พระเจ้าหลวง

โดย...กรกิจ ดิษฐาน

เมื่อเร็วๆ นี้มีรายงานข่าวแพร่สะพัดว่าสมเด็จพระจักรพรรดิอะกิฮิโตะทรงมีพระราชดำริกับพระบรมวงศานุวงศ์ว่าจะทรงสละราชสมบัติ เนื่องจากทรงมีพระชนมายุมากแล้วถึง 82 พรรษา และ
ทรงปฏิบัติพระราชกิจผิดพลั้งไปเล็ก น้อยในงานพระราชพิธี แต่ถ้าจะให้ลดพระราชกิจลงก็ทรงสละบัลลังก์เลยจะดีกว่า จึงทรงคิดจะภาระหน้าที่นี้ให้กับมกุฎราชกุมารนะรุฮิโตะ พระราชโอรสองค์ใหญ่ ในอีกไม่กี่ปี

ถ้าทรงสละจริงๆ จะถือเป็นองค์แรกในรอบ 200 ปี นับจากจักรพรรดิโคคะกุ แต่ตอนนี้ข่าวยังไม่นิ่งคงต้องรอการยืนยันกันไปก่อนแม้จะผ่านมานับสัปดาห์แล้วก็ยังไม่นิ่งแม้สำนักพระราชวังปฏิเสธแล้วก็ตาม

ในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่นนี่ไม่ใช่ครั้งแรกที่มีการสละราชสมบัติ ตลอดเวลายาวนาน 2,600 กว่าปี ของราชวงศ์ญี่ปุ่นมีจักรพรรดิสละบัลลังก์ถึง 62 พระองค์ โดยเฉพาะในยุคที่ตระกูลขุนนางครองอำนาจเป็นโชกุนตระกูลต่างๆ ส่วนจักรพรรดิเป็นแค่เจว็ดไม่มีอำนาจแท้จริง จักรพรรดิจะทรงครองราชย์แค่ไม่กี่ปีแล้วสละบัลลังก์ไปถือพรตตามวัด บางพระองค์คิดแย่งอำนาจโชกุนแต่ล้มเหลวก็ไปอาศัยวัดหนี “เสนาภัย” จักรพรรดิที่สละบัลลังก์ไปถือพรตตามวัด ห่มจีวรไหว้พระสวดมนต์ไปตามเรื่องเรียกว่า ไดโจ โฮโอ (&>2826;&<9978;&>7861;&&0343;) แปลว่า องค์บรมมหาธรรมราชา แต่มหาธรรมราชาบางองค์ทรงจีวรแต่ตัว ส่วนพฤติกรรมยังข้องเกี่ยวกับการชิงอำนาจก็มี

จักรพรรดิที่สละราชย์จะขานพระนามว่า ไดโจ เทนโน (&>2826;&<9978;&>2825;&&0343;) หรือองค์บรมจักรพรรดิคำคำนี้เลียนแบบการขานพระนามฮ่องเต้จีนที่สละราชย์เรียกว่า ไท่ซ่างหวาง (&>2826;&<9978;&&0343;) โดยเกาหลีและเวียดนามใช้คำเดียวกันตามอิทธิพลจีนแต่สำเนียงต่างออกไปบ้าง

ไท่ซ่างหวาง องค์สุดท้ายของปริมณฑลวัฒนธรรมจีนคงเป็นพระเจ้าโกจงแห่งเกาหลี ทรงถูกญี่ปุ่นบีบให้สละบัลลังก์แก่พระโอรสคือซุนจง ส่วนโกจงขานพระนามเป็นแทซังฮวังเจ (&o3468;&*9345;&o4889;&o1228;/&>2826;&<9978;&&0343;&>4093;) ถูกกักตัวไว้ในวัง อีก 3 ปีต่อมา ญี่ปุ่นปลดพระเจ้าซุนจง ลดพระยศเป็นอ๋อง แล้วผนวกเกาหลีเป็นอาณานิคมอีก ไท่ซ่างหวางองค์นี้น่าเห็นใจที่สุด

ที่จีนมีไท่ซ่างหวางน้อยกว่าญี่ปุ่นหลายสิบเท่า แต่ประวัติโชกโชนไม่น้อยองค์ที่เด่นๆ ก็เช่น ถังเสวียนจงที่หลงพระสนมหยางกุ้ยเฟยจนเกือบเสียเมืองให้ขบถ ลูกชายคือถังซูจงทนไม่ไหวตั้งตัวเองเป็นฮ่องเต้เสียเลยเพื่อกุมเอกภาพในราชสำนัก ส่วนพ่อต้องไปใช้ตำแหน่งไท่ซ่างหวางโดยจำนน

อีกองค์คือเฉียนหลงฮ่องเต้ สมัยราชวงศ์ชิงครองราชย์มาได้ 60 ปี ไม่อยากจะเกินหน้าพระอัยกาคือคังซีฮ่องเต้ที่ครองราชย์ 60 ปี จึงโอนตำแหน่งให้เจียชิ่งครองแทนแต่อำนาจยังอยู่กับเฉียนหลงนั่นเองจนสวรรคตอีก 3 ปีต่อมา

ยังมีซ่งฮุยจง แห่งราชวงศ์ซ่งสละราชย์เพราะขวัญเสียตอนที่พวกกิมก๊กบุกมาประชิดเมืองซ่ง ให้ลูกชายคือซ่งชินจงรับหน้าเสื่อแทน ส่วนตัวเองไปเสพสุขเป็นพระเจ้าหลวงไปวันๆ จนสุดท้ายทั้งพ่อทั้งลูกล้วนไม่เอาไหน ถูกพวกกิมก๊กบุกมาจับตัวเป็นเชลยทั้งคู่ เรื่องนี้คล้ายๆ กับสมัยอยุธยาที่พระเจ้าเอกทัศน์รบพม่าไม่ไหว สละราชย์ให้พระเจ้าอุทุมพร ซึ่งทรงตั้งพระเชษฐาไว้ที่ฐานะพระเจ้าหลวง แต่ต่อมาพระเจ้าหลวงทรงอยากจะกลับมาบริหารราชกิจอีก แสดงอาการถึงกับจะเอาชีวิต พระเจ้าอุทุมพรจึงต้องลี้ไปเป็น “องค์บรมมหาธรรมราชา” แบบญี่ปุ่น ห่มจีวรเข้าวัดกันไปเลย

ครั้งแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระราชดำริจะสละราชสมบัติให้เจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์ โดยจะทรงดำรงฐานะ “พระเจ้าหลวง” แต่ทรงสวรรคตเสียก่อน เจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์จึงทรงครองราชย์ต่อมาเป็นพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งในปลายรัชกาลที่ 5 ก็ทรงมีพระราชดำริเรื่องสละราชย์และตำแหน่งพระเจ้าหลวงอีก แต่ทรงค้างเรื่องไว้จนสวรรคต