จิตสำนึกต้องดีกว่าระบบ

ความพยายามลดการทุจริตคอร์รัปชั่นภาครัฐ โดยเฉพาะการจัดซื้อจัดจ้าง การใช้เงินอย่างมีประสิทธิภาพ ลดการรั่วไหลของเงินงบประมาณแผ่นดิน ได้มีความพยายามทำอย่างต่อเนื่องมาหลายรัฐบาลแล้วแต่มาสำเร็จเห็นผลเป็นรูปธรรมในยุคของรัฐบาล คสช.ที่สามารถเข็น พ.ร.บ.จัดซื้อจัดจ้างผ่านความเห็นชอบจากคณะรัฐมนตรี (ครม.) และอยู่ระหว่างเสนอและรอการพิจารณาจากสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.)

องค์กรต่อต้านคอร์รัปชั่น (ประเทศไทย) ซึ่งเป็นการรวมตัวของภาคเอกชน ภาครัฐ สถาบันการศึกษา มาตั้งแต่ปี 2554 และได้รับการจดทะเบียนจัดตั้งเป็นมูลนิธิองค์กรต่อต้านคอร์รัปชั่น (ประเทศไทย) เมื่อปี 2557 มีการประเมินว่ากระบวนการจัดซื้อจัดจ้างของไทย มีการทุจริตคอร์รัปชั่นสูงถึง 20-30% และในบางโครงการสูงถึง 50% ของมูลค่าโครงการ

นายอภิศักดิ์ ตันติวรวงศ์ รมว.คลัง ตั้งใจจะให้โครงการนี้เป็นผลงานชิ้นสำคัญของรัฐบาลนี้ โดยตั้งคอนเซ็ปต์ให้เป็นกระทรวงการคลังใสสะอาด เนื่องจากเห็นว่าสามารถช่วยลดการคอร์รัปชั่นได้จริง โดยเชื่อว่าเมื่อกฎหมายมีผลบังคับใช้ จะทำให้การจัดซื้อจัดจ้างของภาครัฐเกิดความโปร่งใสและตรวจสอบได้มากยิ่งขึ้น เพราะการจัดซื้อจัดจ้างต่างๆ ในแต่ละปีมีงบประมาณสูงกว่า 5 แสนล้านบาท โดยที่ผ่านมากรมบัญชีกลางได้ดำเนินการจัดซื้อจัดจ้างผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ หรือ อี-บิดดิ้ง โดยจากการตรวจสอบพบว่าในช่วง 4-5 เดือนที่ผ่านมา สามารถช่วยประหยัดงบประมาณภาครัฐได้ไม่ต่ำกว่า 2-3 หมื่นล้านบาท

นอกจากนี้ ได้มีการนำเอาข้อตกลงคุณธรรมมาบรรจุไว้ด้วย และพบว่า 1 ปี นำมาใช้แล้วกับ 26 โครงการ จาก 24 หน่วยงาน คิดเป็นเงินมูลค่า 55,933 ล้านบาท ซึ่งการวางระบบการคลังใสสะอาดนั้นได้ทดลองทำกับสำนักงานปลัดกระทรวงการคลังและเตรียมขยายออกไปยังหน่วยงานอื่นในกระทรวงการคลังด้วย ไม่ว่าจะเป็นกรมภาษี หรือสำนักงานต่างๆ

การตั้งคณะทำงานเฉพาะกิจขึ้นเพื่อสะสางปัญหาการทุจริตในกรมสรรพากรและกรมศุลกากร ซึ่งเป็นหน่วยงานที่มีการร้องเรียนว่าคอร์รัปชั่นสูง โดยเฉพาะกรมศุลกากรติดอันดับ 1 ที่มีการคอร์รัปชั่นสูงสุดของประเทศไทยมาตลอด เป็นเรื่องที่ควรสนับสนุน เพื่อให้มีการตรวจสอบเข้มข้น มีกระบวนการที่ชัดเจนโปร่งใสในการตรวจสอบลดการใช้ดุลพินิจของเจ้าหน้าที่ โดยการวางระบบนำเอาเทคโนโลยีมาใช้ก็จะช่วยได้มาก

นอกจากจะดูแลทางภาครัฐให้ลดการคอร์รัปชั่นลงแล้ว กระทรวงการคลังยังได้วางระบบบัญชีของเอกชนให้โปร่งใสเสียภาษีอย่างถูกต้อง จูงใจให้ผู้ประกอบการเอสเอ็มอีทำบัญชีเดียว เพื่อให้กรมสรรพากรเก็บภาษีได้เต็มเม็ดเต็มหน่วยมากขึ้น  ซึ่งกระทรวงการคลังเห็นว่าหากสามารถปิดรอยรั่วของการทุจริตได้จะทำให้มีเม็ดเงินภาษีไหลเข้าระบบเพิ่มขึ้นกว่า 1 แสนล้านบาท

อย่างไรก็ดี ไม่มีระบบใดในโลกที่จะแก้ไขปัญหาการคอร์รัปชั่นได้ 100% ทุกระบบล้วนมีช่องโหว่และใช้งานไม่ได้ผลดี หากคนซึ่งเป็นสิ่งสำคัญที่สุดในระบบไม่ซื่อตรง ไม่ตรงไปตรงมา ก็ยังสามารถที่จะโกงได้อยู่ดีหากเอกชนเสนอผลประโยชน์ให้ แต่ข้าราชการเข้มแข็งไม่เล่นด้วย และไม่ทำตัวเป็นผู้เรียกร้องผลประโยชน์จากเอกชนเสียเอง ก็จะทำให้การคอร์รัปชั่นลดลงได้

แนวคิดและวิสัยทัศน์ที่จะแก้ไขปัญหาเป็นสิ่งที่ดี แต่การจะไปถึงเป้าหมายนั้นจำเป็นที่จะต้องได้รับความร่วมมือจากข้าราชการ เจ้าหน้าที่จากกรมกองต่างๆ ที่เป็นต้นเหตุของการคอร์รัปชั่นทั้งปวง หากข้าราชการ เจ้าหน้าที่ของรัฐไม่มีจิตสำนึกของการทำหน้าที่อย่างแข็งขันโดยไม่เรียกร้องผลประโยชน์ใดๆ แม้จะวางระบบให้ดีขนาดไหนก็แก้ปัญหาไม่ได้ แต่ระบบการตรวจสอบที่ดีจะทำให้พบความเสียหายได้เร็ว ระงับความเสียหายไม่ให้ขยายวงกว้าง โดยที่กว่าจะพบก็เกิดความเสียหายร้ายแรงไปแล้ว