ปฏิรูปองค์กรอิสระ

โดย...เจษฏ์ โทณะวณิก

เราได้คุยกันไปหลายคราวเกี่ยวกับเรื่องของการปฏิรูปองค์กรอิสระ ซึ่งล่าสุดก็ได้แจกแจงกันถึงคุณสมบัติ ซึ่งก็นำร่องโดยคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ที่ได้ระบุกันไปเบื้องต้นว่า คุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามนั้นก็อนุโลมกันมาจากศาลรัฐธรรมนูญส่วนหนึ่ง ซึ่งก็เป็นเช่นเดียวกันสำหรับองค์กรอิสระทุกองค์กร นอกจากนั้นในส่วนของ กกต. กับคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) ก็มีคุณสมบัติร่วมกันอยู่ ซึ่งก็คือ เรื่องของการรับราชการหรือเคยรับราชการในตำแหน่งไม่ต่ำกว่าอธิบดีหรือหัวหน้าส่วนราชการที่เทียบเท่า เป็นหรือเคยเป็นผู้บริหารสูงสุดของรัฐวิสาหกิจ หรือหน่วยงานอื่นของรัฐ ดำรงตำแหน่งหรือเคยดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ไม่น้อยกว่า 5 ปี หรือเป็นหรือเคยเป็นผู้ประกอบวิชาชีพที่มีกฎหมายรับรองไม่น้อยกว่า 20 ปี บริหารกิจการวิสาหกิจในระดับไม่ต่ำกว่าผู้บริหารระดับสูงของบริษัทมหาชนไม่น้อยกว่า 10 ปี

ทางด้านผู้ตรวจการแผ่นดิน ก็ต้องมีความรู้ ความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์เกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดินไม่ต่ำกว่าอธิบดีหรือหัวหน้าส่วนราชการที่เทียบเท่าหรือหัวหน้าหน่วยงานของรัฐที่เทียบได้ไม่ต่ำกว่ากรมตามที่เป็นเวลาไม่น้อยกว่า 5 ปี จำนวน 2 คน และเป็นผู้มีประสบการณ์ในการดำเนินกิจการอันเป็นสาธารณะมาแล้วไม่น้อยกว่า 20 ปี จำนวน 1 คน

ในส่วนของคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน (คตง.) นั้นมีสองส่วน คือ ส่วนของ คตง.เอง และส่วนของผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) ซึ่งบุคคลที่จะดำรงตำแหน่งกรรมการ หรือผู้ว่า สตง. ทั้งสองส่วนจะต้องมีความรู้ ความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์เกี่ยวกับการตรวจเงินแผ่นดิน กฎหมาย การบัญชี การตรวจสอบภายใน การเงินการคลัง และด้านอื่นที่เป็นประโยชน์ต่อการตรวจเงินแผ่นดิน

ท้ายที่สุด คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) ผู้ที่จะดำรงตำแหน่งกรรมการได้จะต้องมีความรู้และประสบการณ์ด้านการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน เป็นกลางทางการเมือง และมีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์ ซึ่งคุณสมบัติประการท้ายนี้ ก็กำหนดเอาไว้สำหรับกรรมการในองค์กรอิสระทุกองค์กร ซึ่งก็คงจะเป็นที่เข้าใจได้ไม่ยาก เพราะเหตุคุณสมบัติดังกล่าวมิเพียงแต่เป็นคุณสมบัติที่จะต้องมีสำหรับกรรมการองค์กรอิสระเท่านั้น หากแต่บรรดาพวกเราผู้คนทั้งหลายก็ต้องมีคุณสมบัติของความเป็นคนซื่อสัตย์ ซึ่งก็น่าจะถือว่าเป็นคุณสมบัติที่ไม่ต้องกำหนดก็ได้ แต่ก็อาจจะเพื่อความชัดเจน และการเน้นย้ำ จึงกำหนดไว้ให้เด่นชัด

โดยรวมแล้วเราจะเห็นว่า อันที่จริงคุณสมบัติทั้งหลายก็ไม่ได้สูงเกินเลยไป และเหตุผลการกำหนดคุณสมบัติเช่นว่าก็มีสะท้อนตัวตนอยู่ในที อย่างไรก็ตามจะปฏิรูปได้หรือไม่ คงต้องอยู่ที่การทำงานจริง ซึ่งต้องดูกันต่อไป