เจาะแผน PDP 2026 เมื่อ ‘Data Center’ และ ‘EV’ บีบโครงข่ายไฟฟ้าสู่ Smart Grid

ปฏิเสธไม่ได้ว่าสปอตไลต์ทางเศรษฐกิจของประเทศไทยในนาทีนี้ กำลังจับจ้องไปที่มหกรรมการลงทุนระลอกใหม่ของบริษัทยักษ์ใหญ่ระดับโลก ไม่ว่าจะเป็น Microsoft, Google หรือ Nextco ที่ต่างปักหมุดเลือกไทยเป็นจุดยุทธศาสตร์ในการตั้ง Data Center และภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำลังเนื้อหอมอย่างสุดขีดในฐานะ "ฮับ" ของศูนย์ประมวลผลข้อมูลและปัญญาประดิษฐ์ (AI)

 

แต่เบื้องหลังความหอมหวานของเม็ดเงินลงทุนมหาศาลนี้ กลับมาพร้อมกับ "โจทย์หิน" ชิ้นใหญ่ของกระทรวงพลังงาน เพราะศูนย์ข้อมูลเหล่านี้ รวมถึงกระแสความนิยมของยานยนต์ไฟฟ้า (EV) ที่เติบโตอย่างก้าวกระโดด ล้วนเป็นอุตสาหกรรมที่ "กินไฟ" อย่างดุดัน

 

นี่คือเหตุผลสำคัญที่ทำให้สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) ต้องประกาศปรับปรุงและรื้อร่างแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศไทยฉบับใหม่ จากเดิมที่จะใช้ชื่อ PDP 2024 มาสู่ "แผน PDP 2026" เพื่อตอบรับกับภูมิทัศน์พลังงานที่เปลี่ยนไปชนิดหน้ามือเป็นหลังมือ โดยมีกำหนดการเตรียมเสนอเข้าสู่คณะกรรมการบริหารนโยบายพลังงาน (กบง.) และตั้งเป้าประกาศใช้จริงภายในไตรมาสที่ 3 ของปี 2569 นี้

 

โพสต์ทูเดย์ Smart City ชวนสำรวจที่มาที่ไปของเรื่องนี่กันอย่างละเอียดอีกครั้ง เพราะนี่คืออนาคตของโครงพื้นฐานของชาติที่สำคัญที่สุดอีกเรื่องหนึ่ง

 

1. ตัวเลขกลืนกินพลังงาน ทำไมไทยต้องรื้อแผน PDP?

 

จากเดิมที่ประเทศไทยเคยคาดการณ์อัตราการเติบโตของการใช้ไฟฟ้าในระดับคงที่และค่อยเป็นค่อยไป แต่ข้อมูลล่าสุดจากการประเมินของกระทรวงพลังงานระบุว่า ภายในปี 2593 (ค.ศ. 2050) ความต้องการใช้ไฟฟ้าสูงสุด (Peak Demand) ของประเทศไทยจะพุ่งสูงขึ้นจากปัจจุบันถึง 2 เท่าตัว

 

เริ่มจาก Data Center ยักษ์ใหญ่ผู้หิวกระหายพลังงาน ศูนย์ข้อมูลขนาดใหญ่ (Hyperscale Data Center) 1 แห่ง อาจมีความต้องการใช้ไฟฟ้าสูงถึง 40-100 เมกะวัตต์ (MW) ซึ่งเทียบเท่ากับปริมาณไฟฟ้าที่ใช้ในเมืองขนาดย่อมๆ หนึ่งเมือง และที่สำคัญ อุตสาหกรรมเหล่านี้ต้องการไฟฟ้าที่เสถียร 100% ตลอด 24 ชั่วโมง ไม่มีสิทธิ์ไฟตกหรือไฟดับแม้แต่วินาทีเดียว

 

 

เงื่อนไข RE100 และ Carbon Neutrality

สิ่งที่ท้าทายไปกว่าปริมาณไฟที่ต้องหามาป้อน คือกลุ่มทุนข้ามชาติเหล่านี้มีข้อผูกพันด้านสิ่งแวดล้อมที่เข้มงวด (RE100) โดยต้องการใช้ "พลังงานหมุนเวียน (Renewable Energy) 100%" ในการขับเคลื่อนระบบ ทำให้แผน PDP 2026 ต้องปรับเพิ่มสัดส่วนการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานสะอาด (โซลาร์, ลม, น้ำ, ขยะ) สูงถึง 60–70% ของกำลังการผลิตทั้งหมดในช่วงปลายแผน เพื่อพาประเทศมุ่งสู่เป้าหมายความเป็นกลางทางคาร์บอนภายในปี 2050

 

2. ตัวเปลี่ยนเกม จาก ‘Reserve Margin’ สู่ ‘LOLE’

 

เมื่อโครงสร้างการผลิตไฟฟ้าระดับประเทศเปลี่ยนจาก "โรงไฟฟ้าฟอสซิลขนาดยักษ์" ที่สั่งเปิด-ปิดไฟได้ดั่งใจ มาเป็น "โรงไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียน" ที่ผันผวนตามสภาพลมและแดด วิธีการคิดกรอบความมั่นคงทางพลังงานแบบเดิมจึงใช้ไม่ได้อีกต่อไป

 

ในแผน PDP 2026 รัฐบาลจึงประกาศยกเลิกเกณฑ์ กำลังผลิตสำรองคงที่ (Reserve Margin) ที่เคยกำหนดไว้เป็นเปอร์เซ็นต์ (เช่น ต้องมีไฟสำรอง 30-40% ของพีค) แล้วเปลี่ยนมาใช้เกณฑ์ โอกาสเกิดไฟฟ้าดับ (LOLE - Loss of Load Expectation) แทน

 

LOLE คืออะไร?

LOLE คือเกณฑ์สากลที่ใช้วัดความมั่นคงของระบบไฟฟ้า โดยคำนวณว่าในรอบ 1 ปี มีโอกาสหรือจำนวนชั่วโมงที่ระบบจะจ่ายไฟไม่พอจนเกิดไฟดับกี่ชั่วโมง (ตัวเลขสากลที่ยอมรับได้มักจะอยู่ที่ไม่เกิน 0.7 วันต่อปี หรือไม่กี่ชั่วโมงต่อปี)

 

การเปลี่ยนมาใช้เกณฑ์ LOLE หมายความว่า ประเทศไทยจำเป็นต้องมีระบบพยากรณ์และบริหารจัดการไฟฟ้าที่มีความแม่นยำสูงมาก และนั่นคือก้าวสำคัญที่บีบให้ระบบ Smart Grid (โครงข่ายไฟฟ้าอัจฉริยะ) ต้องขยับจากการเป็นแค่ "เทคโนโลยีทางเลือก" มาเป็น "โครงสร้างพื้นฐานภาคบังคับ" ของประเทศ

 

3. เจาะลึก Smart Grid หัวใจสำคัญในแผน PDP 2026

 

เพื่อให้สัดส่วนพลังงานสะอาด 70% และเกณฑ์ LOLE ทำงานได้จริง โครงข่ายไฟฟ้าอัจฉริยะหรือ Smart Grid จะเข้ามาทำหน้าที่เป็น "สมองกล" ควบคุมระบบส่งจ่ายพลังงาน ผ่าน 4 แกนเทคโนโลยีสำคัญ ดังนี้

 

• การบริหารจัดการพลังงานแบบกระจายศูนย์ (DER & Demand Response)

ในอดีต ไฟฟ้าจะวิ่งทางเดียวจากโรงไฟฟ้าขนาดใหญ่สู่บ้านเรือน แต่ปัจจุบัน แหล่งพลังงานกระจายตัวอยู่ทุกที่ (Distributed Energy Resources: DER) เช่น บ้านที่ติดโซลาร์รูฟท็อป โรงงานที่มีระบบกักเก็บพลังงาน (BESS)

 

ระบบ Smart Grid จะเข้ามาเชื่อมต่ออุปกรณ์เหล่านี้เข้าด้วยกัน พร้อมระบบ Demand Response (การตอบสนองด้านโหลด) ที่จะส่งสัญญาณราคากระตุ้นให้ผู้ใช้ไฟลดการใช้พลังงาน หรือจ่ายไฟจากแบตเตอรี่ของตัวเองกลับเข้าสู่ระบบในช่วงที่เกิดพีคไฟฟ้า (Peak Demand) แลกกับผลตอบแทนทางเศรษฐกิจ

 

• Smart Charging สำหรับพาหนะแห่งอนาคต

ลองจินตนาการถึงวันที่พนักงานออฟฟิศนับแสนคนขับรถ EV กลับถึงบ้านเวลา 18.00 น. แล้วเสียบปลั๊กชาร์จไฟพร้อมกัน ระบบไฟฟ้าของประเทศอาจล่มสลายทันทีเนื่องจากโหลดเกิน

 

Smart Grid จะขับเคลื่อนระบบ Smart Charging และเทคโนโลยี V2G (Vehicle-to-Grid) กล่าวคือ ระบบอัจฉริยะจะคำนวณและหน่วงเวลาการชาร์จรถของแต่ละบ้านให้เฉลี่ยกันไปในช่วงชั่วโมงที่คนใช้ไฟน้อย (Off-Peak) หรือในทางกลับกัน ในช่วงที่เกิดวิกฤตพลังงาน ระบบสามารถดึงไฟจากแบตเตอรี่รถ EV ที่จอดอยู่เฉยๆ กลับมาช่วยพยุงระบบไฟฟ้าของประเทศได้อีกด้วย

 

แต่ทั้งหมดที่ว่ามาจะเกิดขึ้นไม่ได้เลยหากไม่มีบันไดขั้นแรก! "การปลดล็อกสิทธิ์เข้าถึงโครงข่ายของบุคคลที่สาม (Third Party Access: TPA)"

นี่คือประเด็นที่ภาคเอกชนเรียกร้องมากที่สุด Smart Grid จะเป็นแพลตฟอร์มรองรับระบบ TPA หรือการอนุญาตให้เอกชนรายย่อยสามารถใช้สายส่งของการไฟฟ้า (EGAT, MEA, PEA) ในการส่งผ่านและซื้อขายไฟฟ้าสีเขียวได้อย่างเสรี นำไปสู่ระบบ Peer-to-Peer Energy Trading หรือตลาดหุ้นพลังงานที่ประชาชนสามารถซื้อขายไฟกันเองได้โดยตรง

 

4. ปลดล็อก TPA และ Green Tariff บันไดขั้นแรกสู่ตลาดไฟเสรีแบบ Peer-to-Peer

 

ในมิติของการแข่งขันทางเศรษฐกิจ ตัวระบบ Smart Grid จะเป็นรากฐานสำคัญในการทลายข้อจำกัดของโครงสร้างตลาดไฟฟ้าแบบผูกขาด โดยหัวใจสำคัญที่ภาคเอกชนและกลุ่มทุนเทคโนโลยีเฝ้ารอคอยคือ 2 กลไกนี้:

 

• สิทธิ์การเข้าถึงโครงข่ายไฟฟ้าของบุคคลที่สาม (Third Party Access: TPA): คือการอนุญาตให้ผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชนรายย่อย สามารถ "เช่า" สายส่งและระบบจำหน่ายของการไฟฟ้า (กฟผ., กฟน., กฟภ.) เพื่อส่งจ่ายไฟฟ้าสีเขียวตรงไปยังลูกค้าของตนเองได้ โดยจ่ายค่าธรรมเนียมการใช้สายส่ง (Wheeling Charge) ที่เป็นธรรม

 

• การซื้อขายไฟฟ้าแบบ Peer-to-Peer (P2P Energy Trading): เมื่อมีระบบ TPA ผนวกกับความอัจฉริยะของ Smart Grid ที่สามารถวัดผลและบันทึกข้อมูลการใช้ไฟได้แบบเรียลไทม์ จะเกิด "ตลาดหุ้นพลังงาน" ที่บ้านเรือนซึ่งติดโซลาร์รูฟท็อปสามารถจับคู่ซื้อขายไฟฟ้าส่วนเกินให้กับบ้านข้างๆ หรือโรงงานในพื้นที่ได้โดยตรงโดยไม่ต้องผ่านคนกลาง

 

กลไกเหล่านี้จะขับเคลื่อนอัตราค่าไฟฟ้าสีเขียว หรือ Utility Green Tariff (UGT) ให้เกิดขึ้นจริงในเชิงพาณิชย์ ช่วยให้องค์กรระดับโลกสามารถเคลมการใช้พลังงานสะอาด 100% (RE100) ได้อย่างโปร่งใสและตรวจสอบได้

 

 

5. เสียงสะท้อนจากภาคอุตสาหกรรม เทคโนโลยีพร้อม แต่กฎหมายตามไม่ทัน?

 

แม้ว่าพิมพ์เขียวของแผน PDP 2026 และระบบ Smart Grid จะถูกวาดไว้อย่างล้ำสมัย แต่ในมุมมองของสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) และกลุ่มผู้ประกอบการพลังงานหมุนเวียน สิ่งที่เป็นห่วงที่สุดไม่ใช่เรื่อง "เทคโนโลยี" แต่คือ "ความเร็วในการปลดล็อกกฎหมาย"

 

ภาคเอกชนมองว่า ปัจจุบันภาครัฐยังคงขับเคลื่อนมาตรการปลดล็อกระบบ TPA และกรอบราคา Green Tariff ค่อนข้างล่าช้าและมีขั้นตอนทับซ้อน หากรัฐบาลยังไม่สามารถประกาศใช้ข้อกฎหมายและอัตราค่าบริการสายส่งที่ชัดเจนและจูงใจได้ภายในปี 2569 นี้ ประเทศไทยก็มีความเสี่ยงสูงที่จะ "ตกขบวน" และสูญเสียเม็ดเงินลงทุนระดับแสนล้านบาทในอุตสาหกรรม Data Center และ AI ให้แก่ประเทศเพื่อนบ้านในอาเซียนที่มีความยืดหยุ่นและเปิดเสรีด้านพลังงานสะอาดไปล่วงหน้าแล้ว

 

บทสรุป

แผน PDP 2026 ไม่ใช่แค่แผนการสร้างโรงไฟฟ้าเพิ่มเหมือนในอดีต แต่คือแผนปฏิรูปโครงสร้างพื้นฐานทางดิจิทัลและพลังงานของประเทศ การเปลี่ยนผ่านสู่ Smart Grid จึงไม่ใช่เรื่องไกลตัวของวิศวกรไฟฟ้าอีกต่อไป แต่มันคือเส้นเลือดใหญ่ที่จะกำหนดว่า ประเทศไทยจะสามารถก้าวขึ้นมาเป็นผู้นำเศรษฐกิจดิจิทัลของภูมิภาค หรือจะถูกทิ้งไว้ข้างหลังในยุคที่พลังงานสะอาดคือสกุลเงินใหม่ของโลก บันไดขั้นแรกเริ่มต้นที่ความชัดเจนของแผนเล่มนี้ในช่วงกลางปี 2569 ยิ่งประกาศใช้ได้เร็วและเปิดเสรีได้จริงมากเท่าไหร่ อนาคตสีเขียวของเศรษฐกิจไทยก็ยิ่งชัดเจนขึ้นเท่านั้น

 

 

หมายเหตุ: 

1. การเปลี่ยนชื่อแผนจาก PDP 2024 เป็น "PDP 2026"

ที่มาข้อมูล: การจัดประชุมรับฟังความคิดเห็นต่อคำพยากรณ์ความต้องการไฟฟ้า (Load Forecast) โดย สนพ. และการปาฐกถาพิเศษของ นายเอกนัฏ พร้อมพันธุ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงาน (ในงาน ROAD TO NET ZERO 2026 เมื่อปลายเดือนมิถุนายน 2569)

รายละเอียด: เดิมทีภาครัฐพยายามจะผลักดันร่างแผน PDP 2024 (พ.ศ. 2567-2580) มาตั้งแต่ปี 2567 แต่เนื่องจากเกิดข้อถกเถียงเรื่องตัวเลขเศรษฐกิจ (GDP) ที่เปลี่ยนแปลงไป ประกอบกับทิศทางเทคโนโลยีดิจิทัลบีบให้ต้องคำนวณสูตรพยากรณ์ไฟฟ้าใหม่ กระทรวงพลังงานจึงประกาศปรับปรุงร่างเป็นฉบับใหม่และเรียกชื่ออย่างเป็นทางการว่า "แผน PDP 2026" เพื่อขยายกรอบเวลารองรับยาวไปจนถึงปี ค.ศ. 2050 (พ.ศ. 2593)

 

2. กำหนดการเสนอ กบง. และการประกาศใช้จริง (ไตรมาส 3 ปี 2569)

ที่มาข้อมูล: บทสัมภาษณ์อย่างเป็นทางการของ นายวัฒนพงษ์ คุโรวาท ผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) (อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ 25 มิถุนายน 2569 ผ่านสื่อฐานเศรษฐกิจ)