ดีจริงไหม ระบบสัดส่วนผสม

โดย...เจษฏ์ โทณะวณิก

ผู้คนจำนวนมากไม่คุ้นเคยกับระบบการเลือกตั้งที่เรียกว่าระบบสัดส่วนผสม หรืออันที่จริงหากจะพูดว่าพวกเราชาวไทยต่างก็ไม่คุ้นเคยกับระบบนี้ นอกจากผู้ที่เคยอยู่อาศัยในประเทศที่ใช้ระบบนี้ หรือผู้ที่เคยศึกษาอยู่ในประเทศเหล่านั้น หรือผู้ที่ทำการศึกษาระบบการเลือกตั้งระบบนี้ หรือระบบการเลือกตั้งต่างๆ ทั่วไป อาจจะคุ้นเคยอยู่บ้าง แต่หากพูดโดยชื่อของระบบ เราอาจจะไม่คุ้นกับชื่อของระบบใดเลยก็เป็นได้ เช่น ระบบที่เราใช้กันมาตลอดอย่างคะแนนนำกำชัย หรือเขตเดียวเบอร์เดียว

ระบบสัดส่วนผสมเป็นระบบที่ถูกออกแบบมาเพื่อนำเอาข้อดีของสองระบบมาผนวกกัน ทำให้ข้อเสียของสองระบบเกลี่ยกัน ข้อดีของระบบสัดส่วนผสม คือ การมีสมาชิกสภาผู้แทนที่มาจากสองระบบ คือ ระบบเขต และระบบบัญชีรายชื่อ ด้วยมุมมองที่แตกต่างกัน โดยผู้แทนที่มาจากระบบเขตจะเป็นผู้ที่ทำงานกับประชาชนในพื้นที่ ความยึดโยงกับประชาชนเป็นรูปแบบการทำงานโดยตรงระดับพื้นที่ ผู้แทนที่มาจากระบบบัญชีรายชื่อจะเป็นผู้ที่ทำงานกับประชาชนในระดับประเทศ หรืออาจจะเรียกได้ว่าทำงานแทนประชาชนในระดับประเทศ ซึ่งอาจจะไม่ได้เป็นการทำงานโดยตรงในระดับพื้นที่ แต่เป็นการทำงานโดยตรงในส่วนของส่วนกลาง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการทำงานเป็นหลักในเรื่องโดยรวมของประเทศ

การมีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรสองแบบดังกล่าวจะทำให้การทำงานของผู้แทนนั้นมีการประสานกันระหว่างเรื่องในพื้นที่กับประเด็นในระดับประเทศ อาศัยความสัมพันธ์กับประชาชนในลักษณะที่แตกต่างกัน แต่ไม่ขัดแย้งกัน หากแต่เป็นส่วนเสริมกัน โดยประชาชนจะได้รับผลบวกจากการที่ผู้แทนของตนมีความเข้าใจต่อตน และความรู้ที่แตกต่างกัน ส่งผลให้เรื่องระดับพื้นที่ได้รับการดำเนินการในระดับประเทศ และประเด็นระดับประเทศได้รับการพิจารณาจากมุมมองในระดับพื้นที่ นอกจากนั้นพรรคการเมืองที่เป็นที่รวมกันของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรทั้งสองแบบ จะเป็นองค์กรที่ทำให้ประชาชนมีทางเลือกของการสะท้อนปัญหา และช่วยกันพัฒนาบ้านเมือง มีส่วนเสริมให้พรรคการเมืองมีความเป็นสถาบัน

เมื่อเป็นเช่นนี้การออกแบบการเลือกตั้งระบบสัดส่วนผสมจึงต้องทำให้ประชาชนมีโอกาสที่จะเลือกเฟ้นบุคคลจะได้เข้ามาทำหน้าที่เป็นผู้แทนของตนตามวัตถุประสงค์ของระบบ ซึ่งไม่ว่าจะเป็นการกาหนึ่งครั้ง สองครั้ง หรือสามครั้งล้วนเพื่อให้ได้มาซึ่งผู้แทนทั้งสองแบบ แต่อาจจะเฟ้นได้แตกต่างกันไป ซึ่งผู้คนก็บอกว่าแบบกาสามครั้งน่าจะเฟ้นได้ดีกว่าอีกฟากจะบอกว่าหากพรรคการเมืองไม่แตกไปเสียก่อน ทางด้านของการกาสองครั้ง บอกว่าได้แน่คนที่ทำงานในระดับพื้นที่ผ่านระบบเขต และทำงานในระดับประเทศจากระบบบัญชีรายชื่อ แต่เสียงอีกด้านจะบอกว่าถ้ามาจากต่างพรรคการเมืองกัน เข้าสภาก็ตีกันอีก สุดท้ายกาครั้งเดียว ได้ทั้งสองแบบ เป็นคนพรรคเดียวกันมาแน่ และพรรคการเมืองไม่แตก แต่เสียงไม่เห็นด้วยก็บอกว่าเป็นการตัดสิทธิประชาชน ทำให้พรรคใหญ่ได้เปรียบอาจจะถึงขั้นได้คะแนนบวกๆ

ได้เขียนมาหลายครั้ง ท่านผู้อ่านคงจะเห็นแล้วว่าดีถ่ายครั้งเดียวคงไม่มี ธรรมดาของโลกนี้ เอาเป็นว่าถ้านำมาใช้แล้วระบบสะท้อนวัตถุประสงค์ได้จริงในทางปฏิบัติคงเพียงพอ เมื่อออกแบบกันแล้วก็ต้องช่วยกันทำให้มันใช้ได้ ถ้าต้องมีการปรับกันบ้างเพื่อความเหมาะสมก็ต้องทำความเข้าใจกันไป คราวหน้าจะเขียนถึงการปรับระบบสัดส่วนผสมกันครับ