ไม่น่ารอด

โดย...นายป.

การปฏิรูปประเทศของรัฐบาลชุดนี้แปลกกว่าชาติอื่นๆ คือ กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญผ่านยุทธศาสตร์ชาติและแผนปฏิรูปประเทศ ตัวอย่างเช่น ปฏิรูปกฎหมาย เป้าหมายคือ ลดภาระของประชาชนที่เกิดขึ้นจากการปฏิบัติตามกฎหมายที่ล้าสมัย ซึ่งจำกัดเสรีภาพในการประกอบอาชีพและการดำเนินธุรกิจ และการลดต้นทุนของภาคเอกชนในการปฏิบัติตามขั้นตอนของกฎหมายที่มากเกินความจำเป็น ซึ่งเป็นเรื่องสำคัญที่นานาประเทศเขาทำกันไม่ใช่เพิ่งเริ่มต้นที่ประเทศไทย

หลักการออกกฎหมายง่ายๆ คือ เท่าที่จำเป็นต้องสอดคล้องกับยุคสมัย ไม่สร้างภาระประชาชน และตัวบทกฎหมายต้องเข้าใจง่าย ในทางปฏิบัติที่สำคัญต้องรับฟังความเห็นภาคส่วนที่เกี่ยวข้องผ่านการวิเคราะห์ผลกระทบในทุกๆ ด้าน จึงเป็นที่มา 5 ขั้นตอน คือ หนึ่ง การจัดทำฐานข้อมูลกฎหมาย โดยมีจุดประสงค์เพื่อสร้างฐานข้อมูลกฎหมายที่ถูกต้องครบถ้วนและสืบค้นได้ง่าย เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงตัวบทกฎหมายและรู้ถึงสิทธิหน้าที่ของตน สอง คือ การยกเลิกและปรับปรุงกฎหมายที่ล้าสมัย หรือสร้างภาระแก่ประชาชนเกินความจำเป็น โดยการดำเนินการของหน่วยงานและคณะกรรมการชุดต่างๆ เช่น การทบทวนผลสัมฤทธิ์ของกฎหมาย โดยรัฐมนตรีผู้รักษาการ ตามพระราชกฤษฎีกาการทบทวนความเหมาะสมของกฎหมาย พ.ศ.  2558 การศึกษาพิจารณาของคณะกรรมการพัฒนากฎหมาย และโครงการทบทวนใบอนุญาตของทางราชการ ภายใต้คณะกรรมการดำเนินการปฏิรูปกฎหมายในระยะเร่งด่วน เป็นต้น

และสามคือ การควบคุมการเสนอร่างกฎหมายเพื่อให้ได้ร่างกฎหมายที่มีคุณภาพ ด้วยวิธีการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนและการประเมินผลกระทบของกฎหมาย ซึ่งสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาอยู่ระหว่างการจัดทำหลักเกณฑ์ และสี่ คือ การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของเจ้าหน้าที่ของรัฐให้เป็นมิตรกับประชาชนและขจัดการฉ้อราษฎร์บังหลวง อันเป็นขั้นตอนที่สำคัญที่สุดในการลดภาระของประชาชน ซึ่งขณะนี้มีการดำเนินการด้วยวิธีต่างๆ เช่น การให้หน่วยงานของรัฐต้องจัดทำและแสดงขั้นตอนและกระบวนงานให้ชัดแจ้ง ตามความในพระราชบัญญัติการอำนวยความสะดวกในการพิจารณาอนุญาตของทางราชการ พ.ศ. 2558 การจัดตั้งและปรับปรุงหน่วยงานที่มีหน้าที่ในการตรวจสอบการทุจริตและประพฤติมิชอบในวงราชการ และการปรับปรุงกฎเกณฑ์ที่เกี่ยวกับการจัดซื้อจัดจ้างให้มีความรัดกุม ตามพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 เป็นต้น

สุดท้าย คือ การวางแนวทางการปฏิรูประยะยาว เพื่อให้ลดภาระของประชาชนมีความต่อเนื่อง แม้จะมีการเปลี่ยนแปลงคณะรัฐบาลหรือหัวหน้าหน่วยงาน ดังเช่น การกำหนดให้มีการดำเนินการในเรื่องนี้อย่างต่อเนื่องในแผนการปฏิรูปประเทศในกรอบระยะเวลา 5 ปี หรือในแผนยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี จึงได้เห็นกลไกทำงาน เช่น คณะผู้พิจารณาทบทวนกฎหมายประจำกระทรวงการศึกษาวิจัยกฎหมายที่ตราขึ้นก่อน พ.ศ. 2500 ทุกฉบับ 

สิ่งท้าทาย คือ เดิมที่ใช้มติคณะรัฐมนตรี (ครม.) หรือยืมมือรัฐสภา แต่ยังไม่สำเร็จไปไม่รอด เพราะเกิดจากหลายเหตุผล เช่น เกิดแรงต้านจากกลุ่มผลประโยชน์ ทั้งในภาคส่วนราชการและภาคธุรกิจ สิ่งสำคัญ คือ ขาดความตื่นตัวจากภาคประชาชนเอง จึงเปิดช่องโหว่ให้กลุ่มผู้มีอำนาจสร้างเงื่อนไขต่อรอง โดยไม่คำนึงถึงผลประโยชน์ของประชาชน จึงเป็นเรื่องท้าทายที่การปฏิรูปครั้งนี้ไปไม่รอดหรือไม่

จึงเป็นเรื่องท้าทายว่าการปฏิรูปรอบนี้จะไปรอดหรือไม่ ถ้ารัฐบาลอยากจะพิสูจน์ว่าปฏิรูปทำสำเร็จได้จริง ทำแค่ปฏิรูปตำรวจเรื่องเดียวก็พอไม่ต้องมากมายถึง 11 ด้าน