อดทนกับความจน

โดย...ซิวซี แซ่ตั้ง

เรื่องที่ผมรู้สึกไม่ดีคือ ความอาย การยกโทรทัศน์เครื่องใหญ่ไปจำนำเพื่อหมุนเงินไปเข้าเช็คนั้น เป็นเรื่องน่าอับอาย ผมไม่กล้านำไปจำนำเอง เพราะกลัวคนแถวบ้านเห็น คนแถวนั้นมองว่าผมเป็นเถ้าแก่ หากมาเห็นผมกำลังจำนำโทรทัศน์ พวกเขาคงเอาไปนินทากลายเป็นขี้ปากของคนในซอยแน่ๆ ฉะนั้นเวลาที่ผมจะจำนำโทรทัศน์ จึงมักไหว้วานคนที่สนิทและไว้ใจได้ไปจำนำแทน โดยผมจะไปจอดรถด้านหลังโรงรับจำนำ แล้วให้เขายกเข้าทางประตูด้านหลัง ซึ่งอยู่หลบจากสายตาของผู้คนหน่อย

โทรทัศน์อาร์ซีเอขนาด 21 นิ้วในยุคนั้น เครื่องใหญ่มีขา 4 ขา เป็นไม้กลึงกลมทั้ง 4 ขา เวลาติดตั้งสามารถหมุนเข้าไปให้แน่นได้ โทรทัศน์จะตั้งอยู่บนขาไม้กลึงสีโอ๊กนี้ การจำนำก็ใช่ว่าจะทำได้ง่ายๆ เหมือนจำนำแหวนทองหรือสร้อยทอง ตามที่บอกว่าตัวเครื่องโทรทัศน์ใหญ่ ฉะนั้นเวลาจะเข้าประตูโรงรับจำนำจึงยากลำบาก ต้องระวังซ้าย ระวังขวา เพื่อยกโทรทัศน์ให้ผ่านเข้าประตูไปได้

แม้ลำบากที่ยกไปและทำให้ลูกหมดความสุข แต่ผมต้องนำโทรทัศน์ไปจำนำหลายครั้ง เพราะต้องรักษาเครดิตกับธนาคาร เป็นความจำเป็นที่ต้องทำ วันเวลาแห่งความทรงจำที่รู้สึกแย่ๆ ตอนนั้นยังเตือนใจผมอยู่จนทุกวันนี้ และคำพูดของลูกๆ ประโยคหนึ่งที่ผมยังจำไม่เคยลืมเลยคือประโยคที่ว่า “โทรทัศน์เสียทั้งปี” เป็นคำพูดของลูกที่ยังก้องอยู่ในหูของผมมาตลอด

สำหรับคนจนไม่สามารถเลือกอะไรได้ดังใจ ไม่ว่าจะเป็นงานที่ทำ อาหารการกิน หรือที่อยู่อาศัย การปรับเปลี่ยนบางอย่างก็ใช่ว่าจะทำได้ง่ายๆ โดยเฉพาะที่อยู่อาศัย

แม้รู้ว่าละแวกบ้านที่อยู่อาศัยมีอันธพาล หรือคนไม่ดีมั่วสุมกันอยู่ แต่เราไม่สามารถโยกย้ายหรือหนีไปให้พ้นได้ จำต้องอยู่กับคนเหล่านั้น การอดทนและอดกลั้นจึงเป็นสิ่งจำเป็นมาก

สมัยนั้นปากซอยบ้านที่คลองเตยเป็นร้านกาแฟ มีโรงงานต่างๆ นับ 10 โรงงาน ทำธุรกิจต่างชนิดกัน เช่น โรงงานโซ่เหล็ก โรงงานทอผ้า โรงงานเต้าหู้ โรงงานนึ่งปลาทู โรงงานกระดาษทราย แต่มีครอบครัวหนึ่งเป็นโรงฆ่าหมู ทุกคืนคนในซอยต้องได้ยินเสียงร้องโหยหวนของหมูที่กำลังถูกฆ่า เสียงของมันทำให้คนในบ้านของผมรู้สึกสะเทือนใจ เราเป็นลูกค้าที่ซื้อหมูจากเขามากิน แต่เราไม่ยอมขายหมูให้ครอบครัวนี้ ชิวบ๊วยบอกเหตุผลว่า เธอทำใจไม่ได้ที่จะนำหมูที่เลี้ยงมากับมือไปให้เขาฆ่าแล้วต้องได้ยินเสียงร้องของพวกมันอยู่ใกล้ๆ

ดังนั้น เราจึงนำหมูที่เลี้ยงไปขายที่อื่น ให้ไกลจากบ้านที่อยู่ ซึ่งเรื่องนี้ทำให้เจ้าของโรงฆ่าหมูไม่พอใจ ทั้งที่จริงเราเคยเป็นเพื่อนบ้านกัน ประกอบกับครอบครัวนี้และลูกน้องชอบมาใช้บริเวณด้านนอกซึ่งติดกับรั้วโรงงานของผมเป็นที่เล่นการพนัน เช่น กำถั่ว ไฮโล ซึ่งเป็นการพนันยอดฮิตในสมัยนั้น ส่วนบ้านผมไม่ดื่มเหล้า ไม่เล่นการพนัน แต่ก็ไม่คิดจะไปห้ามคนอื่นที่ไม่ใช่ญาติให้เลิกเล่น ผมคงไม่มีปัญหาหากพวกเขาไม่ได้รบกวนผม แต่ทั้งเสียงดังและบางครั้งก็เลยเถิดเข้ามาใช้พื้นที่ส่วนที่เป็นของบ้านผม ทำให้เรามีเรื่องกระทบกระทั่งกันมาตลอด

ผมไม่เข้าใจว่า ทำไมพวกเขาชอบดื่มเหล้า เล่นการพนัน เล่นการพนันมีแต่ซวยกับซวย ดื่มเหล้าก็มีแต่เสียกับเสีย กลุ่มคนกินเหล้ามักพูดว่า “ไม่กินเหล้าไม่ใช่เพื่อนกัน” ผมไม่เข้าใจ ผมไม่ดื่มเหล้าแล้วให้ผมดื่ม ผมเลือกไม่ดื่ม ไม่ต้องเป็นเพื่อนกับเขาก็ได้

คนดื่มเหล้าอย่างนี้มักเป็นคนไม่ค่อยดี ผมชอบคนจีนบางกลุ่มที่เวลาสังสรรค์มักจะดื่มชาด้วยกัน เป็นการสร้างสัมพันธ์ที่ดี คุยกันเรื่องธุรกิจ เรื่องงาน ความรู้ต่างๆ ไม่เล่นการพนัน วัฒนธรรมจีนเกี่ยวกับการดื่มชาสังสรรค์เป็นวัฒนธรรมที่ดีจนมีคำพูดว่า “แขกมาใช้ชาแทนเหล้าต้อนรับ แขกคืนกลับไมตรีคงอยู่มิรู้หาย”

คนดื่มเหล้าเล่นการพนันข้างบ้านผมบางครั้งเกินเลย ผมก็ปกป้องสิทธิของผม แต่อีกฝ่ายชอบรุกรานสิทธิคนอื่น ไม่รู้ผิดรู้ถูก แล้วชอบหาเรื่องครอบครัวของผม อย่างเรื่องลูกๆ ของผมที่ผมส่งให้เรียนหนังสือหมดทุกคน ลูกบ้านเขาไม่ได้เรียน เขาก็คงหมั่นไส้

ผมเองไม่ได้เรียนมาสูง แต่เล็งเห็นว่า การศึกษาเป็นสิ่งสำคัญ ในวัยเด็กผมอยากเรียนแต่ขาดโอกาส เมื่อถึงคราวที่ผมเป็นพ่อ ผมไม่อยากให้ลูกต้องเรียนน้อยเหมือนผม ดังนั้นผมจึงดิ้นรนส่งลูกให้เรียนสูงๆ สุภาษิตจีนที่ฝังใจผมมาตลอดคือ “เลี้ยงลูกไม่อบรมสั่งสอนหรือไม่ให้การศึกษา มิสู้เลี้ยงหมูเสียดีกว่า” หรือว่า “แม้ลูกหลานจะโง่เขลา พึงให้เล่าเรียนศึกษา” แม้ลูกหลานจะโง่เขลาเพียงไร ก็ควรให้ได้ศึกษาเล่าเรียน เพราะเมื่อผ่านการศึกษาเล่าเรียนแล้วจะช่วยให้ลูกหลานมีความรู้และฉลาดขึ้นได้ สามารถดำรงอยู่ในสังคมได้ด้วยดี

(อ่านต่อฉบับวันเสาร์หน้า)