Hokuriku 4

เวลาท่านนึกถึงประเทศญี่ปุ่น จะนึกถึงอะไรบ้างครับ ซากุระ ฟูจี ซามูไร นินจา ชาเขียว แมวกวัก และอื่นๆ อีกมากมาย ซึ่งทั้งหลายทั้งปวงที่ท่านพอจะนึกออกนั้น สามารถมองเห็น พบเจอ หรือสัมผัสได้โดยไม่ยาก

แต่สำหรับผมจะนึกถึงใบหน้าขาวๆ ปากแดงๆ นี่ลอยมาเลย ใช่แล้วครับ บุคคลที่ใครๆ ใฝ่ฝันถึง ตั้งแต่สามัญชนไปจนกระทั่งไดเมียว ล้วนแล้วแต่อยากยลโฉมของเกอิชาชื่อดังทั้งสิ้น ผมคิดว่าคนส่วนใหญ่พอจะรู้จักเกอิชากันบ้างแล้วว่า เป็นสุภาพสตรีที่ใส่ชุดญี่ปุ่นและทำหน้าที่ให้ความบันเทิงในรูปแบบของดนตรีและการร้องรำ หรือบางท่านอาจจะคิดเลยเถิดว่าเกอิชาคือผู้ขายบริการทางเพศไปเลยก็มี

อันที่จริงแล้ว คำว่า เกอิชา (Geisha) มีความหมายว่า ศิลปิน เพราะหน้าที่หลักของเกอิชาคือให้ความบันเทิงกับลูกค้า ซึ่งกว่าจะก้าวขึ้นมาระดับนี้ได้ต้องใช้เวลาฝึกหัดกันนาน ในสมัยก่อนต้องเริ่มฝึกตั้งแต่ยังเด็ก พอเริ่มใช้งานได้ก็จะมีคำเรียกหาว่า ไมโกะ (Maiko) ที่หลายๆ ท่านไปยืนรอชมแถวย่านกิองในเกียวโตนั่นแหละครับ เป็นไมโกะซักระยะหนึ่งจนฝีมือแก่กล้าถึงจะยกระดับเป็นเกอิชา

ในอดีตเกอิชาระดับตำนานนี่มักจะคิวยาวกันข้ามปี ไม่เพียงเพราะฝีมือการแสดงเท่านั้น แต่ประการสำคัญคือ เกอิชามีหน้าที่ละลายพฤติกรรมของแขกคนสำคัญ เช่น ประธานบริษัทหนึ่งกับประธานบริษัทสองที่ไม่คุ้นเคยกันมาก่อน แต่อยากจะเชื่อมสัมพันธไมตรีเจรจาการค้าในอนาคต ก็จะจัดงานเลี้ยงเพื่อพบปะ และใช้เกอิชาสร้างความบันเทิงรวมทั้งพูดคุยละลายพฤติกรรม ทำให้บรรยากาศผ่อนคลายลง แล้วจึงค่อยเจรจาความสำคัญ เป็นต้น

สำนักเกอิชา เรียกว่า Okiya เป็นทั้งที่พักอาศัยและสถานฝึกปรือฝีมือ ย่านที่อุดมไปด้วยสำนักเกอิชา เรียกว่า Hanamachi แปลว่า เมืองดอกไม้ ส่วนสถานที่พบปะจะเป็นคนละที่เรียกว่า Ochaya หรือร้านน้ำชา และแหล่งรวมสถานที่พบปะ ก็เรียกว่า Ochayamachi เจ้าของสถานที่พบปะหรือร้านน้ำชากับสำนักเกอิชาจะมีความสนิทสนมเกี่ยวข้องกันเป็นอย่างดี เพราะการจองเกอิชาโดยมาตรฐานจะกระทำการผ่าน Ochaya เป็นหลัก ยกเว้นผู้มากบารมีที่อาจจะเข้าถึงตัวเจ้าสำนักเกอิชาโดยตรง เวลาเราไปย่านกิองเราไม่ได้ไปย่านเกอิชาแต่ไปที่ย่านร้านน้ำชาหรือสถานที่ที่บรรดาไมโกะหรือเกอิชาไปทำงาน เราจึงเห็นสาวๆ หน้าขาวในชุดกิโมโนเดินอยู่แถวนั้นเป็นครั้งคราว และในญี่ปุ่นย่านร้านน้ำชาที่โด่งดังนอกจากที่เกียวโตและเอโดะแล้ว ที่ Kanazawa ก็เป็นอีกแหล่งที่มีชื่อเสียงในเรื่องความเป็นออริจินัลทั้งเกอิชาและย่านบันเทิง

ย่านร้านน้ำชาที่ใหญ่และมีชื่อเสียงที่สุดของคานะซาวะ เรียกว่า ย่าน Higashi Chaya ยังคงความเป็นเอกลักษณ์ของปลายยุคเอโดะไว้ได้จนถึงทุกวันนี้ ด้วยรูปแบบของอาคารไม้ 2 ชั้น บ้านเรือนปกติในยุคนั้นจะได้รับอนุญาตให้สร้างเพียงชั้นเดียว มีเพียงร้านน้ำชาเท่านั้นที่ได้รับสิทธิพิเศษ โดยด้านล่างจะเป็นส่วนต้อนรับและชั้น 2 จะเป็นห้องรับรองที่ใช้บริการแขกเหรื่อ ใครที่อยากชมบรรยากาศของร้านน้ำชายุคนั้นก็สามารถเข้าชมได้ที่ร้านน้ำชาชิมะ (Ochaya Shima) ที่ยังรักษาสภาพและเก็บรักษาข้าวของเครื่องใช้ในห้องหับต่างๆ ไว้ได้อย่างสมบูรณ์ จนได้รับการจัดให้เป็นสมบัติของชาติ

ร้านน้ำชาชิมะมีประวัติยาวนานกว่า 180 ปี เปลี่ยนชื่อมา 3 ครั้ง ก่อนจะมาใช้ชื่อ Shima ในสมัยโชวะ การจัดแต่งภายในแบ่งออกเป็น ส่วนเตรียมการของเกอิชา ส่วนปรุงอาหาร และส่วนธุรการที่ชั้นล่าง ด้านบนเป็นห้องรับรองแขก เครื่องดนตรีที่เหล่าเกอิชาใช้บรรเลงขับกล่อมก็ยังมีให้เห็น หรือถ้าอยากจะชมการแสดงของเกอิชาก็สามารถไปที่ร้าน Kaikaro ที่อยู่ใกล้ๆ กัน แต่ปีหนึ่งมีจัดอยู่เพียงแค่ 4-5 วันเท่านั้น ต้องเช็กกันให้ดี หรือจะลองนั่งจิบชาชิมขนมที่คาเฟ่ของร้านก็ได้บรรยากาศดีครับ