กาฬกิณีเทวีกับเกษตร

โดย...สมชาย สกุลสุรรัตน์

อีกไม่กี่วันเราจะได้เฉลิมฉลองเทศกาลตรุษสงกรานต์อีกแล้ว ทำให้รู้สึกว่าเวลาผ่านไปรวดเร็วน่าใจหาย เพราะความรู้สึกเหมือนเพิ่งผ่านการฉลองสงกรานต์ไปไม่นาน ผมนั่งอ่านคำทำนายสงกรานต์ปีนี้แล้วหวังว่าขอให้นางกาฬกิณีเทวี นางสงกรานต์ปีนี้เปลี่ยนใจอย่าให้เกณฑ์ธัญญาหารที่ชื่อวิบัติทำให้ข้าวกล้าในไร่นาเกิดกิมิชาติ คือมีด้วงแมลงรบกวน ข้าวกล้าจะได้ผลเพียง 1 ส่วน เสียหาย 5 ส่วนตามคำทำนาย และอย่าได้เกิดยุทธสงครามในบ้านเมือง จะฆ่าฟันกัน จะฉิบหายเป็นอันมากแลฯ ตามคำทายเหมือนกัน เพราะเท่าที่เป็นอยู่เกษตรกรและคนยากจนรวมทั้งเพื่อนร่วมชาติใน 4 จังหวัดภาคใต้ก็ลำบากพอดูอยู่แล้ว

แต่จะวางใจมากคงไม่ได้ เพราะเผอิญที่อเมริกาเกิดมีนายสงกรานต์ที่ชื่อ โดนัลด์ ทรัมป์ ที่อาจจะดุดันไม่แพ้นางกาฬกิณีเทวีของไทย วันดีคืนดีส่งขีปนาวุธไปถล่มประเทศซีเรีย ทำให้มหามิตรของรัฐบาลซีเรียอย่างรัสเซียต้องส่งเรือรบติดขีปนาวุธเข้ามาในทะเลเมดิเตอร์เรเนียนเพื่อปรามๆ สหรัฐ และเวลาไล่ๆ กับสหรัฐก็ส่งกองเรือรบพร้อมรบ มีเรือบรรทุกเครื่องบินเข้ามาเพ่นพ่านใกล้ๆ คาบสมุทรเกาหลี ทำให้หลายประเทศหายใจไม่ทั่วท้องว่าวันดีคืนดีจะส่งขีปนาวุธมาถล่มฐานอาวุธนิวเคลียร์ของเกาหลีเหนือเมื่อไร และถ้าทำอย่างนั้นจริง จะทำให้เกิดการเผชิญหน้ากับจีนหรือไม่ เพราะใครก็ทราบว่าที่เกาหลีเหนือยังมีเรี่ยวแรง มีเงินสร้างอาวุธนิวเคลียร์ ขีปนาวุธที่บรรทุกหัวระเบิดนิวเคลียร์ส่งไปถึงญี่ปุ่น หรือบางคนบอกว่าถึงชายฝั่งตะวันตกของสหรัฐ และมีกองทหารประจำการนับล้านคนนั้น ก็เพราะยังมีลูกพี่ใหญ่อย่างจีนให้ความช่วยเหลืออยู่ ด้านเหตุผลทางประวัติศาสตร์ที่เคยร่วมทุกข์ร่วมสุขกันมาตั้งแต่ครั้งสงครามเกาหลี และด้านภูมิศาสตร์ที่เกาหลีเหนืออยู่ติดพรมแดนประเทศจีน คงไม่ปล่อยให้นักเลงต่างถิ่นเข้ามามีอิทธิพลหรือยึดครองได้ เหมือนที่ทำกันหลายประเทศในตะวันออกกลาง

เพราะฉะนั้น ถ้าจะเกิดยุทธสงครามจริงน่าจะเป็นสงครามระดับอินเตอร์นอกประเทศ ถ้าไม่เข้าไปยุ่งเกี่ยวด้วยได้ ไม่น่าจะทำให้เราฉิบหายเป็นอันมากตามคำทายสงกรานต์ปีนี้ เผลอๆ อาจทำให้ขายสินค้าทั้งสินค้าเกษตรและสินค้าอุปโภคบริโภคอื่นๆ ได้เพิ่มขึ้น เพราะคนอื่นมัวรบราฆ่าฟันทำสงครามกัน

เอาว่าเรื่องคำทำนายสงกรานต์นั้น ถือว่าเป็นแค่คำทำนายทายทักธรรมดาๆ ก็ยังได้ ไม่ต้องเสียเวลาไปวิตกกังวลด้วยเรื่องไม่เป็นเรื่อง เพราะเรื่องที่เป็นเรื่องให้คิดให้แก้ไขมีมากเกินพออยู่แล้ว

ที่น่าสนใจกว่าคือ คำทำนายเรื่องผลผลิตทางการเกษตรที่ว่าจะได้ผล 1 ส่วน เสียหาย 5 ส่วน คือ เสียหาย 80% ได้ผลเพียง 20% ซึ่งความจริงคงไม่เสียหายหนักขนาดนั้น แต่ดูเหมือนว่าปีนี้ดูท่าอากาศจะแห้งแล้งและร้อนจัด ถ้าฝนน้อยหรือไม่ตกตามฤดูกาล ชาวนาชาวไร่คงต้องรับทุกข์เพิ่มขึ้นอีกเป็น 2 เท่า นอกจากขายผลผลิตไม่ได้ราคาแล้ว ยังไม่มีผลผลิตจะขายอีก

ตรงนี้ต้องตั้งความหวังไว้กับหน่วยงานของทางราชการ เช่น กรมชลประทานว่าคงจะวางแผนจัดสรรการใช้น้ำให้พอเพียงสำหรับการบริโภคและการทำการเกษตรของเกษตรกร ไม่ปล่อยให้เกิดการขาดแคลนน้ำแล้วแก้ไขปัญหาโดยการจัดสรรน้ำให้คนในเมืองใหญ่ โดยเฉพาะคนกรุงเทพฯ ใช้เพื่อการบริโภค เอาไปบรรจุขวดขายล้างรถและอาบอบนวดก่อน แต่ห้ามไม่ให้เกษตรกรดึงน้ำไปใช้เพื่อการเพาะปลูกโดยอ้างว่าขาดแคลนน้ำ ซึ่งดูเหมือนว่าจะไม่เป็นธรรมสำหรับเกษตรกรซึ่งเป็นคนยากจน และเพาะปลูกทำนาทำไร่เพื่อเลี้ยงครอบครัวและหารายได้เพื่อนำไปจ่ายดอกเบี้ยและคืนเงินกู้ให้เจ้าหนี้ทั้งในระบบและนอกระบบ

ส่วนเรื่องคำทำนายที่ว่าจะเกิดกิมิชาติ คือมีด้วงแมลงรบกวนนั้น เป็นเรื่องที่น่าเป็นห่วงอยู่แล้ว เพราะขนาดที่ยังไม่ระบาดตามคำทำนาย เกษตรกรไทยยังเป็นผู้ใช้ยาฆ่าหญ้า ฆ่าแมลงอันดับต้นๆ ของโลก ทั้งๆ ที่รู้ว่าเป็นภัยต่อตนเองและผู้บริโภค เนื่องจากต้องการเร่งผลผลิตให้มากที่สุดและเร็วที่สุด เพื่อหาเงินมาใช้จ่ายในครอบครัว และที่สำคัญที่สุดคือ ต้องหาเงินมาจ่ายดอกเบี้ยนายทุนที่กู้มาปีต่อปี

เพราะความยากจนที่ฝังรากอยู่ หลายคนบอกว่าทำไมไม่หันมาทำเกษตรกรรมแบบอินทรีย์ การทำเกษตรแบบธรรมชาติหรือเกษตรอินทรีย์นั้นมีขั้นตอนการทำงานยากกว่า และต้องใช้เวลาทำปุ๋ยอินทรีย์ พรวนกลบดิน ต้องการแรงงานช่วย ซึ่งเกษตรกรส่วนใหญ่ไม่สามารถทำได้ ยกเว้นเกษตรกรที่มีทุนรอน ไม่มีหนี้สินค้ำคออยู่ มีที่ดินของตัวเอง ไม่ต้องเช่าใครทำนา จึงจะคุ้มที่จะพัฒนาที่ดินปรับสภาพให้เหมาะสมกับการเพาะปลูกแบบอินทรีย์ในระยะยาว

นอกจากปัญหาเรื่องความยากจน ภาระหนี้สินแล้ว เกษตรกรยังต้องรับความเสี่ยงที่ควบคุมไม่ได้อีกมากมายอย่างเรื่องน้ำมากน้ำน้อยเกินพอดี ซึ่งท้ายที่สุดก็ยังต้องพึ่งพาธรรมชาติ คือ น้ำฝนเป็นหลัก คงมีพื้นที่ส่วนน้อยเท่านั้นที่อยู่ในเขตชลประทาน และแม้แต่ในเขตชลประทานถ้าฝนไม่ตกก็ยังมีโอกาสถูกจำกัดการใช้น้ำอย่างที่ว่ามาแล้ว

เพราะฉะนั้นปีนี้ถ้าด้วงแมลงระบาดหนักจริงตามคำทำนาย คงคาดได้เลยว่าการใช้ยาฆ่าหญ้า ฆ่าแมลงจะเพิ่มขึ้น เพราะความจำเป็นบังคับ และสถิติคนไทยที่ตายเพราะโรคมะเร็งที่สูงติดอันดับโลกคงจะเพิ่มขึ้นตามปริมาณการใช้สารเคมีพวกนี้ ความจริงนักวิชาการหรือหน่วยราชการน่าจะลองหาความสัมพันธ์ (Correlation) ระหว่างปริมาณการใช้สารเคมีทางการเกษตรกับ การเพิ่มขึ้นของโรคมะเร็งในคนไทยบ้างก็น่าสนใจ เผื่อทำให้เกิดความตระหนักถึงภัยอันตรายเงียบที่คุกคามอยู่ทุกวันโดยไม่รู้ตัว และช่วยกันแก้ไขปัญหาที่สาเหตุคือ ความยากจนของเกษตรกรอย่างจริงๆ จังๆ เสียที

ก่อนจะจบบทความก่อนสงกรานต์วันนี้ ขอเตือนพรรคพวกหรือใครก็ตามที่เกษียณแล้วอยากออกไปเป็นเกษตรกร เพื่อจะได้ใกล้ชิดธรรมชาติและมีรายได้จากผลผลิตทางการเกษตรที่ลงทุนลงแรงไว้ว่า ถ้าคิดว่าจะฝากไร่ฝากสวนไว้ให้คนงานดูแลแล้ว คงต้องทำใจไว้ก่อนว่าเป็นงานอดิเรกที่ทำโดยไม่หวังผลกำไร และเงินทุนที่ลงไปเป็นค่าใช้จ่ายเพื่อการสันทนาการเหมือนการไปท่องเที่ยวต่างประเทศ เพราะการเกษตรกรรมไม่ง่ายอย่างที่คนไม่เคยทำคิด ทั้งยังเป็นงานหนักที่ต้องการความเอาใจใส่ดูแลอย่างใกล้ชิด ถ้าไม่พร้อมที่จะทำเป็นงานเต็มเวลา และไม่มีเงินทุนที่จะจ้างคนมาทำอย่างบริษัทขนาดใหญ่แล้วคงหวังผลกำไรยาก

ผมมีประสบการณ์ที่ทำให้เชื่อว่าถ้าเผอิญผมไปลงทุนทำการเกษตรจริงๆ แล้ว ป่านนี้คงเป็นหนี้สินพะรุงพะรังแน่ๆ โดยเฉพาะถ้าไปกู้เงินใครมาลงทุนทั้งๆ ที่ทำบนที่ดินของตัวเองไม่ได้เช่าใครทำ หรือซื้อใหม่เพื่อลงทุน

เรื่องของเรื่องคือผมนึกสนุกอยากเป็นเกษตรกร ปลูกกล้วยหอม ขุดบ่อ เลี้ยงเป็ด เลี้ยงปลาบ้าง ปรากฏว่าเลี้ยงเป็ดไปพักหนึ่ง มันก็หันมากินหน่อกล้วยหอมที่ปลูกไว้แทนอาหารเม็ด ชาวบ้านแถวนั้นแนะนำเป็ดรุ่นๆ ขนาดนี้จะเชือดให้ไปทำพะโล้กิน ผมฟังแล้วต้องรีบขายเป็ดให้คนอื่นไปราคาขาดทุน เพราะยังไงๆ ก็กินเป็ดที่เลี้ยงไว้ไม่ลง ส่วนกล้วยนั้น วันดีคืนดีตายไปครึ่งหนึ่ง เพราะฝนตกน้ำท่วมอยู่แค่ 2 อาทิตย์ ปลาที่เลี้ยงไว้ลอยตายทั้งบ่อเพราะสำลักน้ำฝน

ผมเลยได้คิดว่าถ้าผมเป็นเกษตรกรจริงๆ คงผูกคอตายไปแล้ว เพราะกิจการขาดทุนย่อยยับ ไม่มีเงินจ่ายดอกเบี้ยนายทุน ถ้าต้องกู้เงินมาลงทุน

ตอนนี้เลี้ยงปลาใหม่ คิดว่าจะไม่ให้สำลักน้ำตายอีก เกิดมีนกกระยางสีขาวนับสิบมายืนข้างบ่อรอกินปลาที่ผมเลี้ยงไว้อีก ดูทีท่าว่าถ้าปลายังไม่หมดบ่อจะไม่ย้ายถิ่นฐานไปไหน มีเพื่อนรับอาสาจะมายิงให้ ก็ทำไม่ลงอีกเพราะกลัวบาป