การเติบโต เราต้องการอะไร

ดินเคยนอนสะท้อนอุ่นกาย   มองยอดไม้เมื่อยามแรกผลิ

ปริกิ่งรวงเป็นพวงพุ่มใบ   น้ำที่ไหลหลั่งลงจากดอย

ใจเจ้าลอยไปสู่ท้องทุ่ง   มุ่งสู่เมืองเฟื่องฟุ้งแปลกตา

เจ้าเคยยิ้มเคยแย้มเบิกบาน   สนุกสนานท่ามกลางผองเพื่อน

เคยพูดเตือนและสนทนา   เจ้าเคยฝันถึงวันที่ดี

มาบัดนี้มิอาจพบหน้า   ดูใกล้ตาแต่แล้วไกลตีน

แผ่นดินที่หอม   แผ่นดินที่ตรอม

จะกอดเจ้าไว้ยังไออุ่นกัน รักเจ้าไว้ยังไออุ่นกัน

ฝันและฝันให้ไกลที่สุด เจ้ามนุษย์จะหวังสิ่งใด

บทเพลง “ใกล้ตา ไกลตีน” สะท้อนภาพชีวิตของบุคคลคนหนึ่งที่ต้องเดินทางออกจากถิ่นที่อยู่ ออกจากผืนดินที่ให้ความสุข ความอบอุ่นไปยังดินแดนแห่งใหม่อาจเนื่องด้วยความฝัน ความปรารถนา แต่การเดินทางนี้กลับทำให้ความห่างไกลบางอย่างเกิดขึ้นเป็นความห่างไกลที่บทเพลงเรียกว่า “ใกล้ตา ไกลตีน” และราวกับการเดินทางนี้ก็ซ่อนความทุกข์ ความขัดแย้งในเส้นทางไว้ด้วย แผ่นดินที่เคยโอบอุ้มมีทั้งความหอมชื่น และความตรอมตรมในคราวเดียว การเดินทางครั้งนี้ทำให้มีคำถามมาว่า เราต้องการอะไรกันแน่

ในทางจิตวิทยา คำถาม “เราต้องการอะไร” ในทุกพฤติกรรมที่เราแสดงออกจะโดยรู้ตัว ไม่รู้ตัวก็ตาม ต่างล้วนมีวัตถุประสงค์ ความมุ่งหมายอยู่ภายในใจทั้งสิ้น สิ่งที่ยุ่งยากคือ ความไม่ตระหนักรู้ในวัตถุประสงค์ ในความต้องการแท้ๆ ที่อยู่ภายในตน รวมไปถึงการอยู่ในภาวะมืดมนของความไม่ซื่อตรง ไม่สอดคล้อง การมีช่องว่างระหว่างความมุ่งหมายภายในใจกับความมุ่งหมายที่บอกกล่าว เกิดความขัดแย้งระหว่างการยึดติดในคุณค่าทางวัตถุกับคุณค่าภายในจิตใจ

ท่านแรบไบ โจเซฟ บี โซโลวิคชิฟ (Rabbi Joseph B.Soloveitchik) ได้เสนอแนวคิดโดยอิงศาสนายิวอันเนื่องกับพระผู้สร้างในเรื่องธรรมชาติความต้องการของมนุษย์ว่ามี 2 ด้าน และธรรมชาตินี้ถูกสร้างขึ้นตั้งแต่พระเจ้าได้สร้างมนุษย์ให้ถือกำเนิดขึ้นด้วยการนำดินโคลนมาปั้นขึ้นรูปเป็นมนุษย์ เพื่อให้เป็นรูปฉายของพระเจ้า ณ จุดนี้มนุษย์ได้ถูกสร้างก่อกำเนิดขึ้นพร้อมกับธรรมชาติความต้องการในเชิงรุกมุ่งหมายในเรื่องการเอาชนะโลกและธรรมชาติรอบตัว มุ่งมั่นในความสำเร็จ กระทำและขับเคลื่อนไปตามเสียงเรียกร้องของสังคม และโลกรอบตัว เรียนรู้และค้นหาวิธีการ หรือหนทางที่จะเอาชัยชนะต่ออุปสรรค ต่อเป้าหมาย ภายใต้การตรึกตรองด้วยต้นทุน กำไร ความคุ้มได้คุ้มเสีย ธรรมชาติส่วนนี้ต้องการความภาคภูมิใจ

เมื่อพระเจ้าได้สร้างรูปกายของมนุษย์ พระเจ้าก็ได้ให้ชีวิตมนุษย์ด้วยการเป่าลมหายใจเข้าสู่ร่างกายมนุษย์ให้มีชีวิตขึ้นมา มนุษย์ถือกำเนิดพร้อมกับลมหายใจขับเคลื่อนชีวิต ร่างกาย การถือกำเนิดนี้มาพร้อมกับธรรมชาติความต้องการในเชิงรับที่มุ่งหมายในเรื่องการมีคุณค่า การเข้าถึงความหมายของชีวิต เพื่อมุ่งแสวงหาความดี ความงาม และความจริง การมีท่าทีเชิงรับฟัง อ่อนน้อมถ่อมตนต่อโลกและธรรมชาติภายในตน สิ่งที่มุ่งเอาชนะคือ ตนเอง การครุ่นคิดตรึกตรองด้วยหลักคุณธรรม จริยธรรม ธรรมชาติส่วนนี้เรียกร้องการมีความสงบสันติสุขในจิตใจ

และเพื่อให้เราบรรลุในความต้องการ เราทุกคนต้องสร้างอำนาจขึ้นมาในตัวเรา อำนาจในฐานะการมีความสามารถในการเคลื่อนย้ายทรัพยากรต่างๆ เพื่อไปในทิศทางที่เราต้องการ หลายคนใช้ความรู้ ประสบการณ์ที่สั่งสม เส้นสายความสัมพันธ์ บทบาทหน้าที่ ตำแหน่ง เกียรติยศ ฯลฯ เป็นอำนาจเพื่อเกื้อกูลสนับสนุนให้ผลประโยชน์มาที่ตนเอง พวกพ้อง หรือมาเพื่อสังคมส่วนรวม หรือเลือกสรรที่จะเอื้อเฟื้อสนับสนุน ใคร อะไร หรือไม่สนับสนุนอะไร หรือใคร ดังนั้นโดยตัวอำนาจเองมีฐานะเป็นเครื่องมือที่การใช้ประโยชน์อาจจะนำไปใช้เพื่ออะไร และอย่างไรจึงขึ้นกับเจตนาของผู้ใช้ ผู้ถือครองอำนาจนั้นๆ ตัวอำนาจอาจเป็นสิ่งชั่วร้ายเนื่องเพราะอำนาจสามารถกระตุ้น เปิดโอกาสให้ธรรมชาติความต้องการเชิงรุกสามารถทำงานได้อิสระ ทำได้เต็มที่ และสิ่งนี้จำเป็นต้องอาศัยธรรมชาติความต้องการอีกด้านมาช่วยเท่าทัน หรือต้านทานเพื่อไม่ให้เราหลงใหล ถูกดึงดูดให้จมจ่อมกับธรรมชาติความต้องการเชิงรุกเพียงอย่างเดียว

หลายคนจะพบว่าท่ามกลางอำนาจและความร่ำรวย ความสำเร็จที่มากมาย ตนเองก็หามีความสุขอย่างแท้จริงเนื่องเพราะธรรมชาติความต้องการด้านในถูกละเลย เพิกเฉย ขาดการบำรุงหล่อเลี้ยง ชีวิตภายในไม่มีความสุขสงบ ธรรมชาติความต้องการ 2 ด้านนี้จึงเป็นเสมือนเส้นเชือกที่ผูกรั้งตัวเราไม่ให้ไถลหรือจมจ่อมแต่ด้านใดด้านเดียว เราต้องการความอยู่ดีมีสุขด้านวัตถุ ต้องการความเจริญก้าวหน้าด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี แต่เราก็ต้องการความสงบสุข การมีสันติ และการเติบโตทางด้านจิตใจ จิตวิญญาณด้วย

คำถามเราต้องการอะไร จึงเป็นคำถามที่ช่วยเราได้ตรวจสอบและกระตุ้นเตือนให้เราสำนึกรู้ถึงธรรมชาติความต้องการที่แท้ ด้านหนึ่งเราคือสัตว์โลกที่ต้องการความอยู่รอดปลอดภัย ต้องการสังคมและการอยู่ร่วมกัน รวมถึงต้องการที่จะสืบทอดเผ่าพันธุ์ แต่พร้อมกันนั้นเราก็ต้องการธรรมชาติฝ่ายจิตวิญญาณ ต้องการการดำเนินชีวิตที่มีคุณค่ามีความหมาย และธรรมชาติ 2 ด้านนี้ก็ต้องการความสมดุลและเกื้อกูลให้ชีวิตมีคุณภาพของภาวะ “เป็นประโยชน์และสงบเย็น” นี่คือธรรมชาติความต้องการ และเมื่อใดที่เส้นทางชีวิตบิดเบือนจากความต้องการนี้ ความทุกข์ก็จะให้บทเรียนกับชีวิตของเรา

ขอเชิญชวนผู้สนใจศาสตร์การเรียนรู้ธรรมชาติของตนเอง อบรม “นพลักษณ์ Enneagram : ประตูสู่คุณภาพชีวิตและการงาน” 30 เม.ย.-1 พ.ค.ศกนี้ สอบถาม [email protected] หรือ FB. Chaiyos J.Pinyo