ความเป็นรัฐธรรมนูญ

โดย...เจษฏ์ โทณะวณิก

คราวที่แล้วได้นำเสนอประเด็นเรื่องรัฐธรรมนูญ (รธน.) ฉบับถาวร ท่านผู้อ่านถามกันเข้ามาว่าถาวรเข้าใจอยู่ว่ามันคงจะไม่มี แต่ที่ใกล้ความเป็นถาวร และสามารถใช้ได้อย่างยั่งยืน มีความเป็น รธน.ที่แท้จริงจะพอมีได้ไหม และหากจะพอมีได้ จะมีปัจจัยอะไรบ้างที่ทำให้เกิดมีสิ่งที่ว่านั้นขึ้นมาได้

 ฟังแล้วก็น่าคิด โดยเฉพาะประเด็นที่ว่าจะให้มีความเป็น รธน.ที่แท้จริงได้อย่างไร หรือเอาแค่ได้หรือไม่ก่อน หากตอบคำถามนี้แบบลวกๆ หรือเอาแบบรวบรัดตัดตอน และไม่ต้องสนใจบริบทการสร้างความมั่นคงให้แก่ รธน. และคำนึงถึงความเป็น รธน. ในความเป็นจริงก็คงจะตอบได้ง่ายๆ ว่า หากเป็น รธน.ที่ตราขึ้นด้วยอำนาจรัฐใดๆ เช่น อำนาจของรัฐสภา อำนาจคณะปฏิวัติ เมื่อใช้อำนาจเช่นว่า ตรา รธน.นั้นก็เป็น รธน.

หากจะต้องมีการผ่านการออกเสียงประชามติ หากผ่านการออกเสียงประชามติตามเกณฑ์ที่กำหนด เช่น เสียงข้างมากของผู้มีสิทธิออกเสียง หรือเสียงข้างมากของผู้มาใช้สิทธิ เมื่อมีผู้ออกเสียงเห็นชอบ มากกว่าไม่เห็นชอบ ตามเกณฑ์ดังกล่าว ร่าง รธน.ที่นำไปออกเสียงประชามติ ก็จะได้รับการตราเป็น รธน. ทั้งนี้ตามขนบธรรมเนียมประเพณีของบ้านเมืองอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข

ความเป็น รธน.ต้องถือว่าเกิดขึ้นได้ไม่ยากนัก หากอาศัยเพียงกระบวนการในการตรากฎหมาย ถึงแม้จะต้องผ่านความยากเย็นหลายๆ ประการ จนกว่าจะได้ผ่านความเห็นชอบของประชาชน ในกรณีที่มีการออกเสียงประชามติ แต่นั่นก็ยังง่ายกว่าการทำให้เกิดมีความเป็น รธน.ที่แท้จริง

การมีตัวอักษรที่ร้อยเรียงกัน และถูกจัดหมวดหมู่อยู่ร่วมกันบ้าง แยกกันบ้าง ตามความเหมาะสม จนกลายมาเป็นสิ่งที่เรียกกันว่า บทบัญญัติ นั้น แน่นอนก็ย่อมจะทำให้มีเอกสารที่เรียกว่า รธน.ขึ้นมาได้ แต่ความเป็น รธน.นั้นไม่ได้อยู่ที่ตัวอักษรหรือถ้อยคำเหล่านั้น ยิ่งไปกว่านั้น อัตถะ บริบท การตีความ ความหมาย และสิ่งอื่นๆ อีกมากมายของความเป็น รธน. ก็ไม่ได้อยู่ที่ตัวอักษรหรือถ้อยคำ ที่เราเรียกกันง่ายๆ ว่า ตัวบท หากแต่ความเป็น รธน.ที่แท้จริงนั้น อยู่ที่ตัวประชาชนทุกคนต้องเห็นว่า รธน.นั้นเป็น รธน. เป็นกฎหมายสูงสุดของบ้านเมือง

เป็นสิ่งที่พึงหวงแหนไว้ร่วมกัน ในฐานะของความเป็นกฎหมาย เป็นสิ่งอันศักดิ์สิทธิ์ ต้องให้ความเคารพ และร่วมกันรักษาไว้ ในฐานะของความเป็นที่รวมไว้ซึ่งขนบธรรมเนียม ประเพณี วัฒนธรรมที่สืบสานกันมาของบ้านเมือง เป็นสิ่งอันรวมไว้ซึ่งความเป็นรัฐชาติ จิตวิญญาณประชาชาติ และการดำเนินการต่างๆ ของบ้านเมือง โดยกระบวนการที่ประชาชนมีส่วนร่วม และที่สำคัญยอมรับร่วมกันได้ ต้องช่วยกันดูแล และทำนุ บำรุง

หาก รธน.มีความเป็น รธน.ที่แท้จริง รธน.นั้นจะไม่ถูกฉีกทิ้งอย่างง่ายดาย หรือแม้กระทั่งจะไม่ถูกฉีกทิ้ง รธน.นั้นจะไม่ถูกแก้ไขแล้ว แก้ไขอีก เพิ่มเติมแล้ว เพิ่มเติมอีก ซ้ำแล้วซ้ำเล่า และเกิดขึ้นบ่อยมาก รธน.ของบางประเทศ ไม่ได้ถูกร่างขึ้นมาโดยคนของชาติพวกเขาเองด้วยซ้ำ เช่น ญี่ปุ่น

แต่ด้วยความที่พวกเขายึดมั่นในความเป็น รธน. พวกเขาจึงใช้มาได้ และมุ่งที่จะทำนุ บำรุง รักษา และตีความให้เป็นผลดีต่อบ้านเมือง และแน่นอน เมื่อถึงกาลอันจำเป็น ก็ย่อมจะแก้ไขเพิ่มเติมได้ ในส่วนของบ้านเรา ร่าง รธน.เรามีแล้ว วันหนึ่งเราก็คงจะมี รธน. (ถาวร) แล้วความเป็น รธน. เราจะมีหรือไม่ คำตอบอยู่ที่พวกเราทุกคนครับ