รามหัศจรรย์ปราบศัตรูพืช

โดย...อาทิตย์ ลมูลปลั่ง

ประเทศไทยนับเป็นประเทศเกษตรกรรมที่สามารถเพาะปลูกพืชได้หลากหลายชนิดตลอดทั้งปี หากแต่ว่าตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา เกษตรกรไทยต้องประสบปัญหาการระบาดของโรคพืชและแมลงศัตรูพืชอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะการระบาดของ “เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล”

เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลเป็นแมลงศัตรูข้าวอันดับ 1 ที่สร้างความเสียหายให้แก่เกษตรกรไทยอย่างมาก โดยเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลทั้งระยะตัวอ่อนและตัวเต็มวัยจะดูดกินน้ำเลี้ยงจากเซลล์ท่อน้ำ ท่ออาหารบริเวณโคนต้นข้าว ทำให้ต้นข้าวมีอาการใบเหลืองเหี่ยวแห้งตาย ซึ่งการแก้ปัญหาที่ผ่านมาเกษตรกรส่วนใหญ่เลือกใช้ “สารเคมี” กำจัดเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล หากแต่ว่ายิ่งใช้มากเท่าไหร่ จำนวนเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลกลับยิ่งเพิ่มมากขึ้นเป็นทวีคูณ สาเหตุส่วนหนึ่งก็เพราะเพลี้ยดื้อต่อสารเคมี จนไม่สามารถควบคุมได้ ขณะที่เกษตรกรกลับต้องเผชิญปัญหาสุขภาพจากการได้รับสารเคมีในร่างกาย ส่วนผู้บริโภคอาจต้องรับประทานอาหารที่มีสารเคมีตกค้าง

ดังนั้น “การควบคุมแมลงศัตรูพืชโดยชีววิธี” หรือการใช้ “สารชีวภัณฑ์” จึงเป็นทางเลือกหนึ่งที่จะนำมาใช้ทดแทนการใช้สารเคมีได้ ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) เป็นหน่วยงานที่ศึกษาความหลากหลายของจุลินทรีย์ในประเทศไทย และได้จัดตั้งธนาคารจุลินทรีย์ ที่เก็บรวบรวมตัวอย่างจุลินทรีย์ไว้มากกว่า 6 หมื่นสายพันธุ์ และค้นพบว่ามีจุลินทรีย์ที่มีศักยภาพกำจัดเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลได้

 

ดร.มงคล อุตมโท นักวิจัยจากศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ สวทช. กล่าวว่า ทีมวิจัยไบโอเทคได้ศึกษาจนค้นพบเชื้อราบิวเวอเรีย (Beauveria Bassiana) สายพันธุ์ BCC2660 ที่มีความสามารถทำลายแมลงปากดูดได้หลายชนิด เช่น เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล เพลี้ยอ่อนและเพลี้ยแป้ง โดยจุดเด่นของเชื้อราบิวเวอเรีย BCC2660 เป็นสายพันธุ์ที่เจริญได้เร็วและสร้างสปอร์ได้ปริมาณมาก ซึ่งสปอร์ของเชื้อราคือหัวใจสำคัญที่จะไปเกาะบนตัวแมลง และเจริญเติบโตเพื่อกำจัดแมลงได้

“เชื้อราบิวเวอเรียสามารถทำลายเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลได้ในทุกระยะการเติบโต โดยกลไกการทำลายแมลงศัตรูพืชของเชื้อราบิวเวอเรียเริ่มต้นจากเมื่อสปอร์ของเชื้อราสัมผัสผิวของแมลง สปอร์จะงอกก้าน แทงทะลุเข้าไปในตัวแมลง จากนั้นเชื้อราจะเจริญเติบโตในตัวแมลง ทำให้แมลงเป็นอัมพาตและตายในที่สุด เมื่อแมลงตายเชื้อราจะยังคงเจริญและงอกเส้นใยออกมาปกคลุมตัวของแมลงและสร้างสปอร์ เมื่อมีน้ำหรือลมพัดผ่านสปอร์ก็จะปลิวออกไปเกาะบนแมลงตัวอื่นๆ ต่อไป”

ทีมวิจัยได้ทดลองนำราบิวเวอเรียทดสอบกำจัดเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล ซึ่งพบว่าได้ผลดีทั้งในห้องปฏิบัติการและแปลงนาในสภาพพื้นที่จริง

ดร.มงคล กล่าวว่า จากผลการทดสอบในห้องปฏิบัติการ พบว่า เมื่อใช้เชื้อราบิวเวอเรียเข้มข้น ฉีดพ่นที่โคนต้นข้าวที่เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลอาศัยอยู่ เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลตายภายในเวลา 7 วัน โดยต้นข้าวไม่ได้รับความเสียหาย และเมื่อนำไปทดสอบในสภาพทุ่งนาจริง ที่ อ. ผักไห่ จ.พระนครศรีอยุธยา และ อ.หนองเสือ จ.ปทุมธานี พบว่า แปลงที่ฉีดพ่นด้วยราบิวเวอเรียสามารถควบคุมเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลได้อย่างมีประสิทธิภาพ จนทำให้ได้ผลผลิตไม่ต่างกับแปลงที่ใช้สารเคมีฆ่าแมลง

 

นอกจากการค้นพบเชื้อราบิวเวอเรียสายพันธุ์ BCC2660 ที่มีศักยภาพในการกำจัดเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลได้ดีแล้ว ทีมนักวิจัยยังพัฒนาวิธีการผลิตเชื้อราบิวเวอเรียที่ง่ายและสะดวก ด้วยเทคนิคการเลี้ยงเชื้อราบิวเวอเรียบนข้าวเสาไห้ ซึ่งช่วยสร้างสปอร์ได้สูงมากประมาณ หนึ่งล้านล้านสปอร์ต่อข้าวสารหนึ่งกิโลกรัม เนื่องจากเมล็ดข้าวมีสัดส่วนของอากาศต่อเมล็ดสูงมาก ทำให้เชื้อราเจริญเติบโตได้เร็ว ที่สำคัญข้าวสารยังเป็นวัตถุดิบที่หาง่าย ใช้ต้นทุนต่ำ จึงเป็นผลดีต่อการนำไปใช้ปราบแมลงศัตรูพืชของเกษตรกร

ดร.มงคล กล่าวอีกว่า ปัจจุบันทีมวิจัยไบโอเทคได้ถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตหัวเชื้อราบิวเวอเรียให้กับเกษตรกรในหลายจังหวัด รวมทั้งยังได้ร่วมมือกับกรมส่งเสริมการเกษตร โดยกองส่งเสริมการอารักขาพืชและจัดการดินปุ๋ย จัดทำโครงการนำร่องถ่ายทอดเทคโนโลยีผลิตหัวเชื้อบิวเวอเรียและเชื้อสดระดับมาตรฐาน ถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตหัวเชื้อราบิวเวอเรีย BCC2660 และการควบคุมตรวจสอบคุณภาพของเชื้อราที่ได้มาตรฐานให้กับศูนย์ส่งเสริมเทคโนโลยีการเกษตรด้านอารักขาพืช (ศทอ.) ซึ่งตั้งอยู่ในภูมิภาคทั้ง 9 ศูนย์ ครอบคลุมพื้นที่ทุกภาคของประเทศไทย เพื่อเป็นศูนย์กลางการผลิตหัวเชื้อราบิวเวอเรียส่งมอบให้ศูนย์จัดการศัตรูพืชชุมชน (ศจช.) ซึ่งมี 882 แห่งทั่วประเทศ เพื่อช่วยกันขยายผลให้เกษตรกรนำเชื้อราบิวเวอเรียควบคุมแมลงศัตรูพืชอย่างเป็นรูปธรรมในวงกว้าง

“เมื่อเรามีหัวเชื้อบิวเวอเรียที่ดี เกษตรกรสามารถผลิตก้อนเชื้อราบิวเวอเรียที่มีคุณภาพได้เอง ก็จะทำให้เกษตรกรมีสารชีวภัณฑ์ที่ช่วยกำจัดแมลงศัตรูพืชทดแทนการใช้สารเคมีได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งนอกจากจะช่วยลดการใช้สารเคมี ลดต้นทุนแล้ว ยังช่วยให้เกษตรกรมีสุขภาพที่ดี ผู้บริโภคได้รับประทานอาหารที่ปลอดภัยจากสารเคมีด้วย”