ออมค่ากาแฟ

โดย...รุจิระ  บุนนาค กรรมการผู้จัดการ Marut Bunnag International  Law Office [email protected]

สิ่งหนึ่งที่เป็นความกังวลอย่างยิ่งของชาวต่างชาติ โดยเฉพาะชาวอเมริกันที่คนไทยมักไม่ค่อยกังวล คือเรื่องที่จะไม่มีเงินใช้เพียงพอยามเกษียณ ทั้งนี้เพราะในสังคมตะวันตกผู้คนต้องเก็บเงินออมไว้ใช้ให้เพียงพอในยามเกษียณ อันแตกต่างจากค่านิยมในสังคมตะวันออกที่ลูกหลานจะเลี้ยงดูพ่อแม่ผู้สูงอายุ การเก็บเงินไว้ใช้ยามเกษียณเป็นเรื่องที่ไม่ง่าย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในยุคที่การแพทย์เจริญ อายุขัยผู้คนยาวนานขึ้น ย่อมหมายถึงรายจ่ายที่มากขึ้นในยามเกษียณ โดยเฉพาะรายจ่ายค่ารักษาพยาบาล ในขณะที่เมื่อเกษียณแล้วไม่มีรายรับเข้ามาเลย แต่กลับมีรายจ่ายต่อเนื่อง

หากจะถามว่าควรเริ่มต้นเก็บเงินไว้ใช้ในยามเกษียณตั้งแต่เมื่อไรดี ผู้รู้ทางการเงินทั้งหลายต่างเห็นพ้องต้องกันว่า ควรเก็บตั้งแต่เมื่อเริ่มต้นทำงาน กล่าวคือออมก่อนรวยก่อน หรือออมก่อนรวยกว่า แต่คนจำนวนมากกลับคิดว่าเก็บเงินใกล้ๆ เกษียณยังทันซึ่งไม่ถูกต้อง เพราะระยะเวลาการออมที่ยาวนานกว่า ทำให้ได้พลังทวีคูณจากดอกเบี้ยทบต้น และผลตอบแทนจากการลงทุนที่เพิ่มมากขึ้น หรือการนำดอกผลกลับไปลงทุนใหม่ (Reinvest) ทำให้ได้เงินมากกว่าการเริ่มออมเมื่อใกล้เกษียณ นอกจากนี้ถ้าไม่ฝึกการออมให้เป็นนิสัย และมีวินัยในการออมแล้ว จะมาเริ่มออมยามอายุมากยิ่งทำได้ลำบาก อาจจะไม่สามารถมีเงินออมได้เลย

เมื่อเร็วๆ นี้ได้มีการวิเคราะห์ว่าคนรุ่นใหม่ของสหรัฐกำลังสูญเสียโอกาสจากการเก็บเงินออมยามเกษียณ  เพราะดื่มกาแฟตามร้านกาแฟสมัยใหม่มากเกินไป ซึ่งจะดื่มทุกวันเหมือนคนอังกฤษดื่มชา กาแฟพวกนี้มักมีราคาแพง  มีการคำนวณว่าถ้าคนรุ่นใหม่เหล่านี้ประหยัดค่ากาแฟได้วันละ 5 เหรียญสหรัฐทุกวัน ปีหนึ่งจะมีเงินเก็บประมาณ 2,700 เหรียญสหรัฐ ถ้านำเงิน
ดังกล่าวไปซื้อหุ้นได้ผลตอบแทนเฉลี่ยประมาณ 11% ต่อปี  เมื่ออายุ 65 ปีจะมีเงินมากกว่า 2 ล้านเหรียญสหรัฐ จึงจะประมาทเรื่องค่ากาแฟนี้ว่าเป็นเรื่องเล็กน้อยไม่ได้ เพราะดื่มแล้วติดเป็นนิสัย จ่ายทุกวันรวมแล้วเป็นเงินมหาศาล บางคนแนะนำว่าถ้าเข้าร้านกาแฟแล้วสามารถแบ่งกาแฟแก้วใหญ่เป็นสองแก้วสำหรับสองคน หรือสั่งเมนูหนึ่งซึ่งถูกกว่าแล้วมาใส่ครีมนมเอง กลายเป็นอีกเมนูหนึ่ง เพื่อประหยัดค่าส่วนต่างได้  เป็นต้น

ร้านกาแฟที่มีชื่อเสียงและมีสาขามากที่สุดในโลกนั้น หนีไม่พ้นสตาร์บัคส์ ใครๆ ก็ชอบนั่งที่สตาร์บัคส์ ถือว่าเป็นประสบการณ์ในร้านสตาร์บัคส์ (Starbucks Experience) สตาร์บัคส์เป็นร้านกาแฟจากเมืองซีแอตเทิลในรัฐวอชิงตัน จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แนสแด็ก (Nasdaq) ของสหรัฐ มีมูลค่าหลักทรัพย์มากกว่า 8 หมื่นล้านเหรียญสหรัฐ และมีรายได้จากร้านสาขาทั่วโลกในปีที่แล้วมากกว่า 2 หมื่นล้านเหรียญสหรัฐ มีสาขาประมาณเกือบ 4 หมื่นแห่งทั่วโลก รวมทั้งประเทศไทย

สำหรับคนไทยเองพฤติกรรมการบริโภคเปลี่ยนไป ในสมัย 30 ปีก่อนไม่มีร้านกาแฟมากเท่าใดนัก กาแฟมีราคาถูก ร้านกาแฟเป็นร้านเล็กๆ ที่กาแฟราคาถูกกว่าหนังสือหนึ่งเล่ม ดังจะเห็นได้จากหนังสือในเครือสำนักพิมพ์ฟ้าเมืองไทยของ คุณอาจินต์ ปัญจพรรค์ นักประพันธ์และบรรณาธิการใหญ่สมัยนั้น จะระบุไว้หน้าปกหนังสือว่า โอเลี้ยง 5 แก้ว โอเลี้ยง 7 แก้ว เป็นต้น แต่ในปัจจุบันมีร้านกาแฟมากมายทุกตรอกซอกซอย ทั้งร้านกาแฟสด กาแฟรถเข็น ร้านกาแฟในสถานีน้ำมัน ไปถึงร้านกาแฟมีระดับในห้างสรรพสินค้า ราคากาแฟชั้นดีหรือระดับพรีเมี่ยม (Premium) นั้น  แก้วหนึ่งไม่ต่ำกว่า 100 บาท

กาแฟในปัจจุบันมีราคาแพงจนองค์กรการกุศลบางแห่งเปรียบเทียบให้ประชาชนเห็นว่า หากบริจาคเงินเป็นรายเดือนเพื่อช่วยเหลือผู้ที่เดือดร้อน เมื่อคำนวณแล้วอาจถูกกว่าราคาค่ากาแฟของผู้บริจาคในแต่ละวันเสียอีก

เหตุที่กาแฟราคาแพงนั้น นอกจากจะเป็นเรื่องต้นทุนต่างๆ ตามปกติ เป็นค่าผลิตกาแฟ ค่าเช่าร้าน ค่าจ้างพนักงาน หรือค่าแฟรนไชส์แล้ว อีกสาเหตุคือร้านกาแฟเหล่านี้ตกแต่งสถานที่ให้นั่งสบายมีเครื่องปรับอากาศ มีสัญญาณไว-ไฟ เหมาะสำหรับผู้ที่ทำงานอิสระมานั่งใช้เป็นสถานที่ทำงาน พนักงานบริษัทนัดลูกค้า หรือเพื่อนฝูง นักศึกษามาทำรายงานกลุ่ม โดยสามารถนั่งในร้านได้นานหลายๆ ชั่วโมง เมื่อนั่งได้นานขนาดนี้ ราคากาแฟย่อมต้องแพงเป็นธรรมดา  เพราะปริมาณลูกค้าหมุนเวียนในแต่ละวันจะน้อยกว่าร้านอาหารทั่วไป ซึ่งลูกค้าที่มารับประทานอาหาร พอรับประทานอิ่มแล้วจะไปที่อื่น

ร้านกาแฟไทยที่มีสาขามากสุดในปัจจุบัน คือ คาเฟ่ อเมซอน  ซึ่งแต่เดิมนั้นอยู่แต่ในสถานีน้ำมัน แต่ตอนนี้ขยายสาขาออกมานอกสถานีน้ำมัน โดยอยู่ตามห้างร้านต่างๆ จำนวนมาก  เมื่อเริ่มแรกนั้นจุดเริ่มต้นของร้านกาแฟดังกล่าวนั้นมาจาก สายชล  เพยาว์น้อย  ผู้เป็นเจ้าของกาแฟที่มีชื่อว่าบ้านไร่กาแฟ เป็นคนชอบเดินทางและชอบดื่มกาแฟ  หลังจากขับรถมานาน เพื่อผ่อนคลาย เมื่อแวะตามสถานีน้ำมันก็มักจะดื่มกาแฟกระป๋อง สายชลเห็นกาแฟที่ชาวบ้านชงขายในสถานีน้ำมันเป็นซุ้ม  จึงนำมาปรับปรุงและเปิดเป็นร้านบ้านไร่กาแฟในสถานีน้ำมัน ปตท. และ Jet (ปตท. ได้ซื้อกิจการ Jet) เมื่อทางบริษัท ปตท. เห็นช่องทางว่ากิจการประเภทนี้ดีประสบความสำเร็จ  จึงสร้างยี่ห้อซึ่งเป็นเครื่องหมายบริการคาเฟ่ อเมซอน ขึ้นเอง  ซึ่งขายดีมีรายรับมาก  ประกอบกับราคาน้ำมันที่ลดลง  และการเพิ่มขึ้นของพลังงานทดแทนต่างๆ ทำให้ ปตท.เริ่มสนใจสร้างรายได้จากธุรกิจร้านกาแฟ ร้านอาหารมากขึ้น

การบริโภคกาแฟของคนไทยนั้นยังไม่ถึงขั้นกระทบเงินออมยามเกษียณ  แต่อาจเป็นเหตุให้เสียสุขภาพจากปริมาณน้ำตาลและครีมในกาแฟ หากบริโภคเป็นจำนวนมากเกินไป จึงต้องบริโภคแต่พอดี  ร้านกาแฟที่มีเป็นจำนวนมาก ถือว่าดีต่อเศรษฐกิจในภาพรวม  แต่ผู้ดื่มกาแฟต้องดูกำลังของตนด้วย  เพราะกาแฟร้านหรูนั้นราคาแพง บางทีดื่มกันเป็นแฟชั่น ดื่มตามเพื่อน เพื่อเข้ากลุ่ม เข้าสังคม มากกว่าชื่นชอบในรสชาติของกาแฟ การดื่มกาแฟจึงถือเป็นวิธีการใช้ชีวิต (Life Style) ของแต่ละคน