พ.ร.ก.กู้4แสนล้านถึงวันชี้ขาด ศาลรธน.เขย่าเศรษฐกิจรัฐบาลอนุทินร้อนหนัก

คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญในวันที่ 9 กรกฎาคม 2569 กำลังกลายเป็นจุดตัดสำคัญของรัฐบาลนายอนุทิน ชาญวีรกูล เมื่อพระราชกำหนดให้อำนาจกระทรวงการคลังกู้เงิน 4 แสนล้านบาท เพื่อแก้ไขผลกระทบจากวิกฤตพลังงานและสร้างการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานของประเทศ ถูกนำขึ้นสู่โต๊ะวินิจฉัยว่าเป็นไปตามรัฐธรรมนูญหรือไม่

คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญเรื่องนี้ถือเป็นบททดสอบใหญ่ของรัฐบาลในวันที่เศรษฐกิจยังเผชิญแรงกดดันจากต้นทุนพลังงาน ค่าครองชีพ และความจำเป็นในการลงทุนระยะยาว ขณะเดียวกันก็มีคำถามสำคัญจากฝ่ายค้านว่า การใช้อำนาจออก พ.ร.ก.กู้เงินครั้งนี้เข้าข่าย “ฉุกเฉิน จำเป็น เร่งด่วน” ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 172 วรรคหนึ่ง เพียงพอหรือไม่

คดีนี้มีจุดเริ่มต้นจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 133 คน เข้าชื่อเสนอความเห็นต่อประธานสภาผู้แทนราษฎร เพื่อส่งให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย โดยศาลเห็นว่าคดีเป็นปัญหาข้อกฎหมาย และมีพยานหลักฐานเพียงพอที่จะพิจารณา จึงยุติการไต่สวน พร้อมกำหนดนัดแถลงด้วยวาจา ปรึกษาหารือ และลงมติในเวลา 09.00 น. วันที่ 9 กรกฎาคม 2569

หัวใจของ พ.ร.ก.ฉบับนี้อยู่ที่วงเงินกู้ 4 แสนล้านบาท ซึ่งแบ่งออกเป็น 2 ก้อนใหญ่ ก้อนแรก 2 แสนล้านบาท ถูกใช้เพื่อบรรเทาผลกระทบเฉพาะหน้าจากวิกฤตพลังงานและค่าครองชีพ เช่น โครงการไทยช่วยไทยพลัส และการเติมเงินสวัสดิการแห่งรัฐ เพื่อช่วยประชาชนรายได้น้อยให้พยุงชีวิตท่ามกลางราคาสินค้าและต้นทุนที่สูงขึ้น

ส่วนอีก 2 แสนล้านบาท เป็นเงินสำหรับขับเคลื่อนการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน ตั้งแต่การส่งเสริมระบบขนส่งที่ใช้พลังงานสะอาด การติดตั้งโซลาร์ภาคประชาชน การรับซื้อไฟฟ้าคืน และการยกระดับโครงสร้างพื้นฐานสายส่ง เพื่อรองรับระบบพลังงานยุคใหม่

ฝ่ายรัฐบาลให้เหตุผลว่า วิกฤตราคาพลังงานจากความขัดแย้งในตะวันออกกลางได้ส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ ตั้งแต่น้ำมันแพง ต้นทุนขนส่งสูง ค่าครองชีพเพิ่ม ไปจนถึงความเสี่ยงต่อดุลบัญชีเดินสะพัด ดร.เอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ระบุแนวคิดสำคัญในการรับมือผ่านหลัก 5T ได้แก่ Target, Transition, Transform, Transparency และ Together เพื่อประคองเศรษฐกิจวันนี้ เร่งเปลี่ยนผ่านพลังงาน และสร้างฐานเศรษฐกิจระยะยาว

แต่ข้อกังขาที่รอคำตอบจากศาลอยู่ตรงนี้เองว่า มาตรการใดคือการรับมือวิกฤตเฉพาะหน้า และมาตรการใดเป็นการลงทุนระยะยาวที่อาจไม่จำเป็นต้องใช้เครื่องมือพิเศษระดับ พ.ร.ก. โดยเฉพาะเงินกู้ส่วนหลัง 2 แสนล้านบาท ซึ่งถูกตั้งคำถามว่าสามารถดำเนินการผ่านงบประมาณปกติได้หรือไม่

แนวทางคำวินิจฉัยจึงถูกจับตาเป็น 3 ทาง หากศาลเห็นว่าขัดรัฐธรรมนูญทั้งฉบับ พ.ร.ก.อาจตกไป และรัฐบาลต้องเผชิญแรงกดดันทางการเมืองอย่างหนัก รวมถึงต้องหาทางชดเชยเงินส่วนที่ใช้ไปแล้ว หากศาลชี้ว่าไม่ชอบเฉพาะบางส่วน

รัฐบาลอาจต้องปรับแผน โดยเฉพาะโครงการด้านพลังงานระยะยาว แต่หากศาลเห็นว่าชอบด้วยรัฐธรรมนูญ รัฐบาลจะได้แรงส่งในการเดินหน้ามาตรการเยียวยาและลงทุนต่อ

นายสมชัย ศรีสุทธิยากร อดีตกรรมการการเลือกตั้ง ตั้งข้อสังเกตว่า แม้กฎหมายไม่ได้ระบุให้นายกรัฐมนตรีหรือรัฐมนตรีต้องลาออก หาก พ.ร.ก.ถูกวินิจฉัยว่าขัดรัฐธรรมนูญ แต่คำถามเรื่องความรับผิดชอบทางการเมืองย่อมหลีกเลี่ยงไม่ได้ ขณะที่นายอนุทินยืนยันว่า รัฐบาลได้ส่งคำชี้แจงและหลักฐานครบถ้วนแล้ว พร้อมเคารพคำวินิจฉัยของศาลทุกกรณี

ดังนั้น วันที่ 9 กรกฎาคม 2569 จึงไม่ใช่เพียงวันชี้ชะตาเงินกู้ 4 แสนล้านบาท แต่เป็นวันที่รัฐบาลอนุทินต้องพิสูจน์ว่า การใช้อำนาจพิเศษทางการคลังครั้งนี้ คือเครื่องมือพาประเทศฝ่าวิกฤต หรือเป็นเดิมพันทางนโยบายที่อาจย้อนกลับมาเขย่ารัฐบาลเอง