แกะรอยมรดก ม.44 ถึงวิกฤตกากอุตสาหกรรม ไทยเปิดช่องรับขยะโลกจริงแค่ไหน?

คำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 ซึ่งออกโดย พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา ในฐานะหัวหน้า คสช. เมื่อวันที่ 20 มกราคม 2559 กลายเป็นหนึ่งในจุดเปลี่ยนสำคัญของการจัดการพื้นที่อุตสาหกรรมในประเทศไทย

 

โดยเฉพาะกิจการที่เกี่ยวข้องกับการบำบัด กำจัด และรีไซเคิลกากอุตสาหกรรม หลังใช้อำนาจตามมาตรา 44 ยกเว้นข้อจำกัดด้านผังเมืองสำหรับโรงงานบางประเภท เปิดทางให้กิจการเหล่านี้สามารถยื่นขออนุญาตในพื้นที่ที่เดิมมีข้อจำกัดด้านการใช้ประโยชน์ที่ดินได้

 

คำถามสำคัญคือ การเปลี่ยนแปลงกติกาครั้งนั้นส่งผลต่อการขยายตัวของโรงงานจัดการของเสียอย่างไร ใครได้รับประโยชน์จากการเปิดพื้นที่ทางอุตสาหกรรม และชุมชนต้องเผชิญความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมมากเพียงใด?

 

 

ม.44 เปลี่ยนกติกาผังเมือง เปิดทางโรงงานจัดการของเสีย

คำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 เรื่อง การยกเว้นการใช้บังคับกฎกระทรวงให้ใช้บังคับผังเมืองรวมสำหรับการประกอบกิจการบางประเภท ออกเมื่อวันที่ 20 มกราคม 2559 โดยอาศัยอำนาจตามมาตรา 44 ของรัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราว พ.ศ. 2557

 

เหตุผลที่ระบุในคำสั่งเกี่ยวข้องกับการแก้ไขปัญหาข้อขัดข้องด้านกฎหมายที่เป็นอุปสรรคต่อการจัดหาพลังงาน การจัดการปัญหาขยะล้นเมือง และการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ

 

สาระสำคัญคือการยกเว้นข้อกำหนดตามกฎกระทรวงผังเมืองรวมที่มีผลอยู่ ณ วันที่ออกคำสั่ง รวมถึงกฎกระทรวงที่จะประกาศใช้ภายในหนึ่งปี สำหรับกิจการที่กำหนดไว้ในคำสั่ง

 

กิจการที่เกี่ยวข้องกับการจัดการของเสียโดยตรงมี 3 ประเภทสำคัญคือ

• โรงงานลำดับที่ 101 โรงงานปรับปรุงคุณภาพของเสียรวม เช่น โรงบำบัดน้ำเสียและเตาเผาขยะ
• โรงงานลำดับที่ 105 โรงงานคัดแยกและฝังกลบสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้ว
• โรงงานลำดับที่ 106 โรงงานนำผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมที่ไม่ใช้แล้วหรือของเสียจากโรงงานมาผลิตเป็นวัตถุดิบหรือผลิตภัณฑ์ใหม่ รวมถึงโรงงานรีไซเคิล

 

ก่อนมีคำสั่งดังกล่าว การตั้งโรงงานต้องพิจารณาข้อกำหนดการใช้ประโยชน์ที่ดินตามผังเมืองรวมของแต่ละพื้นที่ เช่น พื้นที่เกษตรกรรม พื้นที่ชนบทและพื้นที่อนุรักษ์ ซึ่งอาจมีข้อห้ามหรือข้อจำกัดต่อกิจการอุตสาหกรรมบางประเภท

 

เมื่อมีคำสั่ง 4/2559 หน่วยงานที่เกี่ยวข้องจึงสามารถพิจารณาอนุญาตกิจการตามประเภทที่ระบุไว้ได้โดยไม่ต้องนำข้อห้ามตามผังเมืองรวมเดิมมาใช้เป็นเงื่อนไขกีดกันเช่นเดิม

 

แต่การยกเว้นดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าโรงงานสามารถตั้งที่ใดก็ได้โดยไม่ต้องขออนุญาต หรือได้รับการยกเว้นจากกฎหมายโรงงานและกฎหมายสิ่งแวดล้อมทั้งหมด ผู้ประกอบการยังต้องปฏิบัติตามกฎหมายและเงื่อนไขการอนุญาตอื่นที่เกี่ยวข้อง

 

ประเด็นที่ต้องพิจารณาจึงอยู่ที่การลดข้อจำกัดด้านผังเมือง ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญในการกำหนดว่ากิจการที่มีความเสี่ยงต่อสิ่งแวดล้อมควรตั้งอยู่ในพื้นที่ใด และควรมีระยะห่างจากชุมชน แหล่งน้ำ และพื้นที่เกษตรกรรมอย่างไร

 

ทั้งนี้ ก่อนมีคำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 การตั้งโรงงานรับบำบัด คัดแยก ฝังกลบ และรีไซเคิลกากอุตสาหกรรมไม่สามารถทำได้อย่างอิสระ เพราะต้องผ่าน ข้อกำหนดผังเมืองรวมของแต่ละพื้นที่

 

ว่ากำหนดให้ใช้ประโยชน์ที่ดินเพื่อกิจการอุตสาหกรรมประเภทนั้นได้หรือไม่ ควบคู่กับการขออนุญาตตาม พ.ร.บ.โรงงาน พ.ศ. 2535 (คลิกอ่านรายละเอียด) และหลักเกณฑ์เฉพาะสำหรับโรงงานลำดับที่ 105 และ 106 ซึ่งกรมโรงงานอุตสาหกรรมกำหนดไว้ตั้งแต่ปี 2545

 

รวมถึงหลักเกณฑ์คัดเลือกพื้นที่ฝังกลบที่พิจารณาลักษณะพื้นที่ ระยะห่างจากสถานที่ต่าง ๆ และสภาพธรณีวิทยา กล่าวได้ว่าเดิมมีทั้ง ด่านผังเมืองและด่านอนุญาตด้านโรงงาน โดยคำสั่ง ม.44 ปี 2559 เข้ามายกเว้นเฉพาะข้อจำกัดตามผังเมืองรวมสำหรับกิจการที่ระบุ ไม่ได้ยกเลิกการขออนุญาตตามกฎหมายโรงงานทั้งหมด

 

 

โรงงานขยะ 2,500 แห่ง ตัวเลขนี้หมายถึงอะไร

ตัวเลขโรงงานประมาณ 2,500 แห่ง มาจากคำกล่าวของ นายสนธิ คชวัฒน์ ผู้ทรงคุณวุฒิด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ และสมาชิกชมรมนักวิชาการสิ่งแวดล้อม ซึ่งให้ข้อมูลว่าประเทศไทยมีโรงงานประเภท 101, 105 และ 106 รวมประมาณ 2,500 แห่ง

 

หลังคำสั่ง 4/2559 มีผลบังคับใช้ มีการกล่าวถึงตัวเลขโรงงานจัดการและรีไซเคิลของเสียที่ได้รับอนุญาตประมาณ 2,500 แห่ง ซึ่งถูกนำมาใช้ประกอบข้อถกเถียงว่า การยกเว้นผังเมืองทำให้โรงงานประเภทนี้ขยายตัวอย่างรวดเร็ว

 

ข้อมูลที่ศูนย์ต่อต้านข่าวปลอมอ้างอิงจากกรมโรงงานอุตสาหกรรมระบุจำนวนโรงงานที่เกี่ยวข้องกับการกำจัดและรีไซเคิลของเสียที่ได้รับอนุญาตหลังคำสั่งมีผลบังคับใช้ แต่ไม่ได้หมายความว่าโรงงานทั้งหมดเป็นโรงงานที่เพิ่งก่อตั้งขึ้นจากคำสั่งดังกล่าว หรือเป็นโรงงานทุนต่างชาติทั้งหมด

 

ขณะที่ไทยพีบีเอส Policy Watch เคยรายงานตัวเลขโรงงานกลุ่มที่เกี่ยวข้องกับการคัดแยก ฝังกลบ รีไซเคิล บำบัดน้ำเสีย และโรงไฟฟ้าพลังงานความร้อนรวม 3,556 แห่ง ซึ่งเป็นจำนวนโรงงานที่ได้รับอนุญาตทั้งก่อนและหลังคำสั่ง 4/2559 ไม่ใช่จำนวนโรงงานที่เกิดขึ้นใหม่ทั้งหมดภายหลังคำสั่งมีผล

 

แต่สิ่งที่ควรตรวจสอบต่อคือ จำนวนโรงงานที่ได้รับอนุญาตเพิ่มขึ้นในช่วงปี 2559-2568 เท่าใด กระจุกตัวอยู่ในจังหวัดใด และมีโรงงานกี่แห่งที่ตั้งอยู่ใกล้ชุมชน พื้นที่เกษตรกรรม หรือแหล่งน้ำสำคัญ

 

จำนวนโรงงานที่เพิ่มขึ้นหลังคำสั่ง ม.44

 

ข้อมูลที่มีตัวเลขชัดเจนจากการตรวจสอบของ Thai PBS เมื่อเดือนมิถุนายน 2561 ระบุว่า หลังคำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 มีโรงงานประเภท 105 และ 106 ได้รับอนุญาตเพิ่มขึ้นทั่วประเทศ 516 แห่ง โดยนับตั้งแต่คำสั่งมีผลจนถึงช่วงเวลาที่รายงาน ส่วนจังหวัดฉะเชิงเทรามีเพิ่มขึ้น 82 แห่ง แบ่งเป็นประเภท 105 จำนวน 42 แห่ง ประเภท 106 จำนวน 37 แห่ง และได้รับอนุญาตทั้งสองประเภท 3 แห่ง

 

โรงงานกระจุกตัวอยู่จังหวัดใด

ข่าวประชาสัมพันธ์ของกรมประชาสัมพันธ์ ซึ่งเผยแพร่ในเดือนพฤศจิกายน 2569 อ้างคำให้สัมภาษณ์รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรมว่า ปัจจุบันโรงงานประเภท 105 และ 106 มีอยู่ 3,049 แห่ง โดยมากกว่า 1,500 แห่งอยู่ใน 5 จังหวัด ได้แก่

• ชลบุรี
• ระยอง
• ฉะเชิงเทรา
• ปราจีนบุรี
• สมุทรปราการ

 

ใครได้ประโยชน์จากการเปิดพื้นที่ให้ธุรกิจจัดการของเสีย

การจัดการกากอุตสาหกรรมเป็นธุรกิจที่มีความจำเป็นต่อระบบเศรษฐกิจ เพราะโรงงานผลิตสินค้าเกือบทุกประเภทมีของเสียเกิดขึ้นจากกระบวนการผลิต ทั้งกากอุตสาหกรรมที่ไม่เป็นอันตรายและกากอันตราย ซึ่งต้องได้รับการบำบัดหรือกำจัดตามมาตรฐาน

 

เมื่อข้อจำกัดด้านผังเมืองสำหรับกิจการบางประเภทลดลง ผู้ประกอบการที่ต้องการลงทุนในธุรกิจจัดการของเสียย่อมมีทางเลือกด้านทำเลมากขึ้น ทั้งธุรกิจรับบำบัดน้ำเสีย คัดแยกกากอุตสาหกรรม ฝังกลบ และรีไซเคิล

 

ผู้ที่อาจได้รับประโยชน์จากระบบนี้ประกอบด้วย

1. ผู้ประกอบการโรงงานกำจัดและบำบัดกากอุตสาหกรรม ซึ่งสามารถขยายพื้นที่ให้บริการและรองรับของเสียจากภาคการผลิต
2. ผู้ประกอบการรีไซเคิล ซึ่งสามารถนำของเสียบางประเภทกลับมาใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตสินค้าใหม่
3. โรงงานอุตสาหกรรมต้นทาง ซึ่งมีทางเลือกในการส่งกากของเสียไปกำจัดหรือบำบัดตามกฎหมาย
4. นักลงทุนในธุรกิจจัดการสิ่งแวดล้อม ซึ่งมองเห็นโอกาสจากความต้องการบริการกำจัดและรีไซเคิลของเสียที่เพิ่มขึ้น

 

แต่การได้รับประโยชน์จากระบบนี้ไม่ได้หมายความว่าผู้ประกอบการทุกรายจะดำเนินธุรกิจอย่างไม่ถูกต้อง หรือโรงงานทุกแห่งก่อให้เกิดมลพิษ เพราะกิจการที่ได้รับอนุญาตและดำเนินการตามมาตรฐานย่อมมีบทบาทสำคัญในการลดผลกระทบจากของเสียอุตสาหกรรม

 

สิ่งที่ต้องตรวจสอบคือ ระบบกำกับดูแลสามารถควบคุมผู้ประกอบการที่ฝ่าฝืนกฎหมายได้อย่างมีประสิทธิภาพหรือไม่ และประชาชนสามารถเข้าถึงข้อมูลเกี่ยวกับโรงงานที่ตั้งอยู่ใกล้ชุมชนได้มากน้อยเพียงใด

 

 

คำถามคือ MOU ยุค คสช. เปิดทางให้ต่างชาติเข้ามาทำธุรกิจขยะจริงหรือไม่?

อีกประเด็นที่ถูกตั้งคำถามคือ ในช่วงรัฐบาล คสช. มีการทำบันทึกความเข้าใจหรือ MOU กับต่างประเทศและภาคเอกชนเกี่ยวกับการจัดการกากอุตสาหกรรม ซึ่งอาจถูกนำไปเชื่อมโยงกับการเปิดทางให้ต่างชาติเข้ามาลงทุนในธุรกิจขยะของไทย

 

จากเอกสารที่ตรวจสอบได้ พบความร่วมมือสำคัญอย่างน้อยสองกรณี

กรณีแรก คือความร่วมมือระหว่างกรมโรงงานอุตสาหกรรม กระทรวงอุตสาหกรรม กับกระทรวงสิ่งแวดล้อมญี่ปุ่น ซึ่งเริ่มต้นในปี 2559 เพื่อส่งเสริมการจัดการกากอุตสาหกรรม การรีไซเคิล การจัดการขี้เถ้าจากการเผา และการฟื้นฟูพื้นที่ปนเปื้อน โดยมีการต่ออายุและขยายความร่วมมือในปี 2565

 

กรณีที่สอง คือบันทึกความเข้าใจระหว่างกรมโรงงานอุตสาหกรรมกับบริษัท ผาแดงอินดัสทรี จำกัด (มหาชน) หรือ PDI เมื่อวันที่ 19 เมษายน 2559 เพื่อศึกษาความเป็นไปได้ในการจัดตั้งศูนย์บริหารจัดการกากอุตสาหกรรม

 

เอกสารเหล่านี้สะท้อนว่ารัฐบาลในช่วงเวลาดังกล่าวสนับสนุนการพัฒนาอุตสาหกรรมจัดการของเสียและการลงทุนด้านสิ่งแวดล้อม แต่ยังไม่มีหลักฐานจากเอกสารที่ตรวจสอบได้ว่ามี MOU ระหว่างรัฐบาล คสช. กับจีนเพื่อเปิดให้จีนส่งขยะเข้ามาทิ้งในประเทศไทยโดยตรง

 

จึงต้องแยกความร่วมมือด้านเทคโนโลยี การพัฒนาธุรกิจรีไซเคิล และข้อตกลงอนุญาตนำเข้าขยะออกจากกัน เพราะเป็นคนละเรื่องและมีฐานกฎหมายแตกต่างกัน

 

ยกเลิก ม.44 แล้ว ทำไมโรงงานขยะยังอยู่

วันที่ 23 กรกฎาคม 2568 สภาผู้แทนราษฎรมีมติยกเลิกคำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 ก่อนที่พระราชบัญญัติยกเลิกประกาศ คสช. และคำสั่งหัวหน้า คสช. บางฉบับ พ.ศ. 2568 จะประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 29 ธันวาคม 2568 และมีผลบังคับใช้วันที่ 30 ธันวาคม 2568

 

การยกเลิกคำสั่งดังกล่าวหมายถึงการนำข้อจำกัดด้านผังเมืองกลับเข้าสู่กระบวนการพิจารณาตามกฎหมายปกติสำหรับกิจการที่เกี่ยวข้อง แต่ไม่ได้หมายความว่าใบอนุญาตของโรงงานที่ได้รับอนุญาตไปก่อนหน้านี้จะสิ้นผลโดยอัตโนมัติ

 

โรงงานที่ได้รับใบอนุญาตแล้วจึงยังคงต้องพิจารณาตามกฎหมายและเงื่อนไขที่เกี่ยวข้องเป็นรายกรณี หากพบการกระทำผิดหรือก่อผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม หน่วยงานรัฐยังมีอำนาจดำเนินการตามกฎหมาย

 

นั่นทำให้การยกเลิกคำสั่ง ม.44 ไม่ใช่จุดจบของปัญหา เพราะโรงงานที่ตั้งอยู่แล้ว โครงสร้างการลงทุนที่เกิดขึ้น และผลกระทบต่อชุมชนที่อาจสะสมมานานยังคงอยู่

 

ต้องตอบให้ได้ว่า โรงงานขยะอยู่ตรงไหน ใครกำกับ และชุมชนเสี่ยงแค่ไหน

ในมิติการบริหารจัดการเมือง ปัญหากากอุตสาหกรรมไม่ควรถูกมองเป็นเพียงเรื่องของโรงงานแต่ละแห่ง แต่ต้องเชื่อมโยงกับการวางผังเมือง การใช้ประโยชน์ที่ดิน และข้อมูลสิ่งแวดล้อมในระดับพื้นที่

 

ประเทศไทยจำเป็นต้องมีฐานข้อมูลโรงงานจัดการกากอุตสาหกรรมที่ประชาชนเข้าถึงได้ โดยระบุที่ตั้ง ประเภทกิจการ ใบอนุญาต ชนิดและปริมาณกากที่ได้รับอนุญาตให้จัดการ รวมถึงประวัติการตรวจสอบและการกระทำผิด

 

ข้อมูลดังกล่าวควรเชื่อมโยงกับแผนที่ชุมชน แหล่งน้ำ พื้นที่เกษตรกรรม และพื้นที่เสี่ยงมลพิษ เพื่อให้หน่วยงานรัฐสามารถประเมินผลกระทบสะสมและจัดลำดับความสำคัญในการตรวจสอบได้

 

เพราะโจทย์สำคัญของการพัฒนาเมืองไม่ใช่เพียงการสร้างพื้นที่รองรับการลงทุน แต่ต้องทำให้ประชาชนมั่นใจได้ว่าการลงทุนจะไม่แลกมาด้วยความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมที่ชุมชนต้องแบกรับ

 

การยกเลิกคำสั่ง ม.44 อาจเป็นจุดเริ่มต้นของการกลับมาควบคุมการใช้พื้นที่ตามผังเมือง แต่คำถามที่ยังต้องหาคำตอบคือ ตลอดเกือบ 10 ปีที่ผ่านมา ประเทศไทยอนุญาตให้โรงงานจัดการของเสียขยายตัวไปอยู่ตรงไหนบ้าง และรัฐจะจัดการกับความเสี่ยงที่ตกค้างอยู่ในชุมชนอย่างไร

 

 

ไทยกลายเป็นปลายทางขยะโลกได้อย่างไร? จุดเปลี่ยนจากจีนปี 2561

 

การขยายตัวของอุตสาหกรรมจัดการขยะในไทยไม่ได้เกิดขึ้นจากคำสั่ง 4/2559 เพียงอย่างเดียว แต่ยังเกิดขึ้นในช่วงที่ระบบการค้าขยะโลกกำลังเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่

 

จุดเปลี่ยนสำคัญคือปี 2561 เมื่อจีนเริ่มใช้มาตรการห้ามนำเข้าขยะหลายประเภท ภายใต้นโยบายที่รู้จักกันในชื่อ National Sword ซึ่งมุ่งลดปัญหามลพิษจากขยะนำเข้าและควบคุมคุณภาพวัตถุดิบรีไซเคิล

 

ก่อนหน้านั้นจีนเป็นหนึ่งในตลาดปลายทางหลักของขยะและเศษวัสดุรีไซเคิลจากประเทศอุตสาหกรรม เมื่อจีนปิดตลาด ขยะส่วนหนึ่งจึงต้องหาตลาดปลายทางใหม่ โดยประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กลายเป็นจุดหมายสำคัญ

 

รายงาน Turning the Tide: A Look Into the European Union-to-Southeast Asia Waste Trafficking Wave ของสำนักงานว่าด้วยยาเสพติดและอาชญากรรมแห่งสหประชาชาติ (UNODC) ซึ่งจัดทำร่วมกับโครงการ Unwaste และได้รับการสนับสนุนจากสหภาพยุโรป อธิบายว่า การห้ามนำเข้าขยะของจีนตั้งแต่ปี 2561 ส่งผลต่อทิศทางการค้าขยะในอาเซียน และทำให้ประเทศอย่างไทย มาเลเซีย เวียดนาม และอินโดนีเซียกลายเป็นปลายทางสำคัญมากขึ้น...

 

INSIGHT: China’s ban on plastic waste imports propels change across Asia-Pacific and beyond | ICIS

Police raid Chachoengsao plant in crackdown on foreign e-waste disposal

Malaysia working to clear hundreds of plastic waste shipments at ports, officials say - The Japan Times

 

แหล่งข้อมูลอ้างอิงหลัก:

1. คำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 — เอกสารกฎหมายต้นฉบับ

• สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา – คำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 (ยกเลิกแล้ว)
• มูลนิธินิติธรรมสิ่งแวดล้อม (EnLAW) – รายงานผลกระทบจากการใช้คำสั่ง คสช. ที่ 4/2559

ใช้ตรวจสอบวันที่ออกคำสั่ง 20 มกราคม 2559 การใช้อำนาจตามมาตรา 44 และขอบเขตการยกเว้นข้อกำหนดผังเมืองรวม รวมถึงกิจการโรงงานลำดับที่ 101, 105 และ 106

2. จำนวนโรงงาน 3,556 แห่ง และผลกระทบต่อชุมชน

- Thai PBS Policy Watch – ยกเลิกคำสั่ง คสช.ที่ 4/59 ปิดทางโรงงานรุกชุมชน

เป็นแหล่งสำคัญสำหรับข้อมูลจำนวน 3,556 แห่ง ซึ่งเป็นจำนวนโรงงานและกิจการที่เกี่ยวข้องที่ได้รับใบอนุญาตทั้งก่อนและหลังคำสั่ง ไม่ใช่จำนวนโรงงานที่เกิดขึ้นใหม่หลังปี 2559 ทั้งหมด

3. ข้อมูลโรงงานประมาณ 2,500 แห่ง

- ศูนย์ต่อต้านข่าวปลอม ประเทศไทย – ตรวจสอบข้อกล่าวอ้าง ม.44 เปิดทางให้จีนตั้งโรงงานขยะกว่า 4,000 แห่ง

แหล่งนี้อ้างข้อมูลจากกรมโรงงานอุตสาหกรรม โดยระบุว่าหลังคำสั่งมีผล มีการอนุญาตโรงงานประเภทที่เกี่ยวข้องประมาณ 2,500 แห่ง และผู้ได้รับอนุญาตมีทั้งคนไทยและชาวต่างชาติ ไม่ได้มีเฉพาะผู้ประกอบการจีน

 

แหล่งข้อมูลประกอบประเด็นความร่วมมือระหว่างประเทศ

4. ความร่วมมือไทย–ญี่ปุ่นด้านการจัดการกากอุตสาหกรรม

- กรมโรงงานอุตสาหกรรม – ความร่วมมือด้านการจัดการของเสียกับกระทรวงสิ่งแวดล้อมญี่ปุ่น

เนื้อหาระบุว่ากระทรวงอุตสาหกรรมไทยและกระทรวงสิ่งแวดล้อมญี่ปุ่นลงนามความร่วมมือด้านการจัดการกากอุตสาหกรรมเมื่อวันที่ 11 มีนาคม 2559 โดยมีกรมโรงงานอุตสาหกรรมเป็นหน่วยงานดำเนินงาน

 

แหล่งข้อมูลเรื่องการยกเลิกคำสั่ง ม.44

5. พระราชบัญญัติยกเลิกประกาศและคำสั่ง คสช. บางฉบับ พ.ศ. 2568

• สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี – กฎหมายสำคัญในราชกิจจานุเบกษา
• พระราชบัญญัติยกเลิกประกาศและคำสั่ง คสช. บางฉบับ พ.ศ. 2568 – ฉบับเต็ม
• มาตรา 4 – บทบัญญัติยกเลิกคำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559

 

ตอนต่อไป: จีนปิดประตูขยะ ไทยรับต่อ? แกะเส้นทางขยะโลกถึงวิกฤตกากอุตสาหกรรม เจาะข้อมูล UNODC ว่าขยะจากต่างประเทศไหลเข้าสู่ไทยจากประเทศใด ปริมาณเท่าไร และมาตรการห้ามนำเข้าของไทยแก้ปัญหาได้จริงแค่ไหน..

 

หมายเหตุไทม์ไลน์:

 

รัฐบาลไทยรู้ปัญหาแล้วหรือไม่ และเริ่มแก้ไขเมื่อใด?

แม้คำสั่ง 4/2559 จะเปิดทางด้านผังเมือง แต่การควบคุมการนำเข้าขยะเป็นอีกกระบวนการหนึ่งที่รัฐบาลทยอยดำเนินมาตรการในเวลาต่อมา

 

ลำดับเหตุการณ์สำคัญมีดังนี้

1. 20 มกราคม 2559 – ออกคำสั่ง คสช. 4/2559

ยกเว้นข้อกำหนดผังเมืองรวมสำหรับกิจการที่ระบุไว้ รวมถึงโรงงานจัดการและรีไซเคิลของเสียบางประเภท

2. ปี 2560 – ขยะจากต่างประเทศเริ่มเปลี่ยนทิศทาง

จีนประกาศมาตรการจำกัดขยะนำเข้า ก่อนมีผลเต็มรูปแบบในปี 2561 ขณะที่ไทยเริ่มเห็นปริมาณนำเข้าเศษพลาสติกเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว

3. 3 กรกฎาคม 2561 – ครม.กำหนดมาตรการควบคุมเศษพลาสติก

มีแนวทางทยอยลดโควตานำเข้าเศษพลาสติกจากต่างประเทศ และกำหนดให้เพิ่มสัดส่วนการใช้พลาสติกในประเทศ ก่อนมุ่งสู่การห้ามนำเข้า

4. 11 สิงหาคม 2563 – ประกาศห้ามนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์

กระทรวงพาณิชย์ออกประกาศกำหนดให้ขยะอิเล็กทรอนิกส์ตามประเภทพิกัดศุลกากรที่ระบุเป็นสินค้าห้ามนำเข้า โดยมีผลหลังประกาศในราชกิจจานุเบกษา

5. ปี 2564 – รัฐบาลยอมรับปัญหาโรงงานขยะและผลกระทบต่อชุมชน

เอกสารมติคณะรัฐมนตรีด้านสิ่งแวดล้อมวันที่ 23 พฤศจิกายน 2564 กล่าวถึงปัญหาจากโรงงานประกอบกิจการขยะใน 5 จังหวัด ได้แก่ ชลบุรี ระยอง ปราจีนบุรี ฉะเชิงเทรา และสระแก้ว รวมถึงข้อเสนอให้กำหนดนโยบายห้ามนำเข้าขยะจากต่างประเทศทุกประเภท

6. ปี 2566–2567 – กำหนดช่วงเปลี่ยนผ่านก่อนห้ามนำเข้าเศษพลาสติก

รัฐบาลกำหนดมาตรการควบคุมการนำเข้าในช่วงเปลี่ยนผ่าน โดยเฉพาะโรงงานที่ได้รับอนุญาตในเขตปลอดอากร ก่อนประกาศห้ามนำเข้าอย่างเด็ดขาดตั้งแต่ต้นปี 2568

7. 1 มกราคม 2568 – ห้ามนำเข้าเศษพลาสติก

ประกาศกระทรวงพาณิชย์กำหนดให้เศษพลาสติกเป็นสินค้าห้ามนำเข้า โดยมีผลตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2568 เป็นต้นไป

8. 23 กรกฎาคม 2568 – สภาผู้แทนราษฎรลงมติยกเลิกคำสั่ง 4/2559

มีมติให้ยกเลิกคำสั่งดังกล่าวทันทีเมื่อกฎหมายยกเลิกประกาศและคำสั่ง คสช. มีผลบังคับใช้

9. 29–30 ธันวาคม 2568 – ยกเลิกคำสั่งอย่างเป็นทางการ

พระราชบัญญัติยกเลิกประกาศ คสช. และคำสั่งหัวหน้า คสช. บางฉบับ พ.ศ. 2568 ประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 29 ธันวาคม 2568 และมีผลในวันถัดไป จึงทำให้คำสั่ง 4/2559 สิ้นผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 30 ธันวาคม 2568