ห้องต้นแบบ สำหรับผู้สูงวัย

โดย...รศ.ไตรรัตน์ จารุทัศน์ และคณะ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

การดูแลสุขภาพของผู้สูงวัยให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีถือเป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่ง สภาพแวดล้อมการอยู่อาศัยของผู้สูงวัยควรได้รับความสนใจและถูกออกแบบอย่างดี ดังเช่นห้องต้นแบบที่เป็นผลงานจากงานวิจัยเรื่อง “มาตรฐานขั้นต่ำสำหรับที่พักอาศัยและสภาพแวดล้อมของผู้สูงอายุ” สนับสนุนโดย สกว. สสส. และมูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ

ห้องน้ำ ที่ผู้สูงวัยใช้ควรมีความกว้าง 1.5-2 เมตร ประตูเปิดออกกับพื้นที่ภายใน-ภายนอกควรมีระดับเท่ากัน มีราวจับขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 4 ซม. เพื่อให้ผู้สูงวัยสามารถเคลื่อนไหวได้ทั่วห้อง บริเวณฝักบัวและที่อาบน้ำ ควรมีที่นั่งและสัญญาณฉุกเฉิน เพื่อให้ผู้สูงวัยเรียกขอความช่วยเหลือในกรณีเกิดเหตุไม่คาดฝัน ฝักบัวควรถูกออกแบบให้มีแรงดันต่ำ ก๊อกน้ำต้องเป็นแบบก้านโยก เพื่อให้ผู้สูงวัยใช้งานได้ง่าย สุดท้ายพื้นผิวไม่ควรทำจากวัสดุที่ลื่นและมัน เพราะอาจส่งผลให้ผู้สูงวัยประสบอุบัติเหตุในห้องน้ำได้ง่าย

การทำครัว เป็นอีกหนึ่งกิจกรรมที่ผู้สูงวัยชอบทำยามว่าง ห้องครัวที่สามารถเอื้อให้ผู้สูงวัยได้สร้างสรรค์เมนูอาหารของตนได้อย่างปลอดภัย ควรมีระดับโต๊ะและเคาน์เตอร์สูงจากพื้น 80 ซม. ด้านล่างของอ่างล้างมือมีพื้นที่ว่างสำหรับให้รถเข็นเคลื่อนเข้าไปได้ ส่วนเตา ตู้เย็น หรือลิ้นชักไม่ควรอยู่ตามมุมห้อง ขณะที่หิ้งและตู้ต่างๆ ไม่ควรสูงเกิน 150-168 ซม. เพื่อให้ผู้สูงวัยสามารถเอื้อมหยิบได้สะดวก ควรมีระบบระบายอากาศที่ดี แสงธรรมชาติเข้ามาในห้องได้ ในบางจุดที่อับแสงจะต้องมีการติดตั้งแสงไฟเอาไว้ ปลั๊กไฟตรงเคาน์เตอร์ควรสูงจากพื้น 90 ซม.

อีกกิจกรรมที่สำคัญสำหรับผู้สูงวัย คือ การนอน การนอนที่ดีจะทำให้ผู้สูงวัยมีสุขภาพแข็งแรงและจิตใจแจ่มใส และใช้ชีวิตอย่างมีคุณภาพได้ การออกแบบห้องนอน จึงควรมีหน้าต่างสูงจากพื้น 50 ซม. และมองเห็นทิวทัศน์ภายนอกได้ เตียงนอนควรมีความยาวไม่ต่ำกว่า 180 ซม. และมีพื้นที่ว่าง 90 ซม. รอบเตียงทั้ง 3 ด้าน เตียงไม่ควรอยู่ในมุมอับ ควรมีพื้นที่ไว้สำหรับเตียงคู่ และควรอยู่ใกล้ห้องน้ำเพื่อให้ลุกเข้าห้องน้ำในยามดึกได้อย่างสะดวก บริเวณหัวเตียงควรมีโทรศัพท์และสัญญาณฉุกเฉิน ระดับเตียงควรสูงไม่เกิน 40 ซม. เผื่อกรณีที่ผู้สูงวัยพลัดตกลงมาจะได้ไม่บาดเจ็บมาก ตู้เสื้อผ้าควรเป็นบานเลื่อน มีแสงสว่างมากพอที่จะอ่านหนังสือได้ และมีระบบระบายอากาศที่ปลอดโปร่ง ส่วนพื้นห้องควรใช้สีสว่าง นุ่ม และบำรุงรักษาง่าย

ห้องนั่งเล่น ซึ่งเป็นห้องที่ผู้สูงวัยจะมาใช้ในยามว่างสำหรับทำกิจกรรมนันทนาการเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตที่หลากหลาย จึงต้องคำนึงถึงองค์ประกอบหลายประการ เช่น มีพื้นที่กว้างขวางมากพอ ไม่ควรมีสิ่งของหรือเฟอร์นิเจอร์กีดขวางทางเดิน จัดวางเฟอร์นิเจอร์ต่างๆ เพื่อส่งเสริมการมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างสมาชิกที่มาใช้งาน

ควรติดตั้งหน้าต่างให้สูงกว่าพื้น 50 ซม. และสามารถมองออกไปเห็นทิวทัศน์ข้างนอกได้ ควรมีการติดตั้งระบบระบายอากาศที่ดี ควรใช้สีสว่าง นุ่ม และบำรุงรักษาง่ายสำหรับพื้นห้อง ควรให้พื้นผิวอุปกรณ์และส่วนของอาคารมีสีที่แตกต่างกัน