพื่อให้เกษตรกรวางแผนการผลิตได้สอดคล้องกับปริมาณน้ำที่มีอยู่
ยุทธศาสตร์ที่ 5 คือการพัฒนาเกษตรกรให้เป็นผู้ประกอบการที่มีศักยภาพ มีความรู้ด้านบัญชี การบริหารธุรกิจ และการตลาด
รวมถึงเข้าถึงแหล่งเงินทุนและมีส่วนร่วมเป็นเจ้าของธุรกิจ โดยใช้กลไกส่งเสริมการเกษตรและสหกรณ์สนับสนุนการรวมกลุ่มให้เข้มแข็งขึ้น
สำหรับยุทธศาสตร์ที่ 6 เป็นการยกระดับอุตสาหกรรมเกษตรและอาหารสู่เกษตร 4.0 โดยต่อยอดความหลากหลายทางชีวภาพของไทยไปสู่อาหารเพื่อสุขภาพ
อาหารฟังก์ชัน อาหารจากพืช และอาหารสำหรับผู้สูงอายุ รวมถึงสมุนไพรและผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพและความงาม
นายรพีภัทร์มองว่า แนวคิด “อาหารเป็นยา” และเกษตรที่เชื่อมโยงกับการมีอายุยืนอย่างมีสุขภาพดี หรือ Longevity เป็นโอกาสสร้างมูลค่าเพิ่ม และสนับสนุนบทบาทของไทยในการเป็นศูนย์กลางอุตสาหกรรมเกษตรและอาหารของโลก
ยุทธศาสตร์ที่7 คือการปฏิรูปงานวิจัยและพัฒนา โดยใช้หลักตลาดนำการวิจัย ผลักดันผลงานให้เกิดการใช้งานและสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจอย่างชัดเจน
ตัวอย่างที่ควรเร่งดำเนินการ ได้แก่ การปรับปรุงพันธุ์พืชด้วยเทคโนโลยีแก้ไขจีโนม หรือ Genome Editing เพื่อพัฒนาพันธุ์ที่ตอบโจทย์โรค แมลงศัตรูพืช และสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลง ตลอดจนการใช้ชีวภัณฑ์และปุ๋ยชีวภาพเพื่อลดต้นทุนการผลิต
ยุทธศาสตร์ที่8 คือการพัฒนาเกษตรสีเขียวและเกษตรคาร์บอนต่ำ ตั้งแต่การลดใช้พลังงานฟอสซิล
การจัดการวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร ไปจนถึงการสร้างโอกาสด้านคาร์บอนเครดิต พร้อมใช้ระบบดิจิทัลตรวจสอบย้อนกลับสินค้า เพื่อให้ผู้ซื้อทราบแหล่งผลิตและกระบวนการผลิตได้ชัดเจน
อย่างไรก็ตาม การพัฒนาสินค้าคาร์บอนต่ำต้องมีวิธีวัดผลและมาตรฐานรับรองรองรับ โดยเฉพาะสินค้าที่ต้องการเข้าสู่ตลาดต่างประเทศ
ผู้ประกอบการจึงต้องเตรียมความพร้อมทั้งข้อมูล กระบวนการตรวจสอบ และหลักฐานที่แสดงถึงการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
ยุทธศาสตร์ที่9 คือการสร้างระบบตลาดสมัยใหม่ พัฒนาช่องทางซื้อขายดิจิทัล ศูนย์รวบรวมและกระจายสินค้า ห้องเย็น และโลจิสติกส์ที่เชื่อมตั้งแต่แปลงเกษตร โรงคัดบรรจุ จนถึงตลาดส่งออก เพื่อลดขั้นตอนและค่าใช้จ่ายของเกษตรกร
นายรพีภัทร์ยังเปิดประเด็นให้พิจารณาทบทวนโครงสร้างและบทบาทของรัฐวิสาหกิจในสังกัด เช่น องค์การตลาดเพื่อเกษตรกร หรือ อ.ต.ก.
และองค์การส่งเสริมกิจการโคนมแห่งประเทศไทย หรือ อ.ส.ค. รวมถึงการพัฒนากลไกสหกรณ์ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการเชื่อมโยงผลผลิตกับตลาด
ยุทธศาสตร์ที่10 คือการปฏิรูประบบราชการของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ลดภารกิจซ้ำซ้อน ทบทวนบทบาทหน่วยงาน และกระจายอำนาจจากส่วนกลางสู่ภูมิภาคมากขึ้น พร้อมเปิดให้ภาคเอกชนและหน่วยงานอื่นเข้ามาร่วมดำเนินงานตามความเหมาะสม
หัวใจของการปรับระบบราชการครั้งนี้คือการเปลี่ยนวิธีประเมินผล จากการนับจำนวนโครงการไปสู่ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจริง โดยใช้ตัวชี้วัดความสำเร็จ หรือ KPI และวัตถุประสงค์และผลลัพธ์หลัก หรือ OKR กำหนดเป้าหมายที่ตรวจสอบได้
“เราคงไม่นับจำนวนโครงการ” นายรพีภัทร์กล่าว พร้อมอธิบายว่า ตัวชี้วัดควรตอบได้ว่ารายได้สุทธิของเกษตรกรเพิ่มขึ้นเท่าไรในแต่ละปี ภาระหนี้ลดลงอย่างไร และคุณภาพชีวิตดีขึ้นเพียงใด
สำหรับแผนงานปี 2570–2571 หน่วยงานต้องระบุรายละเอียดให้ชัดเจน ทั้งชนิดสินค้า พื้นที่เป้าหมาย วิธีเพิ่มผลิตภาพ วิธีลดต้นทุน และมูลค่าเพิ่มจากการแปรรูป
เช่นเดียวกับการเปิดตลาดส่งออกใหม่ที่ต้องประเมินให้ได้ว่าจะมีสินค้าใดรองรับ และสร้างมูลค่าการค้าได้เท่าไร
นอกจากนี้ ยังต้องพัฒนาสหกรณ์การเกษตรให้มีความเข้มแข็ง โปร่งใส และบริหารเงินทุนอย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อให้ทรัพยากรที่มีอยู่ช่วยสนับสนุนเกษตรกรและการพัฒนาธุรกิจได้มากขึ้น
ส่วนยุทธศาสตร์ที่11 คือการสืบสาน รักษา และต่อยอดโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ เพื่อนำองค์ความรู้มาประยุกต์ใช้ในการพัฒนาภาคเกษตรอย่างต่อเนื่อง
นายรพีภัทร์กล่าวว่า หากสามารถขับเคลื่อนทั้ง 11 ยุทธศาสตร์อย่างจริงจัง พร้อมกำหนดเป้าหมายและผลลัพธ์ที่ชัดเจน จะเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในภาคเกษตรไทย โดยความสำเร็จต้องสะท้อนกลับไปถึงรายได้และความเป็นอยู่ของเกษตรกรอย่างเป็นรูปธรรม







