คนขยันไม่มีวันตาย

...สมชาย สกุลสุรรัตน์

พักนี้มีการวิพากษ์วิจารณ์กันมากว่า มาตรการทางเศรษฐกิจหลายต่อหลายมาตรการที่รัฐบาลนำออกมาใช้เพื่อช่วยเหลือผู้ที่มีรายได้น้อย เป็นมาตรการที่ทำให้ประชาชนส่วนใหญ่ของประเทศคุ้นเคยกับการงอมืองอเท้ารอรับความช่วยเหลือจากรัฐ หาใช่เป็นมาตรการยั่งยืนที่จะนำไปสู่ความเป็นรัฐสวัสดิการตามที่รัฐบาลเคยแถลงไว้ไม่

เหตุผลที่มีนักวิชาการหลายท่านมีทัศนะในแง่มุมนี้เข้าใจไม่ยาก เพราะการที่รัฐใดรัฐหนึ่งจะสามารถดูแลประชาชนในประเทศตั้งแต่เกิดจนตายในรูปรัฐสวัสดิการได้นั้น จะต้องเป็นรัฐที่มีเศรษฐกิจแข็งแกร่งเพียงพอที่จะรองรับค่าใช้จ่ายที่นับวันจะเพิ่มขึ้นตามจำนวนประชากร

และตามแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรที่นับวันจะมีกลุ่มผู้มีอายุสูงวัยเพิ่มขึ้น ทำให้รัฐต้องรับภาระด้านการดูแลเรื่องสุขภาพและสวัสดิการอื่นๆ เพิ่มขึ้น

เพราะฉะนั้น การที่รัฐจะให้บริการแบบรัฐสวัสดิการได้อย่างยั่งยืน จำเป็นต้องมีรายได้จากการจัดเก็บภาษีอากรทั้งทางตรงและทางอ้อมเพิ่มขึ้นจากประชาชน

ทีนี้ถ้าประชาชนไม่รู้จักช่วยตัวเอง เพราะคุ้นเคยกับการรอรับความช่วยเหลือจากรัฐ ในระยะยาวก็จะกระทบถึงรายได้ของรัฐบาลอย่างไม่สามารถจะหลีกเลี่ยงได้ และย่อมทำให้ความหวังของรัฐที่จะให้ประเทศเป็นรัฐสวัสดิการอย่างแท้จริงนั้นเป็นไปไม่ได้ และนับวันจะห่างไกลจากความจริงออกไป เพราะพลเมืองไม่มีคุณภาพ ไม่มีความสามารถที่จะหารายได้หาเงินมาจ่ายภาษีให้รัฐ เพื่อใช้จ่ายดูแลประชาชนในฐานะที่เป็นรัฐสวัสดิการอย่างยั่งยืน

ส่วนเหตุผลของผู้ที่เห็นด้วยกับมาตรการช่วยเหลือประชาชนผู้มีรายได้น้อยของรัฐนั้น ว่าไปแล้วเป็นเหตุผลด้านสังคม การเมือง และศีลธรรม มากกว่าเหตุผลเชิงเศรษฐศาสตร์เหมือนกลุ่มแรก เพราะฉะนั้นเพื่อไม่ให้เกิดความแตกแยกจึงไม่ขอแสดงความคิดเห็น เพราะความเห็นที่แตกต่างเกิดจากความเชื่อพื้นฐานไม่ตรงกัน ไม่อยากให้เหมือนกรณีหวยบนดินหรือหวยใต้ดิน ซึ่งผู้สนับสนุนยกสารพัดเหตุผลทางเศรษฐศาสตร์เพื่อสนับสนุนการออกหวยบนดิน ส่วนผู้ที่คัดค้านก็ยกสารพัดเหตุผลด้านศีลธรรม จรรยา และสังคม มาอ้างเพื่อไม่ให้ออก

ถ้าท่านผู้อ่านถามว่า แล้วอย่างนั้นเขียนมาทำไม ก็ต้องบอกว่า เพราะเผอิญผมไปเห็นคนยากจนที่รู้จักช่วยตัวเองมาด้วยตัวเอง รู้สึกประทับใจมาก จึงเก็บมาเล่าให้ฟังเพื่อเป็นอุทาหรณ์ว่า คนขยันนั้นไม่มีวันอดตาย ครอบครัวนี้เป็นครอบครัวคนอิสลาม อยู่แถวถนนร่มเกล้านี่เอง

ผมเห็นคุณยายของครอบครัวนี้ ตั้งโต๊ะขายขนมครกอยู่ริมคลองสักประมาณ 2 ปีเศษๆ มาแล้ว ผมสงสารแกเลยซื้อขนมครกกินเองบ้าง ให้เด็กแถวๆ นั้นกินบ้าง เพื่ออุดหนุนแกจนรู้จักกัน

ผมถามแกได้ความว่า แกมาขายขนมครกเพราะไม่อยากอยู่ว่างๆ อยู่บ้านก็ไม่รู้จะคุยกับใคร เพราะลูกสาว 2 คน ไม่มีเวลาคุยด้วย เนื่องจากต้องไปรับเสื้อมาเย็บส่งเถ้าแก่ แกไม่อยากทำตัวให้เป็นภาระใครๆ จึงมาทำขนมครกขายพอมีรายได้

ทีนี้ผมสังเกตเห็นความก้าวหน้าของกิจการของป้าแกทุกวัน เพราะผมเป็นคนที่ชอบคนทำงานและพึ่งตัวเองแรกๆ แกก็ขายขนมครกอย่างเดียว ต่อมาเริ่มมีการขายขนมประเภทขนมสอดไส้ ขนมกล้วย ขนมตาล และข้าวต้มมัด

ผมก็ตามซื้อแกอีก เพราะกินอร่อยดีแบบคนไทยทำ ผมคุยกับแกได้ความว่า แกทำเอง เพราะขนมครกขายดีหมดเร็ว กลับบ้านมีเวลาเลยไปทำขนมเหล่านี้มาขาย ผมก็ยิ่งเคารพนับถือแกมากยิ่งขึ้น

หลายเดือนที่แล้ว ผมเห็นแกสร้างเพิงเล็กๆ เข้าไปริมทุ่งนา ถามแล้วได้ความว่า แกเตรียมเปิดร้านขายก๋วยเตี๋ยวเป็ด ผมก็เผลอถามแกว่า เปิดร้านตรงนี้แล้วใครจะมากิน เพราะอยู่บ้านไร่ปลายนาห่างไกลผู้คน แกมองหน้าผมสามตลบด้วยความสงสาร แล้วตอบอย่างไม่ปรานีว่า คุณไม่ได้อยู่ที่นี่ทั้งวัน คุณจึงไม่รู้ว่าแถวนี้มีโรงงานอยู่แยะ มีคนเดินจากทางเดินเลียบคลองออกมาทั้งตอนเช้าตอนเย็น ป้าเปิดร้านตรงนี้เดี๋ยวก็มีคนมากินเอง คุณคอยดูก็แล้วกัน

ผมก็คอยดูอย่างที่แกว่าครับ มาถึงวันนี้จึงรู้ว่าไม่ควรเชื่อแค่ตำราที่เรียนมา ถ้าไม่ได้เห็น ไม่ได้สัมผัสด้วยตัวเอง เพราะเดี๋ยวนี้ต้องไปนั่งรอคิวกินก๋วยเตี๋ยวเป็ดเจ้านี้ เพราะมีลูกค้าคับคั่งอย่างแกว่า ถ้าผมรู้อย่างนี้คงขอหุ้นด้วยไปแล้ว

เรื่องนี้จึงได้บทเรียนว่า เชื่อแต่ตำราไม่ได้ เชื่อแต่ลูกน้องไม่ได้ เชื่อแค่รายงานก็ไม่ได้ ถ้าไม่ได้เห็น ไม่ได้สัมผัสด้วยตัวเอง แกเล่าให้ฟังว่า ที่แกเป็นห่วงตอนนี้ คือ พอขายดีมีคนมากินมากๆ ก็จะถูกเจ้าหน้าที่ของรัฐ คือ เขตเข้าไปแทรกแซงกล่าวหาว่าปลูกอาคารและขายอาหารไม่ได้รับอนุญาต

ผมถามแกว่า ถ้าถูกดำเนินการอย่างว่า แกจะทำอย่างไร แกบอกผมว่า แกก็จะไปโวยวายที่เขต แล้วถามว่าอยากให้คนเป็นโจรหรืออยากให้ทำมาหากิน แล้วแกก็จะสู้จนถึงที่สุด ต้องขออภัยท่านผู้อ่านที่ต้องใช้คำไม่สุภาพครับแกบอกว่า ถ้ามันอยากรื้อก็ให้มันมารื้อ เพราะกว่าจะสร้างเพิงได้แค่นี้ก็เหนื่อยแทบตายอยู่แล้ว จะปล่อยให้มันรื้อง่ายๆ ได้อย่างไร

ผมฟังแล้วความรู้สึกสุดจะบรรยายครับ เพราะความจริงก็ทราบว่า สิ่งที่แกทำมันผิดกฎหมาย แต่ตอบตัวเองไม่ได้ว่า ถ้าเอากฎหมายมาใช้บังคับกับคนรายได้น้อยที่พยายามช่วยตัวเองทำมาหากินด้วยความสุจริต กับการเอาเงินไปแจกให้ฟรีโดยไม่ต้องทำงานนั้น อย่างใดถูกต้องกว่ากัน ความกลัวของแกอีกอย่างหนึ่ง คือ กลัวว่าจะถูกสรรพากรเข้ามาเก็บภาษี ก็อีกเหมือนกันครับว่า

การยกเว้นภาษีสารพัดแก่นักธุรกิจกับการตามล่าเก็บภาษีจากป้าของผมนี้ สิ่งใดถูกต้องสมควรทำกว่ากัน ที่ผมไม่ยอมบอกว่าร้านขายก๋วยเตี๋ยวเป็ดแสนอร่อยของป้าอยู่ที่ไหน เพื่อให้ไปช่วยอุดหนุนนั้น

หนึ่ง เพราะรู้ความสามารถของตัวเองดีว่าไม่มีทางเทียบเท่า ม.ร.ว.ถนัดศรี ว่าด้วยการชวนชิม กับสอง คือ กลัวเขตกับสรรพากรจะไปยุ่งกับแก อย่างที่แกกลัวนั้น ผมเห็นลูกสาวคนโตของแกที่มาช่วยขายก๋วยเตี๋ยวขอบตาดำช้ำแบบคนอดนอน เลยถามสาเหตุแบบคนคุ้นเคยกัน แกเล่าให้ฟังว่า ตั้งแต่แม่เปิดร้านก๋วยเตี๋ยว แกเล่าให้ฟังว่าต้องมาช่วยปรุงน้ำซุปที่ได้มาจากร้านขายก๋วยเตี๋ยวเป็ดเจ้าดังแถวอ่อนนุช ที่แกเคยเป็นลูกจ้าง ส่วนกลางคืนต้องเย็บเสื้อส่ง ได้ค่าเย็บเสื้อตัวละ 16 บาท ต้องเย็บ 100 ตัว ส่งใน 3 วัน กลางวันช่วยแม่ขาย กลางคืนต้องเย็บผ้าถึงตี 3 ตี 4

ฟังแล้วอยากให้เถ้าแก่เสื้อโหลทั้งหลายช่วยเมตตาเพิ่มค่าแรงให้คนรับจ้างเย็บเสื้อบ้าง น่าจะได้กุศลแรงกว่าไปทำบุญที่ไหนเป็นไหน ครอบครัวนี้พยายามช่วยเหลือตัวเองด้วยความขยันหมั่นเพียร ไม่รอคอยรับความช่วยเหลือจากใคร ผมถามแกว่า แกอยากให้รัฐช่วยเหลืออะไรกับแกบ้าง ทั้งแม่ทั้งลูกตอบเหมือนกันว่า ไม่ต้องการความช่วยเหลืออะไรจากรัฐ ถ้าจะช่วยจริงๆ แล้วช่วยอย่าเข้าไปยุ่งกับชีวิตของแกก็พอแล้ว

โบราณท่านกล่าวไว้ว่า คนขยันไม่มีวันอดตาย ผมเห็นป้ากับครอบครัวแล้วก็ได้ความคิดว่า สิ่งที่รัฐน่าจะเริ่มเก็บไปคิด คือ น่าจะรีบหามาตรการที่จะส่งเสริมให้คนขยันอย่างน้อง อย่าให้กลไกของรัฐเป็นอุปสรรคในการทำมาหากินของคนที่มีรายได้น้อย หรือทำให้คนที่ทำมาหากินโดยสุจริตต้องวิตกกังวลอย่างที่ป้าแก ผมว่าการดำเนินมาตรการในเชิงสร้างสรรค์ให้คนพึ่งตัวเองได้น่าจะเป็นทางเลือกที่ดี กว่าจะทำให้เศรษฐกิจของชาติเข้มแข็งเติมโตอย่างมั่งคงและยั่งยืน เพื่อนำไปสู่การเป็นรัฐสวัสดิการที่แท้จริงของคนทั้งประเทศต่อไป