กินเค้กแทนสิ กินโจ๊กเนื้อสิ!

โดย...กรกิจ ดิษฐาน

เล่าลือกันมานานว่า ประโยคที่นำไปสู่การปฏิวัติฝรั่งเศส คือคำกล่าวของพระนางมารี อ็องตัวแน็ตที่ว่า “ไม่มีขนมปัง ก็กินเค้กแทนสิ” จนทำให้ประชาชนที่อดอยากโกรธแค้นรวมตัวกันโค่นล้มระบอบกษัตริย์ จับพระนางและพระเจ้าหลุยส์ที่ 16 บั่นพระเศียรด้วยกิโยตีน แต่จริงๆ แล้วดูเหมือนพระนางจะได้ไม่พูดอย่างที่ว่าไว้ 

นักประวัติศาสตร์บางท่านพบว่า ประโยคนี้เป็นคำวิจารณ์ล้อเลียนพวกสตรีชั้นสูงในราชวงศ์บูร์บองมากกว่า ประมาณว่า คนชั้นสูงไม่รู้เรื่องความอดอยาก มักจะพูดพล่อยๆ ว่า ไม่มีนี่ก็กินนั่นสิ อะไรทำนองนั้นและเป็นคำที่ใช้กันแพร่หลายมาก่อนที่พระนางมารี อ็องตัวแน็ตจะเดินทางจากออสเตรียมาเป็นคู่ตุนาหงันของพระเจ้าหลุยส์ที่ 16 ที่ฝรั่งเศส

แม้แต่ ฌอง ฌัก รุสโซ นักปรัชญาเสรีนิยมก็ใช้คำนี้ในทำนองเสียดสี “เจ้าหญิง” หรือหญิงสูงศักดิ์ในฝรั่งเศสยุคนั้น ในงานเขียนอัตชีวประวัติเรื่อง “คำสารภาพ” (Confessions) ซึ่งเขียนขึ้นมาตอนที่พระนางมารี อ็องตัวแน็ตพระชนมายุแค่ 10 พรรษา และคาดว่า “เจ้าหญิง” ที่รุสโซอ้างถึง คือพระญาติสตรีชั้นผู้ใหญ่ของพระเจ้าหลุยส์ที่ 16 คือ เจ้าหญิงวิกตอเรีย เป็นผู้เอ่ยประโยคนี้

เจ้านายผู้ใหญ่ทรงไม่ประสาเรื่องชีวิตความเป็นอยู่ของชาวบ้าน จึงทรงคิดไปว่า ถ้าไม่มีขนมปัง หรือแป็ง (Pain) ก็กิน “บริออช” (Brioche) สิ เจ้าบริออชที่ว่านี้เป็นขนมปังเนื้ออ่อนหวานคล้ายเค้กที่ชาวบ้านมีอยู่เหลือเฟือ ไม่ได้หมายถึงขนมเค้กวิจิตรอลังการที่ชนชั้นสูงกินกัน นิยมกินเป็นของหวาน ต่างจากขนมปังทั่วๆ ไป ที่เรียกว่า แป็ง (Pain) ที่กินเป็นอาหารหลักและเนื้อแข็งกว่า

จากบันทึกของท่านเคาท์ แห่ง โพรวองซ์ ระบุว่า เป็นคำกล่าวของพระนางมารีอา เตเรซา แห่งสเปน ซึ่งเกิดก่อนพระนางมารี อ็องตัวแน็ตนานถึง 100 ปี เรื่องก็คือพระนางเจ้าทรงได้ยินว่า คนจนไม่มีขนมปังกินกัน จึงทรงตรัสว่า “พิโถ่พิถัง แล้วทำไมไม่กินขอบพายแทนเล่า”

ขอบพาย (pie-crust) คือ ส่วนที่จะเด็ดทิ้งไปหลังอบพายเสร็จแล้ว ร้านอบขนมมักจะนำไปแจกเป็นทานให้คนอนาถากินกันที่หลังร้าน

แต่ฝ่ายจีนเขาเชื่อว่า ประโยคนี้น่าจะเล่าต่อๆ กันมาจากเหตุการณ์ในจีนสมัยราชวงศ์จิ้น ผู้กล่าวประโยคนี้ คือ พระเจ้าจิ้นฮุ่ยตี้ (&>6187;&>4800;&>4093;) หรือสุมาจง ครองราชย์ระหว่างปี ค.ศ. 290–307

ฮุ่ยตี้ ทรงเป็นฮ่องเต้ที่มีชะตากรรมน่าสังเวชยิ่งนัก ถูกยัดเยียดเป็นเจ้าแผ่นดินทั้งๆ ที่ทรงมีพระสติปัญญาไม่สมประกอบ แต่พระชายาเจ้าเล่ห์เพทุบาย ช่วยเหลือลับๆ จนพระองค์ได้ครองแผ่นดินท่ามกลางศึกชิงอำนาจ บานปลายกลายเป็นสงครามกลางเมือง ตลอดรัชกาลต้องมีผู้สำเร็จราชการบ้านเมืองหลายต่อหลายคน แต่บ้านเมืองก็ยังล้มเหลว ผู้คนนับล้านอดอยากล้มตายเป็นแสนคน แต่ฮ่องเต้ไม่รู้กระทั่งว่า ความอดอยากเป็นเช่นไร ได้แต่เก็บพระองค์เสวยสุขสำราญในวังหลวง

ในประวัติศาสตร์ราชวงศ์จิ้น (ตำราจิ้นซู - &>6185;&>6360;) บันทึกไว้ว่า

“ใต้หล้าเกิดโกลา ปวงประชาอดข้าวตายเป็นเบือ ฮ่องเต้ตรัสว่า - ไฉนไม่กินโจ๊กใส่เนื้อแทนเล่า?”

หลังจากตรัสวาทะอมตะนี้ได้ไม่นาน พระองค์ก็สิ้นพระชนม์เพราะเสวยขนมแป้งแผ่นอาบยาพิษ