ระบบตัวแทนที่ดี

ยังต้องมีการถกเถียงแลกเปลี่ยนและปรับแก้กันอีกหลายยก กว่าจะได้ระบบเลือกตั้งที่ดีที่สุดภายใต้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ และยังไม่อาจคาดเดาได้ว่าระบบที่กำลังออกแบบโดยคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ (กรธ.) จะมีเสียงตอบรับจนนำไปสู่การเลือกตั้งได้หรือไม่

จะอย่างไรก็ดี ในระหว่างการกำหนดกติกาการปกครองใหม่มีการกล่าวถึงการตัดสิทธิทางการเมืองของผู้สมัครรับเลือกตั้งที่ได้ใบแดงกันมาก ว่าสมควรถูกตัดสิทธิทางการเมืองตลอดชีวิต เพื่อกำราบและป้องกันไม่ให้คนโกงเข้าสู่ระบบการเมืองได้อีก

แม้จะมีผู้สนับสนุนแนวคิดนี้จำนวนมาก แต่ก็เกิดคำถามขึ้นมาด้วยว่าการมุ่งกำจัดนักการเมืองโกงด้านเดียวอาจจะไม่ใช่คำตอบการได้ระบบการปกครองหรือระบบเลือกตั้งที่ดีเสมอไป เพราะไม่มีหลักประกันได้ว่าการตัดสิทธินักการเมืองโกงเลือกตั้งไปเรื่อยๆ จะทำให้เหลือแต่นักการเมืองน้ำดีเข้าสู่สภามากขึ้น

ฉะนั้น กรธ. รวมถึงภาคส่วนอื่นๆ ควรแสวงหาแนวทางการสร้างสมดุลของระบบการเมืองที่ยึดโยงกับผู้มีสิทธิเลือกตั้งให้มากกว่าที่เป็นอยู่

ต้องไม่ลืมว่าครั้งหนึ่งเราเคยมีรัฐธรรมนูญที่มุ่งกำจัดนักการเมืองซื้อเสียง โดยยัดเยียดให้กรรมการบริหารพรรคต้นสังกัดต้องรับผิดชอบต่อการกระทำนั้น และนำไปสู่การยุบพรรคการเมืองมาแล้ว แต่ท้ายที่สุดแนวคิดนี้ก็มีส่วนสร้างความขัดแย้งทางการเมืองมากขึ้น กระทั่งนำมาซึ่งความขัดแย้งทางการเมืองจนถึงปัจจุบันนี้

แนวคิดการนำรูปแบบการเลือกก่อนหรือไพรมารีโหวต (Primary vote) ก็เป็นวิธีการหนึ่งในการกำหนดอนาคตการเมือง เพราะประชาชนมีโอกาสเลือกผู้ลงสมัครรับเลือกตั้งแทนพรรค จากที่แล้วๆ มากรรมการบริหารพรรคหรือเจ้าของพรรคเป็นผู้เลือก จนมีคำกล่าวว่า พรรคเลือกคน ประชาชนเลือกพรรค

หากการเมืองไทยพัฒนาไปสู่ระบบเลือกตั้งที่ทุกพรรคการเมืองต้องเลือกผู้สมัครโดยวิธีไพรมารีโหวต นั่นเท่ากับประชาชนจะมีส่วนร่วมเลือกผู้แทนที่ดีตั้งแต่เริ่มต้น ส่วนจะเลือกโดยสมาชิกพรรคหรือจะใช้ระบบเปิดก็สุดแท้แต่กำหนด

นอกจากนี้ การกำหนดระบบเลือกตั้งให้มีทั้ง สส.เขต และ สส.บัญชีรายชื่อที่ชัดเจน น่าจะช่วยให้ประชาชนสามารถตัดสินใจได้ว่าจะเลือกพรรคการเมืองใดมาทำหน้าที่ฝ่ายบริหารผ่านการลงคะแนนเลือก สส.ระบบบัญชีรายชื่อ

อย่างไรก็ตาม การกำหนดรูปแบบของการจัดทำบัญชีผู้สมัคร สส.บัญชีรายชื่อ ควรมีกลไกที่ยึดโยงกับประชาชน เช่น แบ่งเป็นโซนหรือภูมิภาค

รูปแบบดังกล่าวใช้อยู่ในหลายประเทศจนประสบความสำเร็จเป็นตัวอย่างมาแล้ว เป็นรูปแบบที่ทุกคะแนนเสียงของประชาชนมีความหมาย และยังสามารถสะท้อนเจตนารมณ์การใช้สิทธิของประชาชนได้อย่างแท้จริง

การยกร่างกติกาใหม่จึงไม่ใช่การออกแบบเพื่อมุ่งกำจัดตัวบุคคลเป็นด้านหลักด้านเดียว แต่ต้องวางระบบเพื่อเปิดโอกาสให้คนดีเข้าสู่การเมืองมากยิ่งขึ้นด้วย