McKinsey ชี้ความเหลื่อมล้ำทางภูมิอากาศ เรื่องจริง! คนจนเสี่ยงภัยกว่าคนรวย

ความเหลื่อมล้ำด้านภูมิอากาศ เมื่อคนจนต้องเผชิญความเสี่ยงมากกว่าคนรวย โลกจึงต้องเร่งลงทุนเพื่อ "การปรับตัว"

 

ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change) ไม่ได้เป็นเพียงประเด็นด้านสิ่งแวดล้อมอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็นปัจจัยสำคัญที่กำหนดทิศทางการพัฒนาเศรษฐกิจ ความมั่นคงของประเทศ และคุณภาพชีวิตของประชาชนทั่วโลก ขณะเดียวกัน ผลกระทบที่เกิดขึ้นกลับไม่ได้ตกกับทุกคนอย่างเท่าเทียม หากแต่สร้าง "ความเหลื่อมล้ำด้านภูมิอากาศ" (Climate Inequality) อย่างชัดเจน โดยเฉพาะในกลุ่มประชากรรายได้น้อยที่มักอาศัยอยู่ในพื้นที่เสี่ยง ขาดโครงสร้างพื้นฐาน และมีทรัพยากรจำกัดในการรับมือกับภัยพิบัติ

 

รายงานล่าสุดของ McKinsey & Company เรื่อง The Great Adaptation: Climate, Capital and the Built Environment ชี้ให้เห็นว่า โลกกำลังเผชิญช่องว่างด้านการปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศ (Adaptation Gap) ที่มีขนาดใหญ่กว่าที่หลายฝ่ายคาดคิด แม้ว่าหลายประเทศจะเริ่มลงทุนด้านการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (Mitigation) อย่างจริงจัง แต่การลงทุนเพื่อ "การปรับตัว" ให้ผู้คนสามารถอยู่ร่วมกับสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลงกลับยังไม่เพียงพอ โดยเฉพาะในประเทศกำลังพัฒนาและพื้นที่ที่มีประชากรรายได้น้อยอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก

 

"Climate Inequality" เมื่อรายได้กำหนดโอกาสในการอยู่รอด

 

หนึ่งในข้อค้นพบสำคัญของ McKinsey คือ รายได้ของประชาชนมีความสัมพันธ์โดยตรงกับระดับความปลอดภัยจากสภาพอากาศสุดขั้ว ปัจจุบันประชากรในพื้นที่รายได้น้อยกว่า 85% ยังไม่มีโครงสร้างพื้นฐานที่เพียงพอในการป้องกันผลกระทบจากสภาพภูมิอากาศที่รุนแรง ไม่ว่าจะเป็นระบบระบายน้ำ เขื่อนป้องกันน้ำท่วม อาคารที่ทนความร้อน ระบบเตือนภัย หรือพื้นที่สีเขียวที่ช่วยลดอุณหภูมิ

 

ในทางตรงกันข้าม พื้นที่ที่มีรายได้สูงกลับมีประชากรเพียงประมาณ 25% ที่ยังขาดโครงสร้างพื้นฐานลักษณะดังกล่าว เนื่องจากมีการลงทุนในระบบสาธารณูปโภค เทคโนโลยี และมาตรการป้องกันความเสี่ยงมาอย่างต่อเนื่อง ทำให้สามารถรับมือกับภัยพิบัติได้ดีกว่า

 

McKinsey ระบุว่า ความเหลื่อมล้ำนี้ไม่ได้สะท้อนเพียงความแตกต่างด้านรายได้ แต่ยังสะท้อนถึงความเหลื่อมล้ำด้านโอกาสในการเข้าถึง "ความปลอดภัย" ซึ่งกำลังกลายเป็นทรัพยากรที่มีมูลค่าสูงขึ้นเรื่อย ๆ ในยุคโลกร้อน

 

ภัยพิบัติเดียวกัน แต่ผลกระทบต่างกันอย่างสิ้นเชิง

เมื่อพิจารณารายละเอียดของภัยพิบัติแต่ละประเภท ความเหลื่อมล้ำยิ่งปรากฏชัดเจน

กรณีของ คลื่นความร้อน (Heat Waves) พื้นที่รายได้น้อยมีประชากรที่ยังขาดการป้องกันสูงถึง 85% ขณะที่พื้นที่รายได้สูงแทบไม่มีช่องว่างด้านการป้องกันเหลืออยู่เลย หรืออยู่ในระดับใกล้ 0% เนื่องจากเมืองเหล่านี้มีการออกแบบอาคารที่ทนความร้อน มีเครื่องปรับอากาศ ระบบไฟฟ้าที่มีเสถียรภาพ พื้นที่สีเขียว และศูนย์พักพิงสำหรับประชาชนในช่วงอากาศร้อนจัด

 

สำหรับ ภาวะความเครียดจากความร้อน (Heat Stress) ซึ่งเป็นหนึ่งในภัยเงียบที่กำลังเพิ่มขึ้นทั่วโลก พื้นที่รายได้น้อยมีประชากรเสี่ยงสูงถึง 90% ขณะที่พื้นที่รายได้สูงอยู่ที่ประมาณ 30% เท่านั้น ความแตกต่างนี้เกิดจากคุณภาพของที่อยู่อาศัย การเข้าถึงบริการสาธารณสุข รวมถึงลักษณะอาชีพ เพราะแรงงานรายได้น้อยจำนวนมากต้องทำงานกลางแจ้งในภาคเกษตร ก่อสร้าง หรือขนส่ง ทำให้ได้รับผลกระทบโดยตรงจากอุณหภูมิที่สูงขึ้น

 

ในด้าน น้ำท่วมจากฝนตกหนัก (Pluvial Flooding) ประชากรในพื้นที่รายได้น้อยกว่า 89% ยังไม่มีระบบป้องกันที่เหมาะสม เทียบกับ 46% ในพื้นที่รายได้สูง ขณะที่ ภัยน้ำท่วมชายฝั่ง (Coastal Flooding) มีประชากรในพื้นที่รายได้น้อยที่ยังขาดการป้องกันถึง 66% เทียบกับ 25% ในพื้นที่รายได้สูง

 

ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนว่า แม้ภัยพิบัติจะเกิดขึ้นกับทุกคน แต่ผลกระทบกลับตกหนักกับผู้ที่มีทรัพยากรน้อยที่สุด ทั้งในแง่ความเสียหายต่อทรัพย์สิน รายได้ สุขภาพ และโอกาสในการฟื้นตัวหลังเกิดภัย

 

เมืองที่ไม่เท่าเทียม ยิ่งทำให้ความเสี่ยงรุนแรงขึ้น

 

McKinsey อธิบายว่า ความเปราะบางไม่ได้เกิดจากสภาพอากาศเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากรูปแบบการพัฒนาเมืองและการลงทุนในอดีต

ประชากรรายได้น้อยจำนวนมากอาศัยอยู่ในพื้นที่ลุ่มต่ำ ริมแม่น้ำ พื้นที่ชายฝั่ง หรือชุมชนแออัดที่ขาดระบบระบายน้ำและโครงสร้างพื้นฐานที่ได้มาตรฐาน เมื่อเกิดฝนตกหนัก น้ำจึงท่วมรวดเร็วและระบายช้า ขณะที่บ้านเรือนจำนวนมากไม่สามารถทนต่อพายุหรือความร้อนจัดได้

 

อีกด้านหนึ่ง พื้นที่เศรษฐกิจที่มีรายได้สูงมักได้รับการลงทุนในระบบป้องกันภัยมาตั้งแต่แรก ทั้งกำแพงกันคลื่น เขื่อน ระบบระบายน้ำขนาดใหญ่ ถนนที่ออกแบบรองรับน้ำท่วม รวมถึงพื้นที่สีเขียวและต้นไม้ที่ช่วยลดปรากฏการณ์เกาะความร้อนในเมือง (Urban Heat Island)

 

ด้วยเหตุนี้ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศจึงมีแนวโน้มขยายช่องว่างความเหลื่อมล้ำให้กว้างขึ้น หากรัฐบาลไม่เร่งลงทุนด้านการปรับตัวควบคู่กับการพัฒนาเศรษฐกิจ

 

โลกกำลังลงทุนเพื่อการปรับตัว แต่ยังไม่เพียงพอ

 

แม้ว่าหลายประเทศจะเริ่มตระหนักถึงความสำคัญของการปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศ แต่ระดับการลงทุนในปัจจุบันยังต่ำกว่าความจำเป็นอย่างมาก

 

McKinsey ประเมินว่า ปัจจุบันทั่วโลกใช้งบประมาณประมาณ 190,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี เพื่อการปรับตัวด้านภูมิอากาศ ซึ่งสามารถช่วยปกป้องประชากรได้ประมาณ 1.2 พันล้านคน

 

อย่างไรก็ตาม หากต้องการยกระดับการคุ้มครองให้ครอบคลุมประชากรกลุ่มเสี่ยงทั้งหมดกว่า 4.1 พันล้านคน ตามมาตรฐานที่เหมาะสม โลกจำเป็นต้องเพิ่มการลงทุนเป็นประมาณ 540,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี หรือเกือบ 3 เท่า ของงบประมาณในปัจจุบัน

 

McKinsey มองว่า เงินลงทุนดังกล่าวไม่ควรถูกมองเป็น "ต้นทุน" แต่เป็น "การลงทุน" ที่ช่วยลดความเสียหายทางเศรษฐกิจในอนาคต เพราะทุก 1 ดอลลาร์ที่ใช้กับการป้องกันภัย มักช่วยลดความสูญเสียจากภัยพิบัติได้หลายเท่าตัว ทั้งในรูปของความเสียหายต่อทรัพย์สิน การหยุดชะงักของห่วงโซ่อุปทาน และค่าใช้จ่ายด้านสาธารณสุข

 

หากโลกร้อนขึ้น 2 องศา ผลกระทบจะรุนแรงกว่าที่คิด

 

รายงานยังประเมินสถานการณ์ในอนาคตว่า หากภายในปี 2050 อุณหภูมิเฉลี่ยของโลกเพิ่มขึ้นประมาณ 2 องศาเซลเซียส เมื่อเทียบกับยุคก่อนอุตสาหกรรม โลกจะเผชิญความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นอย่างมหาศาล

 

ประชากรกว่า 2.2 พันล้านคน จะต้องเผชิญภาวะความเครียดจากความร้อนในระดับรุนแรง ส่งผลต่อสุขภาพ ประสิทธิภาพการทำงาน และผลิตภาพทางเศรษฐกิจ โดยเฉพาะแรงงานกลางแจ้งและผู้สูงอายุ

 

นอกจากนี้ ยังมีประชากรกว่า 1.1 พันล้านคน ที่จะเผชิญความเสี่ยงจากภัยแล้งรุนแรง ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อความมั่นคงทางอาหาร การผลิตไฟฟ้าพลังน้ำ แหล่งน้ำดื่ม และภาคเกษตรกรรมทั่วโลก

 

ในหลายภูมิภาค ผลกระทบเหล่านี้อาจเกิดขึ้นพร้อมกัน ทั้งอุณหภูมิสูง ภัยแล้ง น้ำท่วม และไฟป่า ทำให้ต้นทุนทางเศรษฐกิจเพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดด

 

การปรับตัวไม่ใช่หน้าที่ของภาครัฐเพียงฝ่ายเดียว

 

McKinsey เน้นว่า การรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ไม่ว่าจะเป็นภาครัฐ ภาคเอกชน สถาบันการเงิน และประชาชน

 

ภาครัฐต้องเร่งลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานที่ยืดหยุ่นต่อสภาพภูมิอากาศ (Climate-Resilient Infrastructure) เช่น ระบบป้องกันน้ำท่วม ระบบจัดการน้ำ เมืองสีเขียว ระบบเตือนภัยล่วงหน้า และการวางผังเมืองที่คำนึงถึงความเสี่ยงในอนาคต ขณะที่ภาคเอกชนควรนำความเสี่ยงด้านภูมิอากาศเข้าเป็นส่วนหนึ่งของการวางแผนธุรกิจและการลงทุน รวมถึงพัฒนาเทคโนโลยีและนวัตกรรมที่ช่วยเพิ่มความสามารถในการปรับตัวของชุมชน

 

สถาบันการเงินเองก็มีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนเงินทุนสำหรับโครงการโครงสร้างพื้นฐานสีเขียว การประกันภัยจากภัยพิบัติ และเครื่องมือทางการเงินที่ช่วยให้ชุมชนสามารถฟื้นตัวได้รวดเร็วหลังเกิดเหตุการณ์รุนแรง