มี ‘เขื่อน-ฝาย’ ไม่มี ‘น้ำ’ ก็ไร้ค่า

โดย...ทีมข่าวภูมิภาคโพสต์ทูเดย์

วิกฤตภัยแล้งปีนี้คุกคามรุนแรงทั่วทุกภูมิภาคเนื่องจากได้รับผลกระทบจากภาวะโลกร้อน ถือว่าเป็นปัญหาระดับชาติ การหาน้ำเติมแหล่งน้ำด้วยการสูบมาเติมหรือการรณรงค์ประหยัดน้ำเป็นเพียงการแก้ไขปัญหาที่ปลายเหตุ

แต่ปัญหาต้นเหตุที่แท้จริง คือ ป่าต้นน้ำและป่าไม้ที่ถูกลดพื้นที่น้อยลงอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะป่าต้นน้ำของทุกลุ่มน้ำภาคเหนือที่เปรียบเสมือนฟองน้ำทำหน้าที่ดูดซับน้ำหน้าน้ำหลากและคายน้ำในฤดูแล้งทำให้ผืนป่าและลุ่มน้ำชุ่มชื้นตลอดปี เป็นเขื่อนเก็บน้ำถาวร

ปัจจุบันจะพบว่าทั้งอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ ฝายกั้นน้ำต่างๆ ที่ก่อสร้างขึ้นมากมาย แต่กลับไม่มีน้ำเหลืออยู่เลย เพราะขณะนี้ปัญหาภัยแล้งหนักเพราะฝนไม่ตกลงมา จึงทำให้ไม่มีน้ำเติมแหล่งเก็บน้ำทั้งหลายดังกล่าว ส่วนป่าต้นน้ำที่เป็นฟองน้ำก็มีน้อยมาก ดังนั้นหากจะพิจารณาให้มีการก่อสร้างแหล่งเก็บน้ำขึ้นมาใหม่เพิ่มขึ้นอีก

ทั้งนี้ ต้องพิจารณาอย่างรอบคอบเพราะหากสร้างมาแล้วไม่มีน้ำเติมก็ไร้ประโยชน์ เสียดายงบประมาณ หรือแม้แต่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ที่คิดจะดำเนินการผันน้ำหรือก่อสร้างแหล่งเก็บน้ำ ควรพิจารณาอย่างหนักเนื่องจากงบประมาณของ อปท.มีจำกัด

“เมื่อปัญหาของภัยแล้งเกิดจากการบริหารจัดการน้ำที่ขาดประสิทธิภาพและพื้นที่ป่าต้นน้ำ ป่าไม้หายไป อปท.ควรเป็นกลไกหลักในการร่วมจัดการฟื้นฟูป่าต้นน้ำโดยบูรณาการกับทุกฝ่ายในฐานะที่เป็นคนกลาง มีทั้งงบประมาณและอำนาจในระดับท้องถิ่นสามารถประสานงานทุกฝ่ายได้ จะทำให้การขับเคลื่อนเรื่องแก้ปัญหาภัยแล้งในระยะยาวได้อย่างเป็นระบบ” บุญสิงห์ วรินทร์รักษ์ ประธานสภาองค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) พะเยา และกรรมการลุ่มน้ำยม กล่าว

แม้ว่ารัฐบาลที่ผ่านมาได้พัฒนาบึงน้ำสาธารณะ 3 แห่ง ประกอบด้วย บึงระมาณ บึงขี้แร้ง และบึงตะเคร็ง ต.ปลักแรด อ.บางระกำ จ.พิษณุโลก รวมพื้นที่ทั้งหมดจำนวน 1,800 ไร่ สามารถกักเก็บน้ำไว้ใช้ในฤดูแล้งได้กว่า 17 ล้านลูกบาศก์เมตร เพื่อช่วยบรรเทาภัยแล้งและแก้ปัญหาน้ำท่วมซ้ำซากในพื้นที่ อ.บางระกำ ตามโครงการบางระกำโมเดล

แต่ปรากฏว่าวิกฤตภัยแล้งปีนี้รุนแรงในรอบหลายสิบปีทำให้บึงขี้แร้งและบึงตะเคร็งขณะนี้ไม่มีน้ำกักเก็บเพื่อการเกษตร มีเพียงแอ่งน้ำเล็กๆ สำหรับให้เกษตรกรได้นำกระบือของชาวบ้านมาปล่อยเลี้ยงไว้ได้กินน้ำ
ได้เท่านั้น สภาพที่เห็นมีแต่ดินแตกระแหง มีเพียงบึงระมาณเท่านั้นที่มีน้ำหล่อเลี้ยงไว้ก้นบึง เนื่องจากที่ผ่านมาได้มีฝนตกลง

“ปีนี้ภัยแล้งรุนแรงมากกว่าทุกปีที่ผ่านมา น้ำตามแหล่งน้ำสาธารณะแห้งขอด ไม่มีน้ำทำการเกษตรได้ ชาวนาในพื้นที่ อ.บางระกำ ต้องพึ่งตนเอง ด้วยการขุดบ่อบาดาลดึงน้ำมาทำนากันเอง จากการสำรวจแหล่งน้ำนอกจากแม่น้ำยมแห้งขอดแล้ว บึงน้ำสาธารณะทั้ง 3 แห่ง ของบางระกำโมเดล ก็ไม่มีน้ำทางการเกษตรเช่นกัน” วิบูลย์ ตั้งเกษมวิบูลย์ นายกเทศบาลตำบลบางระกำเมืองใหม่ กล่าว

นอกจากนี้ ไม่เพียงแต่เกษตรกรที่ได้รับผลกระทบจากวิกฤตภัยแล้งอย่างรุนแรงเท่านั้น แหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติทั่วทุกภูมิภาคก็ได้รับผลกระทบหนักเช่นกัน โดยเฉพาะ จ.เพชรบูรณ์ เนื่องจากแหล่งน้ำธรรมชาติในพื้นที่และแหล่งน้ำที่เก็บกักไว้ในภาชนะเกิดการเหือดแห้งลงจนขาดแคลนน้ำกินน้ำใช้

ทำให้แหล่งท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียงของจังหวัด อาทิ วัดพระธาตุผาซ่อนแก้ว อ.เขาค้อ ต้องประกาศปิดงดให้นักท่องเที่ยวเข้าเยี่ยมชมภายในวัดชั่วคราวเพราะขาดแคลนน้ำใช้สำหรับรองรับห้องน้ำและห้องสุขา ปรากฏว่ามีนักท่องเที่ยวเดินทางเข้าไปเที่ยวชมสถาปัตยกรรมและสิ่งปลูกสร้างเงียบเหงาเพราะนักท่องเที่ยวหันไปเที่ยวสถานที่อื่นแทน

การแก้ไขสถานการณ์น้ำขาดแคลนภายในวัดพระธาตุผาซ่อนแก้วขณะนี้เจ้าอาวาสวัดได้ว่าจ้างผู้รับเหมาขุดเจาะบ่อบาดาลเข้ามาสำรวจและจะเตรียมขุดเจาะบ่อบาดาลเพิ่มเติมอีก 2 บ่อ ส่วนกรณีที่มีเอกชนใจบุญบริจาคบ่อน้ำบาดาลให้วัดต่อท่อน้ำลงมาใช้ ตอนนี้ทางวัดต่อท่อเพื่อดึงน้ำลงมาใช้แต่น้ำก็ยังไม่เพียงพออยู่ดี จึงอยู่ระหว่างปรับเครื่องสูบน้ำอยู่

อย่างไรก็ตาม ได้รับแจ้งจากเอกชนรายนี้เพิ่มเติมว่าพร้อมจะจุดเจาะบ่อบาดาลให้กับทางวัดอีกหลายบ่อหากต้องการ ซึ่งจะสามารถแก้ไขปัญหาขาดแคลนน้ำใช้คลี่คลายได้บ้าง แต่จะเปิดให้นักท่องเที่ยวเข้าเยี่ยมชมได้เมื่อไหร่นั้นคงต้องขึ้นอยู่กับเจ้าอาวาสวัด

ทั้งนี้ สถานการณ์ภัยแล้งในขณะนี้ไม่เพียงทำให้ขาดแคลนน้ำกินน้ำใช้เท่านั้น แต่ยังส่งผลกระทบต่อภาวการณ์ท่องเที่ยวอย่างหลีกเลี่ยงไม่พ้น จึงได้แต่หวังว่าวิกฤตแล้งในครั้งนี้คงจะผ่านพ้นไปเร็ววัน หากฝนทิ้งช่วงยาวนานอีกหลายเดือนจะส่งผลหนักต่อเศรษฐกิจหลายด้าน