กาต่างกัน

โดย...เจษฏ์ โทณะวณิก

ก่อนหน้านี้ได้เขียนถึงรายละเอียดระดับหนึ่งของการกาหนึ่งครั้ง สองครั้ง หรือสามครั้ง ซึ่งการกาสองครั้งนั้นเป็นการกาที่ใช้กันมากที่สุด โดยเฉพาะอย่างยิ่งในระดับประเทศ ซึ่งการกาสองครั้ง คือ ครั้งหนึ่งในระบบเขต อีกครั้งหนึ่งในระบบบัญชีรายชื่อ ส่วนการกาสามครั้ง ได้แก่ การกาในลักษณะเดียวกันกับการกาสองครั้ง หากแต่เพิ่มครั้งที่สาม นั่นคือ การกาเลือกผู้สมัครในระบบบัญชีรายชื่ออีกด้วย

เนื่องจากมีการกำหนดระบบบัญชีรายชื่อเป็นบัญชีรายชื่อแบบเปิด ซึ่งผู้มีสิทธิเลือกตั้งสามารถที่จะเลือกบุคคลที่ตนเห็นว่าน่าที่จะได้รับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนฯ มากที่สุดจากบรรดาผู้สมัครที่พรรคได้นำเสนอเอาไว้ ซึ่งพูดอย่างง่ายคือ การเปลี่ยนลำดับของผู้ที่จะได้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนฯ ในส่วนของบัญชีรายชื่อนั่นเอง ซึ่งการกาสามครั้งนี้ อาจจะลดลงเหลือเป็นกาสองครั้งก็ได้ โดยการกาครั้งที่สองกับครั้งที่สามนั้นถือว่ารวมกัน แทนที่จะต้องมาเลือกพรรค จากนั้นมาเลือกคนในพรรค ก็เลือกคนในพรรค ซึ่งมีผลเป็นการเลือกพรรคไปด้วยเลย

ส่วนการกาหนึ่งครั้ง คือ การรวมการกาแบบสองครั้งทั่วไป นั่นคือ การกาสองครั้งแบบที่กาหนึ่งครั้งเลือกบุคคลในระบบเขต กาอีกครั้งเลือกพรรคในระบบบัญชีรายชื่อ เท่ากับว่าผู้มีสิทธิเลือกตั้งจะต้องพิจารณาบุคคลในเขตที่ตนมีสิทธิเลือกตั้งไปพร้อมๆ กับพรรคที่เขาผู้นั้นสังกัด การกาเช่นนี้จะไม่มีการเผื่อเลือกที่สามารถจะเลือกบุคคลจากพรรคหนึ่งในระบบเขต แล้วไปเลือกพรรคอีกพรรคหนึ่งในระบบบัญชีรายชื่อ ผู้มีสิทธิเลือกตั้งจะต้องตัดสินใจในการมอบคะแนนให้กับผู้สมัครรับเลือกตั้งในระบบเขตไปพร้อมๆ กับการให้คะแนนกับพรรคที่ผู้นั้นสังกัดในระบบบัญชีรายชื่อ

เนื่องจากการกาเลือกแบบนี้คะแนนในส่วนของระบบเขตจะเป็นคะแนนของผู้สมัครในระบบเขตในการนับคราวแรก จากนั้นคะแนนทั้งหลายของแต่ละเขตที่พรรคใดๆ ได้รับจะถูกนำไปรวมกันทั้งหมด จากนั้นคำนวณเป็นจำนวนผู้แทนที่พรรคใดๆ จะได้รับรวมทั้งหมด ทั้งระบบเขตและระบบบัญชีรายชื่อ จากนั้นเมื่อนำเอาจำนวนผู้แทนจากระบบเขตมาหักออก ก็จะได้จำนวนผู้แทนในระบบบัญชีรายชื่อ นั่นเท่ากับว่า การกาหนึ่งครั้งเป็นการให้คะแนนทั้งบุคคลและพรรคไปในคราวเดียวกัน

เมื่อพิจารณาโดยรวมจะเห็นได้ว่า เหตุที่การกาแบบสองครั้งได้รับความนิยมที่สุด เพราะให้ทางเลือกระดับกลางๆ แก่ผู้มีสิทธิเลือกตั้ง