GISTDA เปิดตัว "RISK MAP" เทคโนโลยีอวกาศ เตือนภัยน้ำท่วม-เอลนีโญ

 

การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change) ที่รุนแรงขึ้น ทำให้การบริหารจัดการภัยพิบัติแบบเดิมที่เน้นเพียงการเยียวยาหลังเกิดเหตุไม่เพียงพออีกต่อไป ประเทศไทยจึงต้องเปลี่ยนมาใช้ "การบริหารจัดการเชิงรุก" โดยมีเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศเป็นเครื่องมือสำคัญ เพื่อคาดการณ์ เฝ้าระวัง และเตือนภัยล่วงหน้า

 

ดร.สุรัสวดี ภูมิพานิช นักภูมิสารสนเทศชำนาญการ สำนักประยุกต์และพัฒนาภูมิสารสนเทศ GISTDA ระบุว่า ปัจจุบันหลายหน่วยงานยอมรับและนำภาพถ่ายดาวเทียมมาเป็นเครื่องมือหลักในการจัดการภัยพิบัติ

 

ในช่วงฤดูมรสุมตั้งแต่เดือนพฤษภาคมของทุกปี GISTDA จะประชุมร่วมกับกรมอุตุนิยมวิทยา กรมชลประทาน กรมทรัพยากรธรณี และกรมทรัพยากรน้ำทุกสัปดาห์ เพื่อวิเคราะห์และติดตามสถานการณ์น้ำล่วงหน้า โดยนำข้อมูลฝนและระดับน้ำมาประเมินร่วมกัน

 

เทคโนโลยีอวกาศจัดการภัยพิบัติ

 

ข้อมูลจากการประชุมรายสัปดาห์จะนำไปสู่การวางแผนสั่งถ่ายภาพจากดาวเทียมระบบเรดาร์ (Radar) ซึ่งมีจุดเด่นคือสามารถถ่ายภาพได้ทั้งกลางวันและกลางคืนในพื้นที่มีเมฆหมอกปกคลุมเหนือบริเวณพื้นที่คาดว่าจะประสบภัยน้ำท่วม

 

เทคโนโลยีนี้ช่วยให้เจ้าหน้าที่ประเมินขอบเขตพื้นที่รับผลกระทบได้อย่างแม่นยำแม้ฝนตกหนักต่อเนื่อง และช่วยให้หน่วยงานเผชิญเหตุมีข้อมูลแผนที่เพื่อเข้าช่วยเหลือได้อย่างทันท่วงที

 

 

ถอดบทเรียน "น่าน" ใช้ดาวเทียมวิเคราะห์พื้นที่เสี่ยง

 

อำเภอปัว จังหวัดน่าน เป็นพื้นที่ลุ่มน้ำแคบระหว่างหุบเขา เมื่อเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดินและฝนตกสะสมกว่า 200 มิลลิเมตร ส่งผลให้น้ำป่าไหลหลากหลากทวีความรุนแรง

 

GISTDA ได้ใช้เทคโนโลยีดาวเทียมวิเคราะห์โครงสร้าง 11 ชุมชนใน อ.ปัว เพื่อประเมินความเสี่ยงที่เส้นทางเข้า-ออกจะถูกตัดขาด ข้อมูลนี้ช่วยให้หน่วยงานเผชิญเหตุสามารถกำหนด "จุดคอขวด" และวางแผนเส้นทางสำรองในการอพยพประชาชนได้อย่างรวดเร็ว

 

นอกจากนี้ จากเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ตัวเมืองน่าน 2 ปีซ้อน (ปี 2567-2568) GISTDA ได้ขยายผลทำแผนที่เฝ้าระวัง

 

โดยจำลองสถานการณ์หากระดับน้ำหน้าสถานี N.1 (หน้าสำนักงานป่าไม้) สูงถึง 201.50 ม.รทก. ระบบจะแสดงพื้นที่เสี่ยงน้ำท่วมขังลึก 3-5 เมตร (สีน้ำเงินเข้ม) และลึกกว่า 5 เมตร (สีแดงเข้ม) อย่างชัดเจน

 

 

โมเดล 3 มิติเตือนภัยน้ำท่วม ขยายครอบคลุมทั่วประเทศ

 

เพื่อยกระดับการเตือนภัยให้เข้าใจง่าย GISTDA ได้พัฒนาแบบจำลอง 3 มิติ จำลองสถานการณ์ภัยพิบัติโดยรวมข้อมูลปริมาณฝน น้ำท่า ความสูงพื้นที่ และภาพตัดขวางลำน้ำเข้าด้วยกัน

 

แบบจำลองนี้สามารถคำนวณเวลาที่มวลน้ำจะเคลื่อนที่ และแสดงระดับความรุนแรงด้วยสี เช่น

 

• สีแดงเข้ม: น้ำท่วมขังลึกมากกว่า 5 เมตร
• สีน้ำเงินเข้ม: น้ำลึก 3-5 เมตร

 

ปัจจุบันโมเดลนี้ครอบคลุมพื้นที่นำร่องที่มีมูลค่าเศรษฐกิจสูง 100 ชุมชนใน 15 จังหวัด และมีแผนขยายเพิ่มอีก 20 จังหวัดภายในปี 2570

 

 

ดีเดย์ตุลาคม 2569 เปิดตัว RISK MAP รับมือภัยแล้งเอลนีโญ 

 

เพื่อรับมือกับปัญหาภัยแล้งจากปรากฏการณ์เอลนีโญที่กำลังจะมาถึง GISTDA เตรียมเปิดตัวแพลตฟอร์มแผนที่เสี่ยงภัย หรือ "RISK MAP" ภายในเดือนตุลาคม 2569 โดยระบบนี้จะประกอบไปด้วย

 

• การติดตามสถานการณ์น้ำท่วม-น้ำแล้งแบบ Real-time
• ระบบแจ้งขอความช่วยเหลือ (Two-way communication)
• แดชบอร์ดติดตามสถานการณ์ภาพรวมสำหรับผู้บริหารและส่วนท้องถิ่น

 

"ความท้าทายหลักของ RISK MAP ไม่ใช่แค่การทำซอฟต์แวร์ แต่คือการสร้างกลไกการบริหารจัดการภัยพิบัติที่ใช้งานได้จริง ยั่งยืน และสอดคล้องกับบริบทพื้นที่" — ดร.สุรัสวดี ภูมิพานิช กล่าว