เริ่มต้นอาณาจักรปูนซีเมนต์

โดย...ถาวร หลีกภัย

วันหนึ่งในเดือน ก.ค. 2554 อาจารย์ชัยยุทธ ขันทปราบ ได้ขับรถเก๋งเดินทางไป จ.นครราชสีมา เพื่อไปร่วมงานศพมารดาคนสำคัญของจังหวัด โดยมีผู้ร่วมเดินทางไปด้วย ได้แก่ ผมกับคุณวิชา ตันวีระชัยกุล

ขณะรถเดินทางถึง จ.สระบุรี และเข้าเขต ต.ทับกวาง ของ อ.แก่งคอย ได้เห็นโรงงานปูนซีเมนต์ตั้งตระหง่านอยู่ในสายตา ผมจึงเอ่ยเล่าความหลังแก่คนทั้งสองว่า ผมเป็นหนึ่งในนักธรณีวิทยาที่ได้มาบุกเบิกแหล่งวัตถุดิบเพื่ออุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ที่นี่ ตั้งแต่ปลายปี 2510 จนเกิดโรงงานปูนซีเมนต์โรงแรกของบริษัท ปูนซีเมนต์นครหลวง ขึ้น อันเป็นเรื่องที่ผมภูมิใจมาตลอด

ปรากฏว่าเพื่อนทั้งสองคนของผมไม่เคยได้รู้เรื่องนี้มาก่อนเลย

งานของนักธรณีวิทยาก็เหมือนงานปิดทองหลังพระ มีน้อยคนนักที่จะรู้เรื่องว่าอะไรเป็นอะไร แม้แต่นักธรณีวิทยาด้วยกันเองก็เถอะ ผมจึงได้เล่าให้อาจารย์ชัยยุทธทราบว่า ผมได้เข้าอยู่ในทีมงานของนักธรณีวิทยาชาวเยอรมัน 2 คน มาตั้งแต่ปลายปี 2510 ซึ่งร่วมกันสำรวจแหล่งวัตถุดิบเพื่ออุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ โดยที่เรา 3 คนได้ไปสำรวจในหลายที่หลายจังหวัด ก่อนที่จะมาลงเอยที่ทับกวางของสระบุรีนี้

คุณวิชา ตันวีระชัยกุล ไม่ทราบก็ไม่ใช่เรื่องแปลก เพราะคุณวิชาจบวิทยาศาสตร์ สาขาอื่น แต่อาจารย์ชัยยุทธ หรือ ดร.ชัยยุทธ ขันทปราบ จบธรณีวิทยามารุ่นเดียวกับผม และเป็นทั้งอดีตหัวหน้าภาควิชาธรณีวิทยา อดีตคณบดีคณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และยังเคยเป็นที่ปรึกษาบริษัทสำรวจแร่และทำเหมืองแร่ด้วย ยังไม่เคยรู้เรื่องผลงานสำคัญของผมชิ้นนี้มาก่อนเลย

เรื่องที่ผมลาออกจากราชการและมาทำภารกิจบุกเบิกแหล่งวัตถุดิบเพื่ออุตสาหกรรมปูนซีเมนต์นี้ ใครจะพูดถึงเรื่องนี้อย่างไรก็แล้วแต่ แต่ผมอยากจะเล่าว่า ผมได้รับการร้องขอจากผู้ใหญ่ที่ผมเคารพมากท่านหนึ่ง ว่าขอให้เห็นแก่ภาพรวมในยามที่ภาคเอกชนต้องการความช่วยเหลือ และโครงการนี้ก็นับเป็นโครงการใหญ่ในการพัฒนาประเทศเพื่อชาติ เพื่อบ้านเมืองด้วยเช่นกัน ผมจึงได้ตัดสินใจลาออกจากราชการกรมทรัพยากรธรณีมาเพื่อรับภารกิจนี้โดยตรง ด้วยความมุ่งมั่นที่จะทำให้สำเร็จลุล่วงแต่โดยดี เชื่อไหมแม้แต่เงินเดือนในขณะนั้น ผมยังไม่พูดถึงเลย ยังไม่ได้ตกลงอะไรกันเลย ผมคิดถึงงานเป็นเรื่องใหญ่ เป็นเรื่องที่มาก่อนเสมอ

ดร.รชฏ กาญจนะวณิชย์ กำลังศึกษาชั้นดินในบ่อ ที่ ต.ทับกวาง จ.สระบุรี

การตัดสินใจลาออกจากราชการของผม ต่อไปท่านจะได้เห็นว่าเป็นการเปลี่ยนเส้นทางชีวิตของผมอย่างสิ้นเชิง

เรื่องนี้เลยทำให้ผมต้องมาหวนคิดกลับไปถึงวันอันตื่นเต้นที่ผ่านมาแล้ว เมื่อเกือบ 50 ปีก่อน คือวันที่ 8 พ.ย. 2511 ที่ผมมีนัดต้องไปรอพบ ดร.รชฏ กาญจนะวณิชย์ บนยอดเขา     

ดร.รชฏ คือ วิศวกรโครงสร้างที่มีชื่อเสียงมากที่สุดคนหนึ่งของประเทศในขณะนั้น ผมเรียกท่านว่า “อาจารย์” แต่ที่ผมต้องมารอพบอาจารย์บนยอดเขาแทนที่จะเป็นห้องเรียน ก็เพราะว่ายอดเขาลูกนี้คือยอดเขาลูกหนึ่งที่ ต.ทับกวาง อ.แก่งคอย จ.สระบุรี สถานที่ที่จะเปิดหน้าเหมืองขึ้นเป็นครั้งแรกนั่นเอง

ผมได้ไปรออาจารย์รชฏ อยู่บนยอดเขาก่อนแล้ว และแทบไม่เชื่อสายตาที่ได้เห็นอาจารย์ขับรถเก๋งสปอร์ตคันงามไต่เส้นทางหฤโหดขึ้นมาจนถึงยอดเขา ผมมองอย่างแปลกใจ ในขณะที่อาจารย์เหมือนจะรู้ใจผมได้เอ่ยออกมาก่อนว่า “รถมีไว้ให้ใช้”

ผมได้พาอาจารย์รชฏไปดูสถานที่ที่จะเปิดหน้าเหมืองบนเขา พร้อมกับได้อธิบายถึงคุณภาพหินปูนจากการสำรวจในบริเวณนั้นว่า เป็นหินปูนที่มีคุณภาพสูง สามารถตรวจสอบเนื้อหินได้จากการใช้แว่นขยาย และมีพื้นที่กว้างใหญ่มากจากสายตาเราคือ อาจารย์กับผมเมื่ออยู่บนที่สูง เรากำลังยืนอยู่บนแหล่งแร่ทรัพยากรธรรมชาติที่มีมูลค่ามหาศาล รอเวลาที่จะแปรสภาพให้เป็นปูนซีเมนต์ เพื่อประโยชน์สูงสุดต่อไป สมกับคำขวัญของรัฐบาลในยุคที่ว่า “แร่คือทรัพยากรป้อนเศรษฐกิจ จงช่วยกัน ผลิตเพื่อพัฒนาประเทศ”

ผมถือว่าเป็นความโชคดีเป็นอย่างยิ่งที่ได้พบและรู้จักอาจารย์รชฏ กาญจนะวณิชย์ ที่คงจะไม่เกินความจริงนัก ถ้าจะกล่าวว่าท่านคือผู้ริเริ่มการใช้ถ่านหินลิกไนต์เป็นเชื้อเพลิงในอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ของประเทศ และครั้งหนึ่งในการประกอบอาชีพของผม อาจารย์รชฏ ได้มอบหมายให้ผมมีหน้าที่ในการสำรวจลิกไนต์ เพื่ออุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ด้วย พระคุณของอาจารย์ยังอยู่ในใจผมเสมอ