เบร็กซิตจ่อปิดดีลยาก ลากโลกป่วนยาว

โดย...นันทิยา วรเพชรายุทธ

ในที่สุดนายกรัฐมนตรี เทเรซา เมย์ ของอังกฤษก็ได้เริ่มต้นมาตรา 50 ตามสนธิสัญญาลิสบอน ส่งจดหมายอย่างเป็นทางการไปยังคณะกรรมาธิการยุโรปเพื่อเปิดฉากการเจรจาถอนตัวจากสหภาพยุโรป (อียู) หรือเบร็กซิต อย่างเป็นทางการแล้วเมื่อวันที่ 29 มี.ค. โดยถือเป็นการเริ่มต้นนับ 1 เบร็กซิตอย่างแท้จริง และยังเริ่มต้นไปสู่ความไม่แน่นอนครั้งใหม่ที่อาจสะเทือนเศรษฐกิจโลกทั้งทางตรงและทางอ้อมตลอด 2 ปีของการเจรจานี้

ในมุมผลกระทบทางตรงนั้น ผู้เชี่ยวชาญส่วนใหญ่เห็นตรงกันว่าผลกระทบทางตรงที่มีต่อ “เอเชีย” ยังอยู่แค่ในวงจำกัดทั้งในเรื่องเศรษฐกิจ การค้า และตลาดทุน แต่ที่จะกระทบมากกว่าก็คือ อัตราแลกเปลี่ยน “ค่าเงินปอนด์” ที่มีความผันผวนสูงต่อความเคลื่อนไหวของกระบวนการเจรจาภายในระยะเวลา 2 ปีนี้

ลีซูอัน นักเศรษฐศาสตร์จากธนาคารยูโอบีให้มุมมองกับสเตรทไทมส์ว่า ความผันผวนต่อค่าเงินได้ปรากฏให้เห็นมาตลอดตั้งแต่ช่วงที่อดีตนายกรัฐมนตรี เดวิด คาเมรอน ไฟเขียวในเดือน ก.พ. 2016 ให้สหราชอาณาจักรจัดการลงประชามติเบร็กซิต ซึ่งทำให้ค่าเงินปอนด์อ่อนค่าลงอย่างหนัก และสถานการณ์ได้ซ้ำรอยอีกครั้งในวันประกาศผลประชามติ 24 มิ.ย. ที่เงินปอนด์อ่อนค่าลงต่ำสุดในรอบ 31 ปี

สอดคล้องกับ จอห์น วูดส์ ประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายการลงทุน (ซีไอโอ) ประจำภาคพื้นเอเชีย-แปซิฟิกของธนาคารเครดิตสวิส ที่เห็นพ้องว่านอกจากผลกระทบเรื่องค่าเงินแล้ว เบร็กซิต ดูจะไม่กระทบต่อตลาดทุนเอเชียมากนัก เนื่องจากภูมิภาคนี้มีปริมาณการค้าและการทำธุรกรรมการเงินกับอังกฤษที่ไม่มากนัก ในทางตรงกันข้าม หากการเจรจาเป็นไปด้วยดีกว่าที่คาด ตลาดทุนเอเชียจะได้รับอานิสงส์ไปด้วยจากความเสี่ยงทางการเมืองในยุโรปที่ลดลง

ขณะที่ เคลวิน เทย์ ซีไอโอฝ่ายการจัดการความมั่งคั่งของยูบีเอสในเอเชีย-แปซิฟิก เชื่อว่า นักลงทุนจะต้องจับตามองความเคลื่อนไหวของอัตราแลกเปลี่ยนมากขึ้น เพราะหากเงินปอนด์อ่อนค่าลงอย่างรุนแรง ก็จะส่งผลให้เงินเหรียญสหรัฐแข็งค่าขึ้นเมื่อเทียบกับสกุลเงินอื่นๆ ตามไปด้วย แม้ว่าจะเป็นแค่ช่วงสั้นๆ ก็ตาม

อย่างไรก็ดี สิ่งที่น่าจับตามองก็คือ ผลกระทบทางอ้อมที่อาจสะเทือนต่อกันเป็นลูกโซ่ไปทั่วโลก เพราะการเจรจาเบร็กซิตครั้งนี้ยังมีประเด็นสำคัญใหญ่ๆ หลายด้าน ที่มีสัญญาณบ่งชี้ว่าอาจเจรจาไม่ง่าย และจบไม่สวยนักภายในกรอบการเจรจา 2 ปีหลังจากนี้

“เศรษฐกิจและการค้า” ถือเป็นหัวใจสำคัญที่สุดลำดับต้นๆ ซึ่งจากการส่งสัญญาณของรัฐบาลอังกฤษจนถึงปัจจุบัน และตอกย้ำด้วยการอภิปรายในสภาล่าสุดของนายกรัฐมนตรีเทเรซา เมย์ เมื่อวันที่ 29 มี.ค. เป็นที่ชัดเจนแล้วว่า อังกฤษจะไม่อยู่ใน “ข้อตกลงตลาดเดียว” (Single Market) ที่ได้สิทธิปลอดภาษีจากอียูอีกต่อไป เนื่องจากอังกฤษต้องการสิทธิขาดในการควบคุมพรมแดนและการเคลื่อนย้ายคน ดังนั้น จึงต้องเจรจาการค้ากันใหม่ ซึ่งปัจจุบันมีตัวอย่างของหลายประเทศอียูทำข้อตกลงการค้าด้วย อาทิ นอร์เวย์ สวิตเซอร์แลนด์ แคนาดา ตุรกี และสิงคโปร์กับฮ่องกง

ทว่าจากการสำรวจความเห็นของภาคธุรกิจหลายฝ่ายตามรายงานของ บีบีซี พบว่า ส่วนใหญ่เชื่อว่าการเจรจาการค้านั้นไม่ใช่เรื่องง่าย และไม่น่าจะตกลงกันได้ทันภายใน 2 ปี หรือแม้แต่หากบรรลุได้ก็ยังมีปัญหาเรื่องหน่วยงานกำกับดูแลใหม่ที่อาจตั้งขึ้นมาไม่ทัน

หากเป็นเช่นนั้น การค้าระหว่างสหราชอาณาจักรและอียูจะหมดสิทธิพิเศษต่างๆ ที่มีต่อกันทันที และจะอยู่ภายใต้กรอบขององค์การการค้าโลก (ดับเบิ้ลยูทีโอ) ไปก่อน ซึ่งสถานการณ์นี้จะส่งผลให้ธุรกิจอังกฤษ และธุรกิจต่างชาติทั้งหมดในอังกฤษตกเป็นฝ่ายเสียเปรียบการแข่งขันทันที โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมยานยนต์ ที่พึ่งพิงซัพพลายเชนทั่วยุโรป ซึ่งจะเกิดปัญหาการส่งมอบชิ้นส่วนยานยนต์ ทำให้การประกอบและส่งมอบรถยนต์อาจไม่เป็นไปตามกำหนดเวลา

นอกจากนี้ อุตสาหกรรมการเงินที่มีกรุงลอนดอนเป็นศูนย์กลางการเงินในยุโรปก็จะสั่นคลอนตามไปด้วยทันที ซึ่งเบื้องต้นสะท้อนออกมาแล้วผ่าน “แผนสำรอง” ของบรรดาธนาคารและสถาบันการเงินในอังกฤษ ที่เตรียมแผนโยกย้ายคนหรือสำนักงานออกจากกรุงลอนดอนไปที่อื่นแล้ว อาทิ เจพีมอร์แกน ที่อาจย้ายคนออก 4,000 คนจากทั้งหมด 1.6 หมื่นคน และตัวเลขอาจสูงกว่านั้นหากผลเจรจาออกมาแย่กว่าที่คาด ส่วนโกลด์แมน แซคส์ มีแผนย้ายพนักงาน 3,000 คนไปนิวยอร์กและ แฟรงก์เฟิร์ต ส่วนเอชเอสบีซีคาดว่าจะย้าย 1,000 คนไปฝรั่งเศส ขณะที่ ยูบีเอสอาจย้าย 1,000 จากทั้งหมด 5,000 คนในลอนดอน

นอกจากข้อตกลงการค้าใหม่ที่น่ากังวลแล้ว ประเด็นเรื่อง “แรงงานและผู้อพยพ” ก็เป็นเรื่องสำคัญที่มีแนวโน้มตกลงกันได้ยาก ไม่ว่าจะเป็นคนยุโรปในอังกฤษหรือคนอังกฤษในยุโรป โดยในมิติเศรษฐกิจนั้น อุตสาหกรรมการผลิต การก่อสร้าง และภาคเกษตรของอังกฤษยังต้องพึ่งพาแรงงานชาวยุโรปอยู่มาก จากปัจจุบันที่มีผู้อพยพในอังกฤษราว 3 ล้านคน แต่ในมิติความมั่นคงเอง อังกฤษก็ต้องการลดและควบคุมจำนวนผู้อพยพเช่นกัน ซึ่งเป็นสิ่งที่คาดว่าจะเจรจากับอียูได้ยากไม่แพ้กัน

นอกจากนี้ประเด็นเรื่อง “ความมั่นคง” ก็ยังเป็นกรอบสำคัญที่ไม่พูดถึงไม่ได้ เพราะแม้ในทางทฤษฎีทั้งอังกฤษและอียูต่างก็ต้องการร่วมมือกันโดยเฉพาะในยามที่ภัยก่อการร้ายยังน่าเป็นห่วง ทว่าในทางปฏิบัติจริงจะมีปัญหาด้านข้อกฎหมายหลายด้าน เช่น กระบวนการออกหมายจับร่วมและส่งตัวผู้ร้ายข้ามแดนในยุโรป (EAW)

ความยากอย่างหนึ่งที่คาดว่าจะส่งผลกระทบทางอ้อมในวงกว้างตามมาหลายด้านก็คือ อียูกำลังอยู่ในภาวะที่เสี่ยงต่อการล่มสลายจากการลุกฮือของกลุ่มขวาจัดที่นำโดยเบร็กซิต และอาจลามไปถึงฝรั่งเศสหรือเยอรมนีที่กำลังจะมีการเลือกตั้งในเดือน เม.ย.นี้เป็นต้นไป ผู้เชี่ยวชาญหลายฝ่ายจึงเชื่อว่าการเจรจาเบร็กซิตไม่น่าจะง่าย เพราะอียูไม่ต้องการให้ประเทศต่างๆ ใช้เป็นตัวอย่าง ทว่าหากเข้มงวดตึงตัวมากเกินไป ก็จะกระทบต่อทั้งเศรษฐกิจและความมั่นคงของอียูเอง ซึ่งอาจลามต่อตลาดทุนและการค้าโลกที่กำลังอยู่ในบรรยากาศของการกีดกันทางการค้าเป็นทุนเดิมอยู่แล้วด้วย

อียูจะออกพิมพ์เขียวกระบวนการเจรจาเบร็กซิตออกมาภายใน 2 วันนี้ ทว่าปัจจุบัน ท่าทีของอียูยังอยู่ระหว่างการถกเถียงกันอยู่ว่าจะออกไกด์ไลน์เบื้องต้นของระยะเปลี่ยนผ่านเพื่อช่วยให้สหราชอาณาจักรออกจากอียูได้ราบรื่นขึ้นหรือไม่ ท่ามกลางการจับตาของทั่วโลกต่อดีลครั้งประวัติศาสตร์นี้