พูดดีเป็นศรี (1)

โดย...ดร.ปิยะพันธ์ ทยานิธิ ผู้ช่วยผู้จัดการใหญ่ ธนาคารกรุงเทพ

คนปกติทั่วไปพูดได้ การพูดจึงดูเป็นเรื่องง่าย คำพูดคือแค่ลมปาก เมื่อถึงหูคนฟังเกิดการรับรู้ ได้ยิน ได้ฟัง แล้วตามมาด้วยการปรุงแต่งเป็นอารมณ์ น่ารื่นรมย์ก็ดีไป รู้สึกเฉยก็ไม่มีอะไร แต่ถ้าไม่สบอารมณ์ก็อาจเกิดปัญหาได้ จึงมีศาสตร์และศิลป์ที่เกี่ยวข้องมากมาย เช่น ภาษาศาสตร์ นิเทศศาสตร์ จิตวิทยา วาทศิลป์ เป็นต้น ซึ่งสนใจแง่มุมที่เหมือนและต่างกันไป

ทำไมเราเลือกที่จะพูด หรือไม่พูดอะไรในแต่ละโอกาส เลือกที่จะปิดบัง หรือเพิกเฉยในบางครั้ง กรรมทั้งหลายย่อมขึ้นอยู่กับเจตนา จิตใจนำความคิดจนถึงคำพูดและความประพฤติ จึงต้องเริ่มถามก่อนว่าวัตถุประสงค์คืออะไรคิดเห็นอะไรเพื่ออะไร อุปมากับคนเห็นดวงอาทิตย์ตอนกลางวัน แต่เห็นดวงดาวตอนกลางคืน แม้ว่าทั้งคู่ปรากฏอยู่ตลอดเวลา

พูดกับฟังเปรียบเหมือนเหรียญสองด้าน ปัญหาเรื่องการพูดอาจมีต้นเหตุอยู่ที่การฟัง ในทางกลับกันปัญหาเรื่องการฟังอาจมีต้นเหตุอยู่ที่การพูด กล่าวคือพูดกับฟังเป็นเรื่องที่เกิดร่วมกันในระหว่างการสนทนา แยกออกจากกันโดยเด็ดขาดไม่ได้ ในทำนองเดียวกันก็ต้องพิจารณาประเด็นคนพูดกับคนฟังควบคู่กัน ซึ่งเป็นอีกมิติหนึ่งที่จะละเลยไม่ได้ คนพูดจึงต้องคำนึงถึงคนฟังเสมอ

ทุกคนคงยอมรับว่าการพูดปด ส่อเสียด หยาบคาย เพ้อเจ้อ เหลวไหลไร้สาระล้วนเป็นวาจาที่ไม่พึงปรารถนา ไม่ใช่พูดดีแน่ มุสาวาจา คือ พูดปด พูดเท็จ หรือไม่จริง หรือทำการใดเพื่อคนอื่นเข้าใจผิดจากความจริง เช่น ตัดต่อแต่งเติม ปกปิด หลอกล่อลวง เสแสร้ง ยุยงส่งเสริม ยกยอ ประจบประแจงสอพลอ เป็นต้น แต่ยังต้องคำนึงถึงคุณลักษณะอื่นอีกหลายปัจจัย

ประเด็นที่จำเป็นต้องใคร่ครวญอย่างละเอียดรอบคอบมีสี่ด้านตามกรอบการพูด (A Speech Guide)  ได้แก่ มิติเหตุ (Premise) สิทธิกับหน้าที่ (Right and Duty) ว่ามีหรือไม่อย่างไร โดยไตร่ตรองแยกย่อยว่าไม่ควร อาจจะ ควรจะ หรือต้องพิจารณาอย่างไร มิติกล (Plan) วิธีการกับแบบแผน (Method and Custom) ว่าเป็นอย่างไร มิติคน (People) ส่วนตัว ส่วนอื่นกับส่วนรวม (Self, Other and Mass) เป็นใครบ้าง และมิติผล (Product) คุณกับโทษ (Gain and Loss) มากน้อยเพียงไร เกิน หรือขาดอย่างไร

สุภาษิตที่สอนเตือนเกี่ยวกับการไม่พูด หรือพูดน้อยก็มีอยู่บ่อย เช่น พูดมากปากจะมีสี พูดไปสองไพเบี้ยนิ่งเสียตำลึงทอง (Speech is silver, silence is gold.) ปลาหมอตายเพราะปาก ทำเป็นทองไม่รู้ร้อน แกล้งโง่ทำเฉย เป็นต้น เหตุผลที่มักใช้กับตัวเองก็สะท้อนถึงตรรกะในใจ เช่น เกรงใจ กลัวภัย ไม่ใช่เรื่อง ไร้ผล เป็นต้น หรือใช้กับคนอื่น เช่น เขาไม่สนใจ เขารู้ดีอยู่แล้ว เขารู้ดีที่สุด เขาอาจเสียหน้า ไม่มีใครเขาพูดอะไร เป็นต้น เพราะว่าคำพูดอาจก่อให้เกิดอารมณ์ที่ต่างกันได้ระหว่างคนพูดกับคนฟัง

(แทรกภาพประกอบตามไฟล์แนบ)

ในทางตรงข้ามการเลือกที่จะปิดปากเงียบอยู่เฉยไม่พูดไม่แสดงความเห็น อาจกลายเป็นความบกพร่องร้ายแรงต่อหน้าที่ความรับผิดชอบได้ เพียงคิดผิดหลงผิดว่าเป็นแนวการรักษาประโยชน์ตนที่ดีที่สุดแล้ว ไม่ว่าเพราะไม่คิดเลย คิดไม่ทะลุ หรือรู้เท่าไม่ถึงการณ์ หรือเห็นแก่ตนเป็นสำคัญ เลยด่วนสรุปว่าพูดน้อยปลอดภัย พูดมากลำบากใจ พูดให้น้อยไว้ดีที่สุด นำไปสู่พฤติกรรมหลอมละลายความดีงาม คือละเลย ละเว้น ละเมิด และละทิ้ง แล้วอธิบายอย่างหลงผิดว่าเป็นการวางเฉย

สำหรับองค์กรและสังคมหลักการกำกับดูแลกิจการที่ดี (Good Governance) มุ่งเน้นย้ำความสำคัญของบทบาท หน้าที่ และความรับผิดชอบในการประพฤติปฏิบัติ โดยเฉพาะตามกฎหมาย (Fiduciary) ได้แก่ การใช้เหตุผลอย่างรอบคอบระมัดระวัง (Care) การรักษาผลประโยชน์ของส่วนรวม (Loyalty) การตั้งใจปฏิบัติภารกิจ (Obedience) และการเปิดเผยข้อเท็จจริง (Disclosure) บนรากฐานของคุณธรรม (Integrity) ได้แก่ ความถูกต้องสุจริตยุติธรรม (Fairness) ความเป็นอิสระเป็นกลาง (Independence) ความรับผิดชอบต่อหน้าที่ (Responsibility) ความรับผิดชอบต่อผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น (Accountability) และความโปร่งใสจริงใจตรวจสอบได้ (Transparency)

(อ่านต่อสัปดาห์หน้า)