กรรมการมืออาชีพ กับกรรมการอาชีพ

โดย...ศิริพร วาณิชยานนท์

จากประสบการณ์การทำงานกับสถาบันกรรมการบริษัทไทยในช่วง 2 ปีที่ผ่านมา ได้มีโอกาสรับผิดชอบดูแลโครงการผลักดันกรรมการเป็นอาชีพ หรือที่เรียกว่า “กรรมการอาชีพในทำเนียบ IOD” หรือ “IOD Chartered Director” ซึ่งเป็นโครงการที่เกิดขึ้น โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นสื่อกลางในการรวบรวมรายชื่อของกรรมการที่สมัครใจขึ้นทะเบียนเป็นกรรมการอาชีพในทำเนียบ IOD เพื่อเป็นทางเลือกให้กับบริษัทจดทะเบียนในการสรรหากรรมการอาชีพมาเป็นกรรมการของบริษัท

กรรมการอาชีพในทำเนียบ IOD นับว่าเป็น “กรรมการบริษัทหรือองค์กรที่เทียบเท่า ซึ่งปัจจุบันปฏิบัติงานในฐานะกรรมการโดยอาชีพ เป็นบุคคลที่อุทิศตนให้กับการพัฒนาความรู้และทักษะในการทำหน้าที่ของกรรมการ โดยเฉพาะด้านการกำกับดูแลกิจการที่ดี มีพื้นความรู้และประสบการณ์อันกว้างขวางสามารถดำรงความเป็นอิสระอย่างเข้มแข็ง และยึดมั่นในคุณธรรมและจริยธรรมในการปฏิบัติหน้าที่กรรมการ ตามมาตรฐานสากลอันเป็นที่ยอมรับของ IOD”

จากการดำเนินโครงการนี้ในทุกๆ เวที ก็จะพบกับประเด็นถกเถียงถึงความเป็นไปได้ในการมีกรรมการที่เป็นอาชีพในประเทศไทย เพราะอย่างที่ทราบกันดีว่าสังคมไทยเป็นสังคมอุปถัมภ์ ให้ความสำคัญกับความสัมพันธ์ ดังนั้นการคัดเลือกกรรมการเข้ามาดำรงตำแหน่ง จึงไม่แปลกที่หลายครั้งเจ้าของ หรือผู้ถือหุ้นรายใหญ่ จะเลือกคนที่ตนเองรู้จักเป็นสำคัญ

จริงอยู่ กรรมการในประเทศไทยมีความเป็นมืออาชีพเป็นอย่างมาก กรรมการพยายามทำหน้าที่ของตนเองเป็นอย่างดี เป็นตัวแทนให้กับผู้ถือหุ้นในการกำกับดูแลกิจการขององค์กรให้มีความยั่งยืน แต่การมีกรรมการที่เป็นอาชีพ หรือการมีกรรมการอิสระที่อิสระอย่างแท้จริง คือ เป็นผู้ที่ทำหน้าที่เป็นกรรมการเพื่อเป็นตัวแทนผู้ถือหุ้นโดยเฉพาะรายย่อยนั้น ยังคงเป็นเรื่องที่มีความท้าทายเป็นอย่างมาก

อย่างไรก็ตาม ในโลกปัจจุบันที่มีความซับซ้อน กระแสโลกที่เปลี่ยนอย่างรวดเร็ว มีปัจจัยความเสี่ยงต่างๆ เพิ่มมากขึ้น กรรมการซึ่งเป็นผู้นำสูงสุดขององค์กรจะต้องเป็นผู้ที่มีความสามารถอย่างแท้จริง ที่จะเข้าใจและรู้เท่าทันการเปลี่ยนแปลงต่างๆ ที่สำคัญในโลกปัจจุบัน เช่น เรื่องความเสี่ยงและเทคโนโลยี อีกทั้งเข้าใจธุรกิจที่ตนเองกำกับดูแลอยู่ ซึ่งการจะทำได้เช่นนั้นกรรมการจะต้องอุทิศเวลากับองค์กร มีความรับผิดชอบต่อการทำหน้าที่กรรมการเหมือนกับเป็นอาชีพหนึ่งที่ตนเองทำงานอยู่ ทำให้แนวโน้มในอนาคตบริษัทต่างๆ จะต้องมุ่งหากรรมการที่มีความเชี่ยวชาญที่หลากหลายในด้านต่างๆ ที่สอดคล้องกับกลยุทธ์ขององค์กร ซึ่งกรรมการอาชีพจะกลายเป็นตัวเลือกหนึ่งที่มีความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง

ในต่างประเทศทางฝั่งตะวันตก เช่น สถาบันกรรมการในประเทศอังกฤษ ก่อตั้งมาตั้งแต่ปี 1903 สนับสนุนให้มีกรรมการอาชีพ หรือ Chartered Director โดยบอกว่า การมีกรรมการอาชีพไปดำรงตำแหน่งกรรมการในบริษัทใดก็ตาม จะส่งผลกระทบในทางบวกต่อความสำเร็จของบริษัท ได้แก่ การทำให้ผู้ถือหุ้น ผู้มีส่วนได้เสีย คู่ค้า และลูกค้าเห็นว่าองค์กรมีความเป็นมืออาชีพ เนื่องจากกรรมการอาชีพจะเป็นผู้ที่วางและดำเนินกลยุทธ์ขององค์กรเพื่อการเจริญเติบโตอย่างยั่งยืน เป็นผู้ที่ให้ความใส่ใจกับการเป็นผู้นำด้านธุรกิจ

ขณะเดียวกัน ก็เน้นให้เกิดการกำกับดูแลกิจการที่ดี สิ่งเหล่านี้จะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อกรรมการอาชีพมีส่วนช่วยในการพัฒนาประสิทธิภาพของคณะกรรมการทั้งคณะ และพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่อง

ประเทศไทยแม้ปัจจุบันเรื่องนี้ยังคงมีความท้าทาย แต่จากการดำเนินโครงการนี้พบว่าในช่วงหลังมานี้เห็นว่ามีคนให้ความสนใจเป็นกรรมการอาชีพมากขึ้น ด้วยเหตุผลที่กล่าวมาข้างต้นว่า ธุรกิจปัจจุบันมีการปรับเปลี่ยนอย่างรวดเร็วและมีความซับซ้อน สิ่งหนึ่งที่น่าแปลกใจคือผู้ที่สนใจไม่เพียงแต่เป็นผู้บริหารที่ประสบความสำเร็จและต้องการใช้ความรู้ความสามารถของตนเองในการเป็นกรรมการบริษัทหลังจากเกษียณอายุการทำงาน แต่รวมไปถึงผู้บริหารรุ่นใหม่ก็เริ่มให้ความสนใจในการเป็นกรรมการบริษัท โดยมองเป็นอีกอาชีพหนึ่ง (Second Career) ที่จะได้ใช้ความรู้ที่ตนเองเชี่ยวชาญ นอกจากคนสนใจที่จะเป็นกรรมการอาชีพมากขึ้น อีกด้านหนึ่งพบว่าเจ้าของบริษัท หรือผู้ถือหุ้น ให้ความสนใจกับเรื่ององค์กรประกอบของคณะกรรมการ ที่จะต้องเลือกคณะกรรมการที่มีความหลากหลายทั้งในด้านความรู้ ประสบการณ์ และเพศ ซึ่งต้องสอดคล้องไปกับกลยุทธ์ขององค์กร ทำให้เริ่มมีความต้องการที่จะหากรรมการจาก Director Pool หรือแหล่งที่ได้รับการยอมรับ

อย่างไรก็ดี แม้บริษัทในปัจจุบันจะยังไม่ได้คัดเลือกกรรมการจาก Director Pool โดยอาจจะเลือกคนที่รู้จักมาเป็นกรรมการ หากกรรมการท่านนั้นมีความเป็นอิสระ กล่าวคือสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับบริษัท โดยทำให้เกิดประโยชน์สูงสุดทั้งการสนับสนุนฝ่ายบริหาร และการกำกับดูแลกิจการ ก็นับว่าบริษัทนั้นมีกรรมการที่มีความเป็นมืออาชีพ แม้จะไม่ได้มีกรรมการอาชีพก็ตาม

สำหรับบริษัทที่กำลังสนใจสรรหากรรมการอาชีพ เจ้าของกิจการและคณะกรรมการสรรหาว่าควรที่จะให้เวลาสัมภาษณ์และทำความรู้จักกับกรรมการท่านนั้นให้มากที่สุด พร้อมทั้งถ่ายทอดวิสัยทัศน์ พันธกิจ และแนวทางการดำเนินธุรกิจ เพื่อให้กรรมการที่จะเข้ามารับตำแหน่งเข้าใจความคาดหวังขององค์กรที่มีต่อกรรมการ และเพื่อกรรมการจะประเมินว่าตนเองมีสิ่งที่จะสนับสนุนองค์กรได้อย่างเกิดประโยชน์สูงสุดหรือไม่ เพื่อจะทำให้องค์กรมีการกำกับดูแลกิจการที่ดี มีความยั่งยืน ซึ่งจะส่งผลทางบวกต่อผู้ถือหุ้นที่คัดเลือกกรรมการเข้ามาดำรงตำแหน่งและต่อผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกฝ่ายอย่างแท้จริง