จีนปิดประตูขยะ ไทยรับต่อ? แกะเส้นทางขยะโลกถึงวิกฤตกากอุตสาหกรรม

15 พฤศจิกายน 2569

ศิวดี อักษรนำ

จีนปิดประตูขยะปี 2561 ไทยกลายเป็นหนึ่งในปลายทางเศษวัสดุโลก เปิดข้อมูล UNODC แกะเส้นทางนำเข้า ขยะผิดกฎหมาย ทุนต่างชาติ และช่องโหว่ที่ชุมชนต้องรับผลกระทบ

KEY

POINTS

หลังจีนจำกัดการนำเข้าขยะในปี 2561 เส้นทางการค้าขยะโลกได้เปลี่ยนทิศทางมายังเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ส่งผลให้ประเทศไทยมีการนำเข้าขยะและเศษวัสดุ โดยเฉพาะเศษพลาสติก เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ
วิกฤตขยะในไทยมีปัญหาจากสองด้าน คือ กากอุตสาหกรรมปริมาณมหาศาลที่เกิดขึ้นภายในประเทศ และการนำเข้าขยะจากต่างประเทศ ซึ่งมีทั้งวัสดุรีไซเคิลที่ถูกกฎหมายและขยะอันตรายที่ลักลอบปะปนเข้ามา
แม้ไทยจะมีมาตรการห้ามนำเข้าขยะบางประเภท แต่ยังคงมีการลักลอบผ่านช่องโหว่ เช่น การสำแดงข้อมูลเท็จ ทำให้การแก้ปัญหาต้องอาศัยการบังคับใช้กฎหมายที่เข้มงวดและการตรวจสอบตลอดเส้นทางตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง

หลังจีนประกาศจำกัดการนำเข้าขยะและเศษวัสดุอย่างเข้มงวดตั้งแต่ปี 2561 เส้นทางการค้าขยะของโลกเริ่มเปลี่ยนทิศ โดยประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กลายเป็นหนึ่งในปลายทางสำคัญของเศษวัสดุจากอุตสาหกรรมทั่วโลก

ขณะที่ประเทศไทยก็อยู่ในเส้นทางการค้าดังกล่าว ทั้งในฐานะตลาดรับซื้อวัตถุดิบรีไซเคิลและพื้นที่ที่ถูกตรวจพบการลักลอบนำเข้าของเสียผิดกฎหมาย

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่าไทยรับขยะจากประเทศใด แต่ต้องตรวจสอบให้ลึกลงไปว่า ขยะเหล่านั้นเป็นวัสดุที่นำเข้ามาเพื่อใช้ประโยชน์จริง หรือมีของเสียอันตรายปะปนเข้ามา ใครเป็นผู้ส่งออก ใครเป็นผู้นำเข้า และเมื่อผ่านด่านศุลกากรแล้ว วัสดุเหล่านี้ถูกส่งไปจัดการที่ใด..

จีนจำกัดนำเข้า ขยะโลกเปลี่ยนเส้นทาง

รายงาน Turning the Tide: A Look Into the European Union-to-Southeast Asia Waste Trafficking Wave เผยแพร่เมื่อวันที่ 2 เมษายน 2567 โดยสำนักงานว่าด้วยยาเสพติดและอาชญากรรมแห่งสหประชาชาติ (UNODC) ร่วมกับโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) วิเคราะห์การเคลื่อนย้ายขยะระหว่างประเทศ โดยใช้ข้อมูลการค้าระหว่างประเทศและข้อมูลการบังคับใช้กฎหมายจากประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

รายงานระบุว่า หลังมาตรการจำกัดการนำเข้าขยะของจีนมีผลเต็มรูปแบบเมื่อวันที่ 1 มกราคม 2561 ประเทศในอาเซียนมีปริมาณนำเข้าขยะและเศษวัสดุเพิ่มขึ้น

โดยปริมาณรวมของ 10 ประเทศอาเซียนเพิ่มจาก 16.7 ล้านตันในปี 2560 เป็นเกือบ 20 ล้านตันในปี 2561 ก่อนเพิ่มขึ้นเป็น 26.5 ล้านตันในปี 2564

ประเทศไทยเป็นหนึ่งในประเทศที่ได้รับผลจากการเปลี่ยนแปลงเส้นทางการค้า โดย UNODC พบว่าการนำเข้าเศษพลาสติกของไทยเพิ่มขึ้นถึง 262% ระหว่างปี 2560–2561 ตัวเลขนี้สะท้อนการเปลี่ยนแปลงของตลาดหลังจีนจำกัดการนำเข้า แต่ไม่ได้หมายความว่าขยะทั้งหมดที่เพิ่มขึ้นเป็นของผิดกฎหมาย

5 ปี ไทยนำเข้าขยะ 18.77 ล้านตัน มาจากประเทศใดบ้าง

ข้อมูลจาก UN Comtrade ที่ UNODC นำมาวิเคราะห์ระบุว่า ในช่วงปี 2560–2564 ประเทศไทยนำเข้าขยะและเศษวัสดุรวมประมาณ 18.77 ล้านตัน คิดเป็นมูลค่าราว 7.13 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยเป็นข้อมูลจากพิกัดศุลกากร 10 กลุ่มที่รายงานเลือกศึกษา ไม่ใช่ตัวเลขขยะทุกประเภทที่นำเข้าประเทศไทย และไม่ใช่ปริมาณขยะผิดกฎหมายทั้งหมด

เมื่อแยกตามประเภทพบว่า เศษกระดาษและกระดาษใช้แล้วมีปริมาณมากที่สุดประมาณ 8.948 ล้านตัน รองลงมาคือเศษโลหะประเภทเหล็ก 7.513 ล้านตัน และเศษพลาสติก 1.153 ล้านตัน

สะท้อนว่าการนำเข้าขยะของไทยในช่วงเวลาดังกล่าวมีทั้งวัสดุที่ใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมกระดาษ โลหะ และพลาสติก ไม่ได้มีเฉพาะขยะอันตรายหรือขยะอิเล็กทรอนิกส์

ประเทศที่ส่งออกขยะและเศษวัสดุมาไทยมากที่สุดในช่วง 5 ปีดังกล่าวคือสหรัฐอเมริกา รวมประมาณ 5.3 ล้านตัน หรือเกือบ 30% ของปริมาณนำเข้าตามกลุ่มพิกัดที่ศึกษา

ส่วนสหภาพยุโรป 27 ประเทศรวมกันส่งออกมายังไทยประมาณ 2.2 ล้านตัน คิดเป็น 12% โดยส่วนใหญ่เป็นเศษกระดาษ นอกจากนี้ยังมีญี่ปุ่น ออสเตรเลีย สหราชอาณาจักร และจีนเป็นประเทศต้นทางสำคัญ

จีนปิดประตูขยะ ไทยรับต่อ? แกะเส้นทางขยะโลกถึงวิกฤตกากอุตสาหกรรม

อีกประเด็นที่ต้องทำความเข้าใจคือ โรงงานกำจัดกากอุตสาหกรรมในประเทศไทยไม่ได้มีหน้าที่รองรับเฉพาะขยะนำเข้า แต่มีภารกิจสำคัญในการจัดการของเสียที่เกิดจากโรงงานอุตสาหกรรมภายในประเทศด้วย

ข้อมูลจากสำนักงานสถิติแห่งชาติ ในหนังสือ สถิติสิ่งแวดล้อมของประเทศไทย พ.ศ. 2567 ซึ่งอ้างอิงข้อมูลกรมโรงงานอุตสาหกรรม ระบุปริมาณกากของเสียอุตสาหกรรมดังนี้

จีนปิดประตูขยะ ไทยรับต่อ? แกะเส้นทางขยะโลกถึงวิกฤตกากอุตสาหกรรม

ตัวเลขนี้สะท้อนว่าไทยมีภาระกากอุตสาหกรรมจากภาคการผลิตภายในประเทศอยู่แล้วในระดับสูง โดยเฉพาะของเสียที่ไม่เป็นอันตรายซึ่งมีปริมาณมากกว่ากากอันตรายหลายเท่า

ปัญหาที่แท้จริงจึงมีสองด้าน

ด้านแรก ขยะจากโรงงานในประเทศ

โรงงานอุตสาหกรรมกว่า 70,000 แห่งเป็นแหล่งกำเนิดกากของเสียที่ต้องเข้าสู่ระบบบริหารจัดการ ทั้งกากที่ไม่เป็นอันตรายและกากอันตราย

เมื่อระบบรับกำจัดมีข้อจำกัด หรือมีผู้ประกอบการบางรายไม่ปฏิบัติตามกฎหมาย ก็อาจเกิดการลักลอบทิ้ง การขนส่งผิดกฎหมาย การสะสมของเสียในโรงงาน และการปนเปื้อนสู่ดินและแหล่งน้ำ

ด้านที่สอง ขยะและเศษวัสดุจากต่างประเทศ

ขยะที่นำเข้ามาอาจมีวัตถุประสงค์เพื่อใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตหรือรีไซเคิล เช่น เศษกระดาษ เศษโลหะ และเศษพลาสติก แต่หากมีการสำแดงเท็จ ปะปนของเสียอันตราย หรือส่งเข้ามาโดยไม่มีใบอนุญาต ก็จะกลายเป็นปัญหาการค้าขยะผิดกฎหมาย

รายงาน UNODC ระบุว่าการลักลอบนำเข้าขยะมักใช้วิธีสำแดงประเภทสินค้าไม่ตรงกับความเป็นจริง หรือไม่มีใบอนุญาตนำเข้าที่จำเป็น และพบการลักลอบผ่านเส้นทางทางทะเล

ขยะอันตรายจากจีนยังปรากฏในข้อมูลการค้า

อีกประเด็นที่ต้องแยกออกจากการนำเข้าเศษกระดาษและเศษโลหะทั่วไป คือข้อมูลการเคลื่อนย้ายของเสียอันตรายภายใต้อนุสัญญาบาเซล (Basel Convention) ซึ่ง UNODC พบว่าในช่วงปี 2560–2564 ไทยได้รับของเสียอันตรายจากประเทศในเอเชียเป็นหลัก

โดยมีจีนเป็นแหล่งส่งออกประมาณ 49,000 ตัน สิงคโปร์ประมาณ 5,300 ตัน และยังมีปริมาณจากเมียนมา ปากีสถาน เกาหลีใต้ ศรีลังกา ฟิลิปปินส์ และอินโดนีเซีย

นอกจากนี้ยังพบการส่งออกจากสหราชอาณาจักรประมาณ 2,000 ตัน และออสเตรเลียประมาณ 1,800 ตัน โดยรายงานระบุว่าของเสียที่ไทยนำเข้าในกลุ่มนี้ส่วนหนึ่งเป็นขยะอิเล็กทรอนิกส์หรือ WEEE โดยเฉพาะในปี 2560

ข้อมูลดังกล่าวทำให้เห็นว่า แม้จีนจะจำกัดการนำเข้าขยะ แต่จีนก็ยังปรากฏในฐานะประเทศต้นทางของของเสียอันตรายที่ส่งมายังไทยในช่วงเวลาที่รายงานศึกษา

จีนปิดประตูขยะ ไทยรับต่อ? แกะเส้นทางขยะโลกถึงวิกฤตกากอุตสาหกรรม

อย่างไรก็ตาม ตัวเลข 49,000 ตันเป็นข้อมูลของเสียอันตรายภายใต้กรอบการรายงานที่ UNODC วิเคราะห์ ไม่ใช่หลักฐานว่าของเสียทั้งหมดเป็นขยะผิดกฎหมาย หรือเป็นขยะที่ถูกส่งเข้ามาหลังมาตรการห้ามนำเข้าของไทย

ช่องโหว่สำคัญ สำแดงเท็จและซ่อนของเสียในตู้สินค้า

ปัญหาการค้าขยะข้ามชาติไม่ได้อยู่ที่ปริมาณการนำเข้าเพียงอย่างเดียว แต่ยังอยู่ที่วิธีการหลีกเลี่ยงการตรวจสอบ UNODC ระบุว่า รูปแบบที่พบในหลายประเทศคือการสำแดงประเภทสินค้าไม่ตรงกับของจริง การไม่มีใบอนุญาตนำเข้า หรือการจัดทำเอกสารและการแจ้งข้อมูลไม่ถูกต้อง เพื่อหลีกเลี่ยงขั้นตอนควบคุมตามกฎหมาย

สำหรับประเทศไทย รายงานพบว่าในช่วงปี 2563–2565 คดีความผิดที่หน่วยงานไทยตรวจพบส่วนหนึ่งเกี่ยวข้องกับการลักลอบนำเข้าขยะชุมชนที่บรรจุในตู้คอนเทนเนอร์ ผ่านท่าเรือหลักอย่างท่าเรือแหลมฉบัง จังหวัดชลบุรี และท่าเรือกรุงเทพ โดยใช้การสำแดงสินค้าไม่ตรงกับความเป็นจริง

ข้อมูลย้อนหลังของกรมศุลกากรที่ UNODC นำมาระบุยังพบว่า ระหว่างปี 2556–2566 มีการจับกุมคดีที่เกี่ยวข้องกับขยะอิเล็กทรอนิกส์ 276 ครั้ง ในความผิดฐานลักลอบและหลีกเลี่ยงภาษี ส่วนคดีที่เกี่ยวข้องกับเศษพลาสติกตามพิกัดศุลกากร HS 3915 มีการจับกุม 240 ครั้ง น้ำหนักรวม 9,343 ตัน และมีมูลค่าตามใบกำกับสินค้า 76.10 ล้านบาท

ข้อมูลเหล่านี้ชี้ให้เห็นว่าการตรวจสอบสินค้า ณ ด่านนำเข้าเป็นเพียงจุดเริ่มต้น เพราะแม้สินค้าอาจถูกสำแดงเป็นเศษโลหะหรือวัสดุรีไซเคิล แต่หากมีขยะอิเล็กทรอนิกส์หรือสารอันตรายปะปนอยู่ ก็อาจกลายเป็นช่องทางนำของเสียที่ถูกห้ามหรือควบคุมเข้าประเทศได้

ไทยออกกฎหมายห้ามนำเข้า แต่ปัญหายังไม่จบ

ประเทศไทยทยอยออกมาตรการควบคุมการนำเข้าขยะหลายประเภท โดยในปี 2563 กระทรวงพาณิชย์ออกประกาศกำหนดให้ขยะอิเล็กทรอนิกส์บางประเภทเป็นสินค้าต้องห้ามนำเข้า ครอบคลุมรายการตามพิกัดศุลกากรที่กำหนด

ต่อมาในปี 2568 มีการขยายรายการขยะอิเล็กทรอนิกส์ต้องห้ามจาก 428 รายการเป็น 463 รายการ โดยมีผลตั้งแต่วันที่ 24 มิถุนายน 2568

ส่วนเศษพลาสติก กระทรวงพาณิชย์ออกประกาศห้ามนำเข้าเศษพลาสติกตามพิกัดศุลกากร HS 3915 โดยมีผลตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2568 เป็นต้นไป

มาตรการเหล่านี้มีความสำคัญ แต่ไม่ได้หมายความว่าวัสดุทุกชนิดที่มีลักษณะเป็นเศษวัสดุหรือของเสียจะถูกห้ามนำเข้าทั้งหมด เพราะยังมีการนำเข้าเศษโลหะและวัสดุที่สามารถใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมได้ภายใต้เงื่อนไขและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

ความแตกต่างระหว่างวัสดุรีไซเคิลที่ถูกต้องตามกฎหมายกับของเสียอันตรายที่ถูกลักลอบปะปนจึงเป็นจุดที่ต้องตรวจสอบอย่างเข้มงวด

ขณะเดียวกัน อนุสัญญาบาเซลได้ปรับหลักเกณฑ์ควบคุมการเคลื่อนย้ายขยะอิเล็กทรอนิกส์ข้ามแดน โดยตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2568

การเคลื่อนย้ายขยะอิเล็กทรอนิกส์ทั้งกลุ่มที่เป็นของเสียอันตรายและกลุ่มที่ต้องควบคุมเป็นพิเศษต้องเข้าสู่กระบวนการแจ้งและขอความยินยอมล่วงหน้า หรือ Prior Informed Consent (PIC) จากประเทศที่เกี่ยวข้องก่อนการขนส่ง หลักเกณฑ์นี้มีเป้าหมายปิดช่องว่างที่เคยทำให้ขยะอิเล็กทรอนิกส์บางประเภทถูกจัดประเภทแตกต่างกันจนหลุดจากระบบควบคุม

จีนปิดประตูขยะ ไทยรับต่อ? แกะเส้นทางขยะโลกถึงวิกฤตกากอุตสาหกรรม

ปี 2569 ตรวจพบการลักลอบต่อเนื่อง แม้ไทยห้ามนำเข้าแล้ว

แม้จะมีมาตรการห้ามนำเข้าขยะพลาสติกและขยะอิเล็กทรอนิกส์ แต่ข้อมูลการบังคับใช้กฎหมายในปี 2569 แสดงให้เห็นว่าความเสี่ยงยังคงอยู่

กรมสอบสวนคดีพิเศษ (DSI) เปิดเผยเมื่อวันที่ 10 มีนาคม 2569 ว่า ได้ร่วมกับกรมศุลกากร กรมควบคุมมลพิษ กรมโรงงานอุตสาหกรรม มูลนิธิบูรณะนิเวศ (EARTH) UNODC และ Basel Action Network (BAN) ตรวจสอบตู้คอนเทนเนอร์ที่ต้องสงสัยว่ามีการลักลอบนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์ ขยะชุมชน และเศษพลาสติกจากต่างประเทศ

การตรวจสอบดังกล่าวเกิดขึ้นหลังหน่วยงานได้รับข้อมูลข่าวกรองเกี่ยวกับตู้สินค้าต้องสงสัยจากสหรัฐอเมริกา โดย DSI ระบุว่าระหว่างเดือนเมษายน 2568 ถึงมีนาคม 2569 ได้ประสานกรมศุลกากรเพื่อระงับตู้คอนเทนเนอร์ต้องสงสัยรวม 714 ตู้ ทั้งนี้ จำนวนดังกล่าวเป็นตู้ที่ถูกระงับเพื่อตรวจสอบ ไม่ใช่จำนวนตู้ที่พิสูจน์แล้วว่ามีการกระทำผิดทั้งหมด

ต่อมาเมื่อวันที่ 26 ตุลาคม 2569 DSI และกรมศุลกากรได้เข้าตรวจสอบตู้สินค้าความเสี่ยงสูงที่ท่าเรือแหลมฉบังอีกครั้ง โดยมุ่งตรวจหาขยะอิเล็กทรอนิกส์และของเสียอันตรายที่อาจถูกซุกซ่อนมากับสินค้านำเข้าที่ถูกต้องตามกฎหมาย พร้อมระบุว่ากรมศุลกากรกำลังตรวจสอบข้อมูลบริษัท 7 แห่ง และจะส่งผลการตรวจสอบให้ DSI พิจารณาดำเนินการตามข้อเท็จจริงและพยานหลักฐาน

ขณะที่รายงานข่าวของ The Nation วันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 ซึ่งอ้างข้อมูลกรมศุลกากรระบุว่า ปีงบประมาณ 2569 มีการดำเนินคดีเกี่ยวกับขยะผิดกฎหมาย 198 คดี ตรวจยึดของเสียรวมประมาณ 20.50 ล้านกิโลกรัม มูลค่ากว่า 243.15 ล้านบาท

เพิ่มขึ้นจากปีงบประมาณ 2567 ซึ่งมีของกลางประมาณ 2.30 ล้านกิโลกรัม อย่างไรก็ตาม จำนวนที่ตรวจยึดได้สะท้อนทั้งปริมาณการกระทำผิดที่ตรวจพบและความเข้มข้นของการตรวจสอบ ไม่ใช่ตัวเลขปริมาณขยะทั้งหมดที่ลักลอบเข้าประเทศ

ทุนต่างชาติอยู่ตรงไหน ใครเป็นเจ้าของธุรกิจขยะ

ประเด็นทุนต่างชาติเป็นอีกเรื่องที่ต้องตรวจสอบแยกจากสัญชาติของประเทศผู้ส่งออก เพราะการที่ขยะมาจากสหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่น จีน หรือยุโรป ไม่ได้หมายความว่าโรงงานปลายทางในไทยเป็นของบริษัทจากประเทศเหล่านั้นโดยอัตโนมัติ

การตรวจสอบโครงสร้างทุนต้องพิจารณาข้อมูลผู้ถือหุ้น นิติบุคคลผู้ประกอบกิจการ ผู้มีอำนาจควบคุม และความเชื่อมโยงระหว่างบริษัทผู้ส่งออก นายหน้า บริษัทนำเข้า และโรงงานผู้รับจัดการของเสีย ไม่ใช่พิจารณาจากประเทศต้นทางของตู้สินค้าเพียงอย่างเดียว

ในกรณีที่ DSI เปิดเผยเมื่อเดือนตุลาคม 2569 ว่ามีการตรวจสอบข้อมูลบริษัท 7 แห่งนั้น หน่วยงานยังระบุว่ากำลังรวบรวมข้อเท็จจริงและพยานหลักฐาน จึงยังไม่ควรสรุปว่าบริษัททั้งหมดกระทำผิด หรือเป็นบริษัททุนต่างชาติ จนกว่าจะมีผลการสอบสวนและข้อมูลโครงสร้างผู้ถือหุ้นที่ตรวจสอบได้

นี่เป็นช่องว่างสำคัญของข้อมูลสาธารณะ เพราะประชาชนควรสามารถตรวจสอบได้ว่าโรงงานที่รับจัดการกากอุตสาหกรรมมีใครเป็นเจ้าของ รับของเสียจากแหล่งใด มีใบอนุญาตประเภทใด และมีการส่งต่อกากไปยังสถานที่ใดบ้าง

ยกเลิก ม.44 แล้ว แต่โจทย์การกำกับขยะยังอยู่

แม้ประเทศไทยจะยกเลิกคำสั่ง คสช. บางฉบับ รวมถึงมาตรการที่เกี่ยวข้องกับการปลดล็อกข้อจำกัดผังเมืองตามคำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 ผ่านพระราชบัญญัติยกเลิกประกาศและคำสั่ง คสช. บางฉบับ พ.ศ. 2568 ซึ่งประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 29 ธันวาคม 2568 และมีผลในวันถัดไป

แต่การยกเลิกคำสั่งดังกล่าวไม่ได้ทำให้ปัญหาการนำเข้าขยะผิดกฎหมายหรือการจัดการกากอุตสาหกรรมสิ้นสุดลงโดยอัตโนมัติ

เพราะปัญหาขยะข้ามชาติเป็นคนละมิติทางกฎหมายกับการอนุญาตตั้งโรงงาน มาตรการ ม.44 เกี่ยวข้องกับข้อจำกัดผังเมือง ส่วนการนำเข้าของเสียต้องอยู่ภายใต้กฎหมายศุลกากร กฎหมายควบคุมการนำเข้าและส่งออก กฎหมายวัตถุอันตราย และอนุสัญญาบาเซล

การแก้ปัญหาจึงต้องทำให้ระบบควบคุมทั้งต้นทาง ด่านนำเข้า โรงงานปลายทาง และการกำจัดขั้นสุดท้ายเชื่อมโยงกัน

วันที่ 13 พฤศจิกายน 2569 กรมประชาสัมพันธ์รายงานว่ารัฐบาลได้ระดมหน่วยตรวจสอบมากกว่า 50 ชุด เพื่อตรวจโรงงาน 3,049 แห่ง รวมถึงสถานประกอบการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ 350 แห่ง

โดยการตรวจโรงงาน 752 แห่งระหว่างวันที่ 2–9 พฤศจิกายน พบการฝ่าฝืน 375 แห่ง และมีคำสั่งทางปกครอง 470 คำสั่ง ประเด็นที่พบมีทั้งการประกอบกิจการโดยไม่ได้รับอนุญาต การจัดเก็บกากไม่ถูกต้อง และมาตรการควบคุมมลพิษที่ไม่เพียงพอ

ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนว่าโจทย์ไม่ได้จบที่การสกัดกั้นตู้คอนเทนเนอร์จากต่างประเทศ แต่ยังรวมถึงการตรวจสอบโรงงานที่รับจัดการของเสียภายในประเทศด้วย

จีนปิดประตูขยะ ไทยรับต่อ? แกะเส้นทางขยะโลกถึงวิกฤตกากอุตสาหกรรม

จากด่านศุลกากรถึงชุมชน ต้องตรวจสอบให้ถึงปลายทาง

สิ่งที่ชุมชนต้องเผชิญไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในวันที่ตู้คอนเทนเนอร์เดินทางเข้าท่าเรือ แต่เกิดขึ้นได้เมื่อของเสียถูกส่งต่อไปคัดแยก รีไซเคิล เก็บพัก หรือกำจัดโดยไม่มีระบบควบคุมที่เพียงพอ

หากขยะที่มีสารอันตรายถูกจัดการไม่ถูกต้อง อาจเกิดการปนเปื้อนในดิน น้ำ และอากาศ รวมถึงการสัมผัสสารอันตรายของคนงานและประชาชนที่อาศัยอยู่ใกล้พื้นที่ดำเนินการ

UNODC เตือนว่าการลักลอบค้าของเสียทำให้ขยะจำนวนหนึ่งลงเอยในหลุมฝังกลบที่ผิดกฎหมาย ถูกทิ้งลงทะเล หรือเผากลางแจ้ง ซึ่งขัดกับเป้าหมายเศรษฐกิจหมุนเวียนที่ต้องการนำวัสดุกลับมาใช้ประโยชน์อย่างปลอดภัย

ดังนั้น การป้องกันไม่ให้ไทยเป็นปลายทางของขยะผิดกฎหมายจึงต้องมากกว่าการประกาศห้ามนำเข้า แต่ต้องมีฐานข้อมูลที่เชื่อมโยงตั้งแต่ผู้ส่งออก ผู้นำเข้า บริษัทขนส่ง โรงงานรับกำจัด ปริมาณและประเภทของเสีย ไปจนถึงสถานที่กำจัดขั้นสุดท้าย

พร้อมเปิดเผยข้อมูลใบอนุญาต ประวัติการตรวจสอบ และผลการดำเนินคดีให้ประชาชนในพื้นที่เข้าถึงได้

เพราะคำถามที่สำคัญที่สุดไม่ใช่เพียงว่าไทยปิดประตูขยะจากต่างประเทศได้แล้วหรือยัง แต่คือเมื่อขยะผ่านเข้ามาแล้ว ใครเป็นผู้รับผิดชอบ และรัฐสามารถติดตามได้หรือไม่ว่าของเสียเหล่านั้นถูกจัดการอย่างปลอดภัยจริง

ที่มา/ข้อมูลอ้างอิง: