พัฒนาทักษะแก้ปัญหา

โดย...ธรรมนูญ มิตรเทวิน  ที่ปรึกษาอาวุโส บริษัท เดอะ ไนล์

ผู้เขียนขอนำเสนอต่อจากบทความครั้งที่แล้วเกี่ยวกับทักษะหลักที่สำคัญด้านต่อไป เพื่อจะทำให้บุคลากรที่มีอยู่กลายเป็นบุคลากรที่ตอบโจทย์ประเทศไทย 4.0

ด้านที่จะนำเสนอในครั้งนี้ คือ ทักษะการคิดเชิงวิพากษ์และการแก้ปัญหา (Critical Thinking and Problem Solving) ซึ่งก็ต้องบอกว่าทักษะด้านนี้เป็นปัญหาที่ฝังรากลึกสำหรับคนไทยมานานแล้ว ด้วยวิธีการศึกษา เรียนรู้ตั้งแต่อดีต ซึ่งก็ไม่ทราบว่าในปัจจุบันเรื่องเหล่านี้เปลี่ยนแปลงไปมากน้อยแค่ไหน โดยคนทั่วไปส่วนใหญ่ก็จะได้รับการรับรู้และโทษกันว่าเป็นเพราะระบบการศึกษาที่สอนให้ใช้ความจำมากกว่าความคิด

สำหรับเรื่องนี้สิ่งที่เป็นหัวใจสำคัญเพื่อฝึกทักษะด้านนี้ ไม่ใช่เรื่องยากเลย เพียงแต่ต้องฝึกฝนทำบ่อยๆ ให้เกิดเป็นความเคยชินโดยพื้นฐาน

การฝึกฝนเรื่องนี้จะต้องมี 2 องค์ประกอบสำคัญ

องค์ประกอบแรก คือ การแสดงทัศนะคติที่มีต่อเรื่องราวต่างๆ หรือปัญหาที่พบภายใต้พื้นฐานที่มีเจตนาดี ก่อนที่จะแสดงความคิดเห็นเชิงวิพากษ์ โดยทัศนคติจะเกิดขึ้นโดยอาศัยประสบการณ์เป็นตัวนำ หรือมีอิทธิพลเหนือการตอบสนองของแต่ละบุคคลที่มีต่อวัตถุ และสภาพการณ์ต่างๆ ที่เกี่ยวข้องสัมพันธ์กัน

องค์ประกอบที่สอง คือ การฝึกตั้งคำถามในเรื่องที่เกิดขึ้นต่างๆ รอบตัวเราเกี่ยวกับ “ปัญหา” ว่า “ทำอย่างไร” ถึงแก้ปัญหาได้อย่างสมเหตุสมผล มากกว่าถามว่า “ทำไม” ถึงเกิดปัญหาและใครเป็นคนสร้างปัญหา

ทั้งสององค์ประกอบนี้ เป็นองค์ประกอบสำคัญที่เราสามารถฝึกฝนได้ด้วยตนเอง โดยในเรื่องทัศนคติที่ต้องปรับให้มีเจตนาดี เราควรหาแรงบันดาลใจจากการพูดคุยกับคนที่มีความคิดในเชิงบวกหรือทบทวนผลที่ตามมาถ้าทัศนคตินั้นแย่

สำหรับเรื่องการตั้งคำถาม คือ การคิดภายใต้หลักกาลามสูตรตามหลักพระพุทธศาสนา คือ อย่าเพิ่งเชื่อจนกว่าได้พิสูจน์แล้วอยู่เสมอ โดยตั้งคำถามเพื่อพิสูจน์นั่นเอง ถ้าเราฝึกฝนจนมีทั้งสององค์ประกอบนี้แล้วกลายเป็นนิสัย จะทำให้เราฝึกทักษะการคิดเชิงวิพากษ์และการแก้ปัญหาได้อย่างรวดเร็ว ผ่านการใช้ชีวิตประจำวันและชีวิตการทำงานได้ทุกเรื่อง

ทั้งนี้ องค์กรและหน่วยงานพัฒนาบุคลากร สามารถที่จะช่วยสนับสนุนให้บุคลากรภายในองค์กรสามารถฝึกฝนทักษะด้านนี้ได้ โดยนอกเหนือจากการส่งบุคลากรเข้าไปร่วมฝึกอบรมทั่วไปแล้ว อีกส่วนที่สำคัญคือการกระตุ้นโดยหัวหน้างานหรือผู้นำในองค์กรต้องทำตัวให้เป็นตัวอย่าง หรือที่เรียกกันว่า Role Model เพื่อให้บุคลากรได้แสดงทักษะด้านนี้

ทักษะการคิดเชิงวิพากษ์และการแก้ปัญหานี้ ถ้าเราทุกคนสามารถฝึกฝนและพัฒนาให้เกิดขึ้นได้แล้ว นอกจากจะทำให้เรากลายเป็นบุคลากรสมัยใหม่ของหน่วยงาน องค์กร ที่สนับสนุนประเทศไทย 4.0 แล้ว ยังจะมีส่วนสำคัญในการช่วยสังคมไทยในการลดปัญหาจากการปั่นกระแสในสังคมออนไลน์ หรือเรื่องดราม่าที่ทำให้เกิดปัญหาสังคมอยู่ในทุกวันนี้ได้อีกด้วย