ปลุกชีพ ‘คลองสียัด’ สายน้ำแห่งการผจญภัย

โดย...ธนวัฒน์ เพ็ชรล่อเหลียน

เป็นเวลาค่ำพอดี เมื่อคณะของเราจำนวน 6 ชีวิต เดินทางมาถึงจุดนัดพบบริเวณอ่างเก็บน้ำคลองสียัด อ.ท่าตะเกียบ จ.ฉะเชิงเทรา หลังจากได้รับคำชักชวนจาก ผศ.ปริญญา เทวานฤมิตรกุล รองอธิการบดีฝ่ายบริหารและความยั่งยืน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (มธ.) ให้มาร่วมทริป “บุกเบิกคลองสียัด” ลำคลองธรรมชาติซึ่งหลับใหลไปนานกว่า 40 ปี ให้ฟื้นคืนชีพอีกครั้งในฐานะ “แหล่งท่องเที่ยว” เชิงนิเวศ

การต้อนรับอย่างอบอุ่นท่ามกลางบรรยากาศชวนฝันริมอ่างเก็บน้ำจาก สอนไล พรมภิบาล เจ้าของสอนไล โฮมสเตย์ หนึ่งในแนวร่วมบุกเบิกเส้นทางพายเรือคายักแนวผจญภัย สร้างความประทับใจให้กับพวกเราเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะต้มไก่บ้าน ลาบปลาตะเพียน เมนูรสเด็ดที่ลำเลียงออกมารับรองคณะผู้มาเยือนอย่างไม่ขาดสาย ยิ่งเร้าให้บทสนทนาออกอรรถรส

“ผู้ใหญ่ฤทธิ์” หรือ ประเสริฐ พรมภิบาล ผู้ใหญ่บ้านท่ากลอย หมู่ 4 ต.ท่าตะเกียบ อ.ท่าตะเกียบ จ.ฉะเชิงเทรา หัวเรี่ยวหัวแรงของภารกิจการปลุกชีพลำคลองนี้ พูดคุยกับเราอย่างเป็นกันเองว่า มีความตั้งใจมาอย่างยาวนานว่าจะพลิกฟื้นคลองสียัดให้กลับมามีชีวิตอีกครั้งแต่ก็ไม่รู้จะเริ่มต้นอย่างไร จนกระทั่งมีโอกาสได้พบกับอาจารย์ปริญญาโดยบังเอิญ

“ผมขับรถมาจอดพอดี แล้วจู่ๆ อาจารย์ปริญญาก็แบกเรือเดินขึ้นมาจากคลอง” ผู้ใหญ่ฤทธิ์ เล่าพลางหัวเราะ ใครบางคนในวงพูดเสริมขึ้นว่าเป็นเรื่องของ “ธรรมะจัดสรร”

ที่จริงแล้ว ราวๆ 2 ปีก่อน ผู้ใหญ่ฤทธิ์มีแนวคิดอยากทำให้คลองสียัดเป็นเส้นทางท่องเที่ยวทางน้ำ จึงได้ปรึกษากับองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) ท่าตะเกียบ คำตอบที่ได้รับก็คือน่าจะไปศึกษาดูงานจากพื้นที่ที่ทำสำเร็จก่อน นั่นจึงทำให้ไม่ได้เริ่มต้นสักที

กิจกรรมบุกเบิกคลองในรอบนี้ผู้ใหญ่ฤทธิ์จึงระดมสรรพกำลังเต็มที่ เช่นเดียวกับอาจารย์ปริญญาที่เตรียมความพร้อมมาอย่าง 100% ทั้งแผนที่ดาวเทียม เลื่อยมือ มีดพร้า กรรไกรตัดกิ่งไม้ ฯลฯ เข้าใจว่าอาจารย์เคยได้รับบทเรียนอย่างสมบุกสมบันมาแล้วจากการตะลุยบุกเบิกเส้นทางร่วมกับคู่หูก่อนหน้านี้

หลังจากทุกคนท้องอิ่มและอยู่ในอารมณ์ผ่อนคลาย อาจารย์ปริญญา กางแผนที่และเริ่มทำความเข้าใจถึงภารกิจในวันพรุ่งนี้

“เราจะพายเรือคายักไปด้วยกันเรื่อยๆ เจอสิ่งกีดขวางก็ค่อยๆ เปิดทางกันไป” นักวิชาการนักแอดเวนเจอร์รายนี้ บอกกับเรา ทุกคนพยักหน้ารับบนจินตนาการและความเข้าใจที่แตกต่างกันออกไป

ก่อนแยกย้ายกันไปพักผ่อน ใครบางคนทอดสายตาออกไปในความมืดอันไพศาล แสงดาวระยิบระยับพรั่งพรายเต็มฟ้า รู้สึกราวกับมนุษย์เป็นเพียงฝุ่นผงในจักรวาล

เช้าวันนัดหมาย เราเดินทางไปยังจุดนัดพบเพื่อนำเรือคายักลงสู่ผืนน้ำ ขณะที่ทีมงานของผู้ใหญ่ฤทธิ์พร้อมอยู่แล้ว เวลาประมาณ 7-8 โมง จึงเริ่มนับหนึ่งภารกิจปลุกชีวิตคลอง

คลองสียัดเป็นต้นน้ำของคลองท่าลาด ไหลมาจากเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาอ่างฤาไน พื้นที่ป่ารอยต่อ 5 จังหวัดภาคตะวันออก คือ ฉะเชิงเทรา ชลบุรี ระยอง จันทบุรี ตราด และนับเป็นต้นน้ำของแม่น้ำบางปะกง ส่วนชื่อ “สียัด” แผลงมาจากคำว่า “สี่ยัด” ซึ่งหมายถึงภูมิประเทศบริเวณที่แม่น้ำ 4 สาย มายัดรวมกันเป็นหนึ่งเดียว

ขบวนเรือของเราจัดเรียงตามความเหมาะสม นำโดยทีมงานของผู้ใหญ่ฤทธิ์ซึ่งรับหน้าที่หลักในการเปิดเส้นทาง คอยฟันเถาวัลย์ กิ่งไม้ กอหนาม โดยมีอาจารย์ปริญญาพายเรือคายักคู่ใจขนาบข้างขึ้น-ลง ไป-มา ช่วยเปิดพื้นที่และคอยดูแลความปลอดภัยของคณะเรา ส่วนทีมสื่อมวลชนส่วนหนึ่งพายเรือคายัก อีกส่วนหนึ่งอยู่ในเรือขนาดใหญ่ซึ่งต้องใช้ไม้ไผ่ถ่อ

ปริศนาที่ซ่อนอยู่ในชื่อคลองสียัดได้ประจักษ์แก่ใจของพวกเราทุกคนในทันทีที่เริ่มต้นล่องไปในน้ำ แรกเริ่มทีเดียวพวกเราต่างตายใจว่าเป็นงานง่ายเพราะน้ำนิ่งไหลเอื่อย ใครบางคนถึงกับปรามาสขึ้นมาว่าเป็นการล่องเรือแบบโรแมนติก จนกระทั่งเรือไหลไปถึงโค้งแรก ความระทึกก็บังเกิดขึ้น

คำว่า “ยัด” ว่ากันตามความหมายก็คือการอัดเข้าไปยังจุดใดจุดหนึ่งอย่างเน้นๆ ตลอดการลัดเลาะลำคลอง พบว่าทุกโค้งน้ำเชี่ยวพอที่จะซัดเรือให้ยัดเข้ากับข้างทาง ยัดกับต้นไม้บ้าง ยัดกับกอไผ่บ้าง ยัดกับตลิ่งบ้าง สมกับนิยามการท่องเที่ยวเชิงผจญภัยอย่างแท้จริง

เราล่องไปกันได้ไม่ไกลมากก็หมดวัน ราวๆ 6 กิโลเมตรเห็นจะได้ ผู้ใหญ่ฤทธิ์พร้อมทีมงานจึงขันอาสาลุยกันต่อให้ครบ 12 กิโลเมตร ตามเป้าหมายที่วางไว้ เพื่อจะให้สามารถเปิดเส้นทางการท่องเที่ยวอย่างเป็นทางการให้ได้ภายในเดือน พ.ค.-มิ.ย.ที่กำลังจะถึง

“การพายเรือท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์นั้นจะเป็นกลยุทธ์หนึ่งที่ช่วยปลุกเส้นทางน้ำให้ฟื้นคืนชีพอีกครั้ง และส่งเสริมให้เกิดการรักษาแม่น้ำรวมทั้งอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมด้านอื่นๆ เพราะเมื่อผู้คนได้เข้ามาพายเรือแล้วสัมผัสและซึมซับกับธรรมชาติ ก็จะไม่ได้มองคลองเป็นเพียงท่อระบายน้ำหลังบ้านอีกต่อไป” อาจารย์ปริญญา เชื่อมั่นเช่นนั้น

พวกเราทุกคนเห็นด้วยว่านั่นคือความจริง