
แฉโรงงานรับขยะ 2.3 ล้านตัน! น้ำดำสระบุรี 30 ปีไม่จบ สะท้อนรัฐล้มเหลวคุมมลพิษ
เปิดปมมลพิษอุตสาหกรรม หลัง สส.พรรคประชาชนแฉโรงงานในสระบุรีรับขยะฝังกลบเกินปริมาณที่ EIA อนุญาตกว่า 2 เท่า พร้อมจี้รัฐอุดช่องโหว่ขนส่งกากพิษและเร่งปฏิรูปกฎหมาย
KEY
POINTS
- โรงงานในสระบุรีถูกเปิดโปงว่ารับขยะฝังกลบปริมาณ 2.3 ล้านตัน ซึ่งเกินกว่าที่ได้รับอนุญาตตาม EIA ถึง 2 เท่า และเป็นต้นตอของปัญหาน้ำเสียสีดำที่เรื้อรังมาเกือบ 30 ปี
- ปัญหานี้สะท้อนความล้มเหลวเชิงระบบของรัฐในการควบคุมมลพิษ โดยพบการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรมทั่วประเทศกว่า 380 ครั้งใน 9 ปี และการตรวจสอบล่าสุดพบโรงงานเกือบครึ่งไม่ปฏิบัติตามกฎหมาย
- รัฐบาลเริ่มตอบโต้ด้วยการปูพรมตรวจโรงงานเสี่ยงกว่า 3,000 แห่งทั่วประเทศ พร้อมผลักดันการปฏิรูปกฎหมายเพื่อเพิ่มโทษปรับสูงสุด 20 ล้านบาท และบังคับใช้ระบบ GPS ติดตามการขนส่งกากอุตสาหกรรม
ขุดให้ลึก สาวให้จบ โพสต์ทูเดย์ Smart City ชวนขุดค้นหาคำตอบว่า จะทำอย่างไรหากวันหนึ่งประเทศกำลังพัฒนาในอาเซียนกลายเป็น "บ่อขยะโลก" ของชาติอุตสาหกรรม ไม่ใช่เรื่องเกินจริง แต่มันถูกปิดใต้โต๊ะมานานจนสภาพแวดล้อมรับไม่ไหว...
เมื่อปัญหามลพิษจากโรงงานอุตสาหกรรมไม่ได้จบลงเพียงการตรวจพบสารปนเปื้อนหรือการสั่งปิดโรงงาน แต่ยังหมายถึงความเสียหายต่อแหล่งน้ำ สิ่งแวดล้อม และสุขภาพของประชาชนที่ต้องเผชิญกับผลกระทบยาวนาน
คำถามสำคัญจึงอยู่ที่ว่า เหตุใดระบบกำกับดูแลของรัฐจึงไม่สามารถหยุดยั้งการกระทำผิดได้ตั้งแต่ต้นทาง
ประเด็นดังกล่าวถูกหยิบยกขึ้นมาอีกครั้งในการประชุมสภาผู้แทนราษฎร เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 โดยนายพูนศักดิ์ จันทร์จำปี สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบบัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน ตั้งกระทู้ถามสดด้วยวาจาต่อนายวราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม ถึงมาตรการแก้ไขปัญหามลพิษจากโรงงาน
โดยเฉพาะวิกฤตน้ำดำในจังหวัดสระบุรี และปัญหาการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรมในหลายพื้นที่ทั่วประเทศ
นายพูนศักดิ์สะท้อนว่า ปัญหาการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรมและขยะผิดกฎหมายไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่ง แต่พบในหลายภูมิภาค ทั้งภาคกลาง ภาคตะวันตก ภาคตะวันออก และพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC)
โดยตั้งข้อสังเกตว่าปัญหามีความซับซ้อนมากกว่าการกระทำผิดของผู้ประกอบการ เนื่องจากอาจมีเครือข่ายผู้มีอิทธิพล กลุ่มทุน และเจ้าหน้าที่รัฐเข้ามาเกี่ยวข้องหรือเอื้อประโยชน์
น้ำดำสระบุรี ปมมลพิษที่ยืดเยื้อเกือบ 30 ปี
หนึ่งในประเด็นสำคัญที่นายพูนศักดิ์นำมาอภิปราย คือปัญหาน้ำเสียสีดำในจังหวัดสระบุรี ซึ่งยืดเยื้อมานานเกือบ 30 ปี โดยมีรายงานการตรวจพบโลหะหนักและสารปรอทปนเปื้อนในตะกอนดินและแหล่งน้ำ สะท้อนความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมที่ประชาชนในพื้นที่ต้องเผชิญ
นายพูนศักดิ์ระบุว่า สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) เคยมีหนังสือแจ้งกรมโรงงานอุตสาหกรรมตั้งแต่วันที่ 1 มีนาคม 2562 เกี่ยวกับปัญหาการจัดการน้ำและการตรวจพบสารปรอทในแหล่งน้ำผิวดิน
แต่กรมโรงงานอุตสาหกรรมเพิ่งออกคำสั่งตามมาตรา 39 แห่งพระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 ให้โรงงานหยุดดำเนินการเพื่อปรับปรุงแก้ไข ตั้งแต่วันที่ 7 กรกฎาคม ถึงวันที่ 30 กันยายน 2569
ประเด็นที่ถูกตั้งคำถามอย่างมาก คือปริมาณขยะที่โรงงานรับเข้าหลุมฝังกลบ เมื่อเปรียบเทียบข้อมูลปริมาณที่ได้รับอนุญาตตามรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) กับข้อมูลการรับขยะของกรมโรงงานอุตสาหกรรม
พบว่าหลุมฝังกลบขยะไม่อันตรายได้รับอนุญาตให้รองรับขยะประมาณ 1.1 ล้านตัน แต่มีข้อมูลการรับขยะสะสมแล้วประมาณ 2.3 ล้านตัน หรือมากกว่าปริมาณที่ได้รับอนุญาตกว่า 2 เท่า โดยยังไม่รวมข้อมูลในช่วง 7 ปีแรกที่ใช้ระบบเอกสาร
นายพูนศักดิ์ตั้งคำถามว่า เหตุใดหน่วยงานกำกับดูแลจึงไม่สามารถดำเนินการได้อย่างทันท่วงที ทั้งที่มีข้อมูลจากหน่วยงานภาครัฐอยู่แล้ว
อย่างไรก็ตาม ตัวเลขดังกล่าวเป็นข้อมูลที่นายพูนศักดิ์นำมาอภิปรายต่อสภา การพิจารณาว่าเข้าข่ายฝ่าฝืนเงื่อนไข EIA หรือไม่ จำเป็นต้องตรวจสอบเอกสารอนุญาตฉบับที่มีผลบังคับใช้ ขอบเขตโครงการ และข้อมูลการรับของเสียประกอบกันด้วย
เปิดตัวเลขลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรม 380 ครั้งใน 9 ปี
ปัญหาน้ำดำสระบุรีไม่ใช่กรณีโดดเดี่ยว ข้อมูลจากการรวบรวมเหตุการณ์ที่ถูกรายงานต่อสาธารณะในช่วงปี 2560-2568 พบการลักลอบทิ้งขยะอุตสาหกรรมประมาณ 380 ครั้งทั่วประเทศ
ข้อมูลดังกล่าวสอดคล้องกับรายงานของไทยพีบีเอส Policy Watch ในบทความเรื่อง “ลักลอบทิ้งขยะอันตราย อาชญากรรมสิ่งแวดล้อม” เผยแพร่เมื่อวันที่ 27 สิงหาคม 2569 ซึ่งชี้ว่าปัญหามีความรุนแรงและสร้างความเสียหายต่อสิ่งแวดล้อมในวงกว้าง ขณะที่ยังมีเหตุการณ์อีกจำนวนมากที่ไม่ได้ถูกรายงานต่อสาธารณะ
สิ่งที่น่ากังวลไม่ใช่เพียงจำนวนครั้งของการลักลอบทิ้ง แต่เป็นกระบวนการจัดการกากอุตสาหกรรมที่อาจมีช่องโหว่ตั้งแต่ต้นทางจนถึงปลายทาง ตั้งแต่การนำของเสียออกจากโรงงาน การขนส่ง การส่งมอบให้โรงงานรับกำจัด ไปจนถึงการตรวจสอบว่าของเสียถูกนำไปจัดการตามที่ได้รับอนุญาตจริงหรือไม่
นายพูนศักดิ์จึงเสนอให้นำระบบดิจิทัลและ GPS มาใช้ติดตามการขนส่งกากอุตสาหกรรม เพื่อให้สามารถตรวจสอบเส้นทางและย้อนกลับไปหาผู้เกี่ยวข้องได้ หากพบว่าของเสียถูกนำไปทิ้งผิดสถานที่หรือไม่ถึงโรงงานปลายทางตามที่แจ้งไว้
นอกจากนี้ ยังเรียกร้องให้รัฐบาลเร่งผลักดันร่างกฎหมายบริหารจัดการขยะและเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ซึ่งพรรคประชาชนยื่นเสนอไว้ตั้งแต่ปี 2566 โดยร่างกฎหมายดังกล่าวยังติดขั้นตอนการพิจารณาในฐานะกฎหมายเกี่ยวกับการเงิน
เป้าหมายสำคัญคือการสร้างระบบจัดการขยะที่ครอบคลุมตลอดวงจรชีวิตผลิตภัณฑ์ รวมถึงหลักการขยายความรับผิดชอบของผู้ผลิต (Extended Producer Responsibility: EPR) เพื่อให้ผู้ผลิตมีส่วนรับผิดชอบต่อซากผลิตภัณฑ์และบรรจุภัณฑ์หลังการใช้งาน ไม่ผลักภาระทั้งหมดไปให้ประชาชนและภาครัฐ
วราวุธแจง ปูพรมตรวจ 3,049 โรงงาน เล็งยึดทรัพย์-ขึ้นบัญชีดำ
ด้านนายวราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม ชี้แจงว่า กระทรวงอุตสาหกรรมได้ยกระดับการตรวจสอบและบังคับใช้กฎหมายกับโรงงานประเภท 105 และ 106 ซึ่งเกี่ยวข้องกับการจัดการสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้ว
และการนำวัสดุหรือผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมที่ไม่ใช้แล้วกลับมาใช้ใหม่ โดยมีมาตรการงดออกใบอนุญาตโรงงานทั้งสองประเภทไว้ชั่วคราว
สำหรับการตรวจสอบโรงงานกลุ่มเสี่ยงทั่วประเทศ กระทรวงฯ ตั้งเป้าหมายไว้ 3,049 แห่ง โดยมีพื้นที่เป้าหมายหลัก 5 จังหวัด ได้แก่ ชลบุรี ระยอง ฉะเชิงเทรา ปราจีนบุรี และสมุทรปราการ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีโรงงานประเภทดังกล่าวกระจุกตัวอยู่จำนวนมาก
ข้อมูลที่กระทรวงอุตสาหกรรมเปิดเผยเมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 ระบุว่า การตรวจสอบระหว่างวันที่ 2-9 พฤศจิกายน 2569 ดำเนินการแล้ว 752 โรงงาน จากเป้าหมาย 3,049 โรงงาน พบโรงงานไม่ปฏิบัติตามกฎหมาย 375 แห่ง และออกคำสั่งทางปกครองรวม 470 คำสั่ง
แบ่งเป็นคำสั่งตามมาตรา 35 (4) จำนวน 110 คำสั่ง มาตรา 37 จำนวน 338 คำสั่ง และมาตรา 39 จำนวน 9 คำสั่ง
ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนว่า การตรวจสอบโรงงานกลุ่มเสี่ยงยังพบการฝ่าฝืนกฎหมายจำนวนมาก โดยกระทรวงอุตสาหกรรมระบุว่าจะเดินหน้าตรวจสอบโรงงานที่เหลือและติดตามการแก้ไขตามคำสั่งอย่างต่อเนื่อง
ขณะเดียวกัน นายวราวุธระบุว่า รัฐบาลจะขยายผลการดำเนินคดีไปยังผู้เกี่ยวข้องตลอดเครือข่าย ไม่จำกัดเฉพาะผู้ประกอบการที่รับกำจัดกากอุตสาหกรรม แต่รวมถึงผู้ถือหุ้นและเส้นทางการเงิน โดยประสานความร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
เช่น กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กรมสอบสวนคดีพิเศษ (DSI) กรมศุลกากร และหน่วยงานด้านการเงิน เพื่อพิจารณามาตรการยึดทรัพย์และขึ้นบัญชีดำบริษัทหรือผู้ถือหุ้นที่เกี่ยวข้องกับการกระทำผิด
ปฏิรูปกฎหมาย เพิ่มโทษสูงสุด 20 ล้านบาท ใช้ GPS ต้นปี 2570
นอกจากมาตรการตรวจสอบและดำเนินคดี กระทรวงอุตสาหกรรมยังอยู่ระหว่างผลักดันการปรับปรุงกฎหมายเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการกำกับดูแลโรงงานและการจัดการกากอุตสาหกรรม
ข้อมูลจากกรมโรงงานอุตสาหกรรมในการประชุมคณะกรรมาธิการการอุตสาหกรรม สภาผู้แทนราษฎร เมื่อวันที่ 21 ตุลาคม 2569 ระบุว่า กระทรวงอุตสาหกรรมอยู่ระหว่างยกระดับพระราชบัญญัติโรงงาน และผลักดันร่างพระราชบัญญัติการจัดการกากอุตสาหกรรมฉบับใหม่
สำหรับการปรับปรุง พ.ร.บ.โรงงาน มีแนวทางทบทวนหลักเกณฑ์การต่ออายุใบอนุญาตโรงงานกลุ่มเสี่ยงสูงให้เหลือทุก 3 ปี จากเดิมที่โรงงานทั่วไปต่ออายุทุก 10 ปี
พร้อมเพิ่มมาตรการพักใช้และเพิกถอนใบอนุญาตกรณีกระทำผิดซ้ำซาก รวมถึงจัดทำระบบบัญชีดำ (Blacklist) และเพิ่มโทษจำคุกและโทษปรับสำหรับความผิดด้านสิ่งแวดล้อม
ส่วนร่าง พ.ร.บ.การจัดการกากอุตสาหกรรม จะขยายขอบเขตให้ครอบคลุมขยะอิเล็กทรอนิกส์และซากรถยนต์ พร้อมนำหลักการผู้ก่อมลพิษเป็นผู้รับผิดชอบ (Polluter Pays Principle) มาใช้
โดยกำหนดความรับผิดชอบตั้งแต่ผู้ก่อกำเนิดของเสีย ผู้ขนส่ง ไปจนถึงผู้กำจัด และเสนอเพิ่มโทษปรับสูงสุด 20 ล้านบาท รวมถึงมาตรการยึดและอายัดทรัพย์สินร่วมกับสำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน (ปปง.)
อีกหนึ่งมาตรการสำคัญคือการนำเทคโนโลยีดิจิทัลเข้ามาควบคุมการเคลื่อนย้ายกากอุตสาหกรรม ตั้งแต่ระบบอนุญาตนำสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้วออกนอกโรงงาน (กอ.1) ไปจนถึงระบบแสดงการจัดการสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้ว (กอ.2) เพื่อให้ตรวจสอบข้อมูลการจัดการของเสียได้
กรมโรงงานอุตสาหกรรมยังตั้งเป้าบังคับใช้ Mobile Application สำหรับติดตามพิกัดการขนส่งกากอุตสาหกรรมแบบเรียลไทม์ ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2570 เป็นต้นไป เพื่อป้องกันการลักลอบนำกากของเสียไปทิ้งระหว่างทาง
ปัญหาไม่ได้จบที่สั่งปิดโรงงาน แต่ต้องฟื้นฟูพื้นที่ปนเปื้อน
อีกโจทย์สำคัญที่สะท้อนข้อจำกัดของการแก้ปัญหามลพิษอุตสาหกรรม คือการจัดการกากของเสียที่ถูกลักลอบทิ้งไปแล้ว เพราะแม้รัฐจะตรวจพบและดำเนินคดีกับผู้กระทำผิดได้ แต่พื้นที่ปนเปื้อนยังต้องได้รับการบำบัดและฟื้นฟูอย่างเป็นระบบ
กรมโรงงานอุตสาหกรรมชี้แจงต่อคณะกรรมาธิการการอุตสาหกรรมเมื่อวันที่ 21 ตุลาคม 2569 ว่า ได้วางแผนจัดการกากอุตสาหกรรมที่ถูกลักลอบทิ้งจำนวน 11 พื้นที่ ใน 6 จังหวัด ได้แก่ ราชบุรี พระนครศรีอยุธยา ระยอง ฉะเชิงเทรา ลพบุรี และนครราชสีมา
อย่างไรก็ตาม การเข้าไปกำจัดกากของเสียตกค้างในแต่ละพื้นที่ไม่สามารถดำเนินการได้ทันที เนื่องจากต้องผ่านขั้นตอนทางกฎหมายให้ครบถ้วนก่อน จึงจะสามารถขออนุมัติงบประมาณจากภาครัฐเพื่อเข้าไปดำเนินการแทนได้ และเมื่อดำเนินการแล้วเสร็จจึงจะฟ้องร้องเรียกคืนค่าเสียหายจากผู้รับผิดชอบ
ข้อมูลในช่วงปี 2566-2568 ระบุว่า กรมโรงงานอุตสาหกรรมดำเนินการจัดการกากของเสียอันตรายแล้วเสร็จ 2 พื้นที่ ได้แก่ โกดังภาชี จังหวัดพระนครศรีอยุธยา และพื้นที่นายวิโรจน์ แก้วคำ จังหวัดฉะเชิงเทรา
ขณะที่อีก 3 พื้นที่ดำเนินการแล้วบางส่วน ได้แก่ บริษัท แวกซ์ กาเบจ รีไซเคิล เซ็นเตอร์ จำกัด จังหวัดราชบุรี บริษัท เอกอุทัย จำกัด สาขาสามบัณฑิต จังหวัดพระนครศรีอยุธยา และบริษัท วิน โพรเสส จำกัด จังหวัดระยอง
ประเด็นนี้สะท้อนว่า การแก้ไขปัญหากากอุตสาหกรรมไม่ควรหยุดอยู่เพียงการตรวจโรงงานหรือออกคำสั่งทางปกครอง แต่ต้องครอบคลุมการติดตามผู้กระทำผิด การจัดการของเสียตกค้าง การฟื้นฟูพื้นที่ปนเปื้อน และการชดเชยความเสียหายที่เกิดขึ้นกับประชาชนด้วย
ท้ายที่สุด วิกฤตน้ำดำสระบุรีและปัญหาการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรมทั่วประเทศกำลังท้าทายประสิทธิภาพของระบบกำกับดูแลภาครัฐอย่างชัดเจน
เพราะการมีใบอนุญาต การมีระบบรายงาน และการตรวจโรงงาน ไม่ได้เป็นหลักประกันว่าของเสียจะได้รับการจัดการอย่างถูกต้องจริง
สิ่งที่ต้องจับตาต่อจากนี้จึงไม่ใช่เพียงจำนวนโรงงานที่ถูกตรวจหรือจำนวนคำสั่งที่ออก แต่คือรัฐจะสามารถติดตามของเสียได้ครบทุกขั้นตอน เอาผิดผู้เกี่ยวข้องได้จริง และทำให้พื้นที่ที่ได้รับผลกระทบกลับมาปลอดภัยได้เมื่อใด
แหล่งข้อมูลอ้างอิง:
1. สถานีวิทยุกระจายเสียงและวิทยุโทรทัศน์รัฐสภา (TPchannel) – ข่าวการตั้งกระทู้ถามสดของนายพูนศักดิ์ จันทร์จำปี และคำชี้แจงของนายวราวุธ ศิลปอาชา วันที่ 12 พฤศจิกายน 2569
2. กรมโรงงานอุตสาหกรรม กระทรวงอุตสาหกรรม – ผลการตรวจสอบโรงงานกลุ่มเสี่ยงทั่วประเทศ วันที่ 10 พฤศจิกายน 2569
3. กรมโรงงานอุตสาหกรรม กระทรวงอุตสาหกรรม – แผนปฏิรูปกฎหมายกากอุตสาหกรรม การฟื้นฟูพื้นที่ปนเปื้อน และระบบติดตามขนส่งแบบเรียลไทม์ วันที่ 21 ตุลาคม 2569
4. ไทยพีบีเอส Policy Watch – รายงานสถานการณ์การลักลอบทิ้งขยะอันตรายทั่วประเทศ วันที่ 27 สิงหาคม 2569
5. ไทยพีบีเอส Decode – รายงานเจาะลึกปัญหาน้ำดำสระบุรีและข้อสังเกตเกี่ยวกับการจัดการกากอุตสาหกรรม
6. รัฐบาลไทย – มาตรการบูรณาการปราบปรามการลักลอบนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์และกากอุตสาหกรรม วันที่ 11 พฤศจิกายน 2569







