การท่องเที่ยวแบบเสรีสุขนิยม (ตอนจบ)

โดย...ม.ล.สุรวุฒิ ทองแถม

เป็นเวลากว่าสี่ทศวรรษที่ผ่านมา ร้านขายของที่ระลึกที่เคยประสบความสำเร็จกับการจำหน่ายสินค้ากับนักท่องเที่ยวเชิงปริมาณและหมู่คณะที่มาตามกำหนดการท่องเที่ยวจะมีรายได้ลดลง เพราะนักท่องเที่ยวรุ่นใหม่ไม่นิยมที่จะเข้าร้านจำหน่ายสินค้าพวกนี้มากนัก รวมไปถึงนักท่องเที่ยวประเภทกรุ๊ปทัวร์ต่างๆ ในปัจจุบัน ถึงแม้จะไปตามรายการท่องเที่ยว แต่ก็ลดการใช้จ่ายส่วนตัวในด้านการเลือกซื้อสินค้าที่ระลึก โดยเฉพาะพวกสินค้าประเภท เครื่องเพชร พลอย ที่จำหน่ายในร้านค้าเหล่านี้ เพราะในขณะนี้สินค้าเครื่องประดับหรูหราประเภทนี้โดนแย่งชิงส่วนแบ่งการตลาดไปโดยสินค้าที่มีชื่อเสียงหรือ
แบรนด์เนมระดับโลกไปแล้วมากทีเดียว

รายได้จากสถานท่องเที่ยวที่น่าจะลดลงไปอีก คือสวนสนุกและการแสดงโชว์แบบคาบาเรต์ที่มีชื่อเสียงในย่านนักท่องเที่ยวชั้นนำ ซึ่งแม้ในปัจจุบันยังคงต้องพึ่งพิงกลุ่มนักท่องเที่ยวเชิงปริมาณจากกลุ่มประเทศในเอเชียเป็นหลักมากกว่านักท่องเที่ยวจากทวีปอื่นนั้น ดูน่าจะมีผลกระทบด้านรายได้มากทีเดียว เพราะนักท่องเที่ยวอิสระพวกนี้จะเป็นนักท่องเที่ยวมาเที่ยวซ้ำครับ ซึ่งส่วนใหญ่การแสดงเหล่านี้เคยผ่านหูผ่านตามาแล้วทั้งสิ้น ซึ่งมีโอกาสน้อยมากที่จะกลับไปชมอีก

แต่ที่น่าวิตกกังวลไปมากกว่านั้น บรรดาสวนสัตว์ทั้งเปิดและปิดประเภทที่มีการแสดงโชว์ของสัตว์ต่างๆ ที่ฝึกฝนกันมาอย่างดี จะถูกละเลยหรือไม่ได้รับความสนใจจากนักท่องเที่ยวเชิงอิสระรุ่นใหม่จากกลุ่มประเทศในยุโรปเป็นอย่างมากครับ ซึ่งในปัจจุบันนี้ก็จะเริ่มมีข่าวคราวปรากฏบ้างแล้วว่า บริษัทนำเที่ยวชั้นนำในยุโรปหลายแห่งปฏิเสธที่จะบรรจุรายการนำเที่ยวสถานที่ประเภทนี้ลงในรายการท่องเที่ยวของเขาครับ เป็นความเห็นต่างที่ยากจะปฏิเสธในความจริงว่า ในเบื้องหลังของความน่ารัก แสนรู้ และเป็นกันเองของสัตว์น้อยใหญ่ คือความทุกข์ทรมานที่เกิดจากการฝึกฝนของมนุษย์อย่างฝืนธรรมชาติครับ

ส่วนในด้านที่ดีนั้นคือ จะมีนักท่องเที่ยวเหล่านี้เดินทางไปยังสถานที่ท่องเที่ยวใหม่ๆ ในบ้านเรามากขึ้น โดยเฉพาะแหล่งท่องเที่ยวที่ยังคงเป็นธรรมชาติสมบูรณ์ ซึ่งผมเชื่อว่าเมื่อถึงเวลานั้นภาครัฐจะต้องมีการพิจารณาอนุมัติงบประมาณและรวมศูนย์อำนาจในการบริหารจัดการสิ่งต่างๆ เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวทั้งแผนงานระยะสั้นและระยะยาว ซึ่งผมอยากให้มีการจัดหน่วยงานเจ้าภาพที่มีผู้รับผิดชอบมีอำนาจสั่งการพิเศษได้ในทุกๆ ด้าน โดยเฉพาะในด้านความร่วมมือและกรอบเวลาปฏิบัติงานจากหน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวไทยทั้งทางตรงและทางอ้อมครับ

เราควรที่จะเร่งพิจารณาคือการเร่งรัดโครงการพัฒนาชนบทในบางพื้นที่ที่มีศักยภาพทางการท่องเที่ยวตลอดปี มีเส้นทางคมนาคมที่สะดวกสบาย ทั้งในปัจจุบันและอนาคต รวมไปถึงมีความร่วมมือของภาคเอกชนและประชาชนให้สามารถพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีความพร้อมที่จะรองรับกระแสนักท่องเที่ยว นักเดินทางอิสระผู้ต้องการพักพิงใกล้กับธรรมชาติอย่างแท้จริงให้มากขึ้น ทั้งในด้านที่พัก อาทิ โฮมสเตย์ในทุกระดับ ร้านอาหารคุณภาพที่มีกลิ่นอายของอัตลักษณ์และภูมิปัญญาของท้องถิ่น ประวัติศาสตร์ความเป็นมารวมไปถึงเทศกาลประเพณีต่างๆ ของชุมชน

มีการบริหารจัดการดูแลความปลอดภัยรวมไปถึงกิจกรรมทางการท่องเที่ยว หรือนวัตกรรมการผลิตสินค้าท้องถิ่นที่ไม่ควรวางขายนอกสถานที่อย่างที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน หากแต่ใช้สินค้าประเภทหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ เป็นสิ่งดึงดูดนักท่องเที่ยวให้เข้าไปใช้จ่าย เข้าไปท่องเที่ยวที่มีการบริหารจัดการแบบครบวงจร สร้างความสุขความประทับใจให้กับนักท่องเที่ยวให้กลับมาเที่ยวซ้ำ หรือเขียนบอกเล่าเรื่องราวในสื่อสังคมสมัยใหม่ในแบบหลากหลายทัศนะและเรื่องราวในแบบที่เรียกกันว่าแชร์ประสบการณ์ซึ่งกันและกัน

เรื่องที่จะดีมากหากมีการปฏิบัติได้จริง คือการรวมศูนย์ข้อมูลของการท่องเที่ยวในทุกมิติ รวมทั้งการวิเคราะห์วิจัยพฤติกรรมของนักท่องเที่ยวต่างชาติจากทุกชาติที่เข้ามาท่องเที่ยวเมืองไทย สถิติตัวเลขของนักท่องเที่ยวต่างชาติที่แท้จริง โดยไม่มีนัยอื่นๆ แอบแฝง ตัวเลขค่าใช้จ่ายของนักท่องเที่ยวและรายได้จริงๆ ที่เกิดมาจากการท่องเที่ยวที่ควรจะผ่านระบบสถาบันการเงินเข้ามา เพื่อนำมาประกอบในการทำตัวเลขผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศของแต่ละปีอย่างถูกต้องและเป็นที่น่าเชื่อถือ

ข้อมูลดังกล่าวนี้ ควรจะจัดทำให้ทันต่อเหตุการณ์และสามารถแจกจ่ายพร้อมคำอธิบายให้ผู้เกี่ยวข้องทั้งภาครัฐและเอกชนได้ร่วมรับทราบร่วมกัน เพื่อเป็นประโยชน์สูงสุดต่อธุรกิจท่องเที่ยวทั้งในปัจจุบันและอนาคตต่อไป

ประการที่สำคัญอีกประการหนึ่ง คือการจัดสร้างบุคลากรรุ่นใหม่ให้มีความรู้ ความสามารถ ตลอดถึงความเข้าใจในการเปลี่ยนแปลง และกระแสความต้องการที่แท้จริงของนักท่องเที่ยวรุ่นใหม่ ทั้งในส่วนของการประชาสัมพันธ์ การทำตลาดที่มีคุณภาพและมีกำลังซื้อสูง การสร้างภาพลักษณ์ของประเทศ ให้หลุดพ้นจากการเป็นสถานที่ท่องเที่ยวของกรุ๊ปทัวร์ราคาถูก หรือแม้กระทั่งวลีที่ใช้กันมาเนิ่นนาน “Good Value For Money” ควรจะเลิกใช้กันเสียที ทัศนคติของนักท่องเที่ยวในทั่วทุกมุมโลกที่มีต่อประเทศไทยจะต้องเปลี่ยนไปให้ได้ครับ ในขณะเดียวกันบุคลากรรุ่นใหม่ที่ภาครัฐจัดสร้างให้มีขึ้นนี้จะต้องมีศักยภาพเพียงพอที่จะสามารถเป็นผู้ชี้นำช่องทางต่างๆ ในการดำเนินธุรกิจแก่ภาคเอกชนในธุรกิจท่องเที่ยวไทยอย่างยั่งยืน

กระแสการท่องเที่ยวของนักท่องเที่ยวรุ่นใหม่ที่ชื่นชอบการเดินทางในแบบเสรีสุขนิยมนี้มีทุกเพศสภาพนะครับ และนับวันจะมีมากขึ้นเรื่อยๆ พวกเขามีรสนิยมในการใช้ชีวิตแบบที่ตนเองต้องการ มีการเดินทางในแบบทั้งหมู่คณะเล็กๆ และลำพังเฉพาะคนสนิทผู้รู้ใจ อาทิ ครอบครัว คู่ฮันนีมูน เพื่อนในที่ทำงาน ผู้มาตรวจหรือรักษาสุขภาพ ฯลฯ เป็นต้น ซึ่งกลุ่มนักท่องเที่ยวเหล่านี้มีกำลังซื้ออยู่ในขั้นดีทีเดียวครับ โดยเฉพาะด้านที่พักในทุกระดับตั้งแต่โฮมสเตย์ บูติกโฮเต็ล วิลลา รีสอร์ทหรู โรงแรมสามถึงห้าดาว รวมไปถึงสถานที่พักยอดนิยมยุคนี้ Airbnb ที่อำนวยความสะดวกให้ผู้พักได้พักอยู่กับเจ้าของบ้านอย่างมีระบบ

ดังนั้น ผมคิดว่าหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวของประเทศไทย ควรตระหนักถึงความเปลี่ยนแปลงนี้ให้มากครับ ควรเริ่มวางแผนและลงมือปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรมได้แล้วครับ