อุยกูร์

โปรดอย่าหาว่าผมไม่รักชาติเลยนะครับ ถ้าผมจะบอกว่าผมไม่เห็นด้วยกับการส่งผู้ลี้ภัยชาวอุยกูร์กลับประเทศจีน ผมเพียงอยากรักชาติให้ถูกทาง และอยากช่วยหาทางออกให้กับสถานการณ์ที่กลืนไม่เข้าคายไม่ออกนี้

ขอปูพื้นฐานเพียงสั้นๆ นะครับ เราพบผู้ลี้ภัยกลุ่มนี้ตั้งแต่เดือน มี.ค.ปีที่แล้ว จำนวนทั้งหมด 300 กว่าคน มีทั้งผู้ชาย ผู้หญิง และเด็กในสัดส่วนใกล้เคียงกัน จีนขอให้เราส่งกลับจีน ในขณะที่ตุรกีอ้าแขนรับตัวผู้ลี้ภัยเองไม่อยากกลับจีน อยากไปตั้งถิ่นฐานในตุรกีมากกว่า ส่วนองค์กรระหว่างประเทศอย่างยูเอ็นเอชซีอาร์และฮิวแมน ไรต์ส วอตช์ ต่างเรียกร้องไม่ให้เราส่งชาวอุยกูร์กลับจีน เพราะเกรงจะเป็นอันตรายและจะถูกละเมิดสิทธิมนุษยชน นอกจากนี้ก็มีสหรัฐที่ออกมายืนข้างตุรกีอย่างออกนอกหน้า

เราอาจทำในสิ่งที่เราคิดว่าเป็นกลางแล้ว คือส่ง 172 คนให้ตุรกีก่อน หลังจากนั้นจึงส่ง 109 คนให้จีน แต่ผลกลับปรากฏว่ามีเสียงประณามดังกระหึ่มไปทั่วโลก ในโซเชียลมีเดียของเราเองก็มีการแชร์ข่าวสารเรื่องนี้กันให้ว่อน ผมสังเกตว่าหลายเรื่องคนเขียนใส่อารมณ์เข้าไปมากกว่าเหตุผล ส่วนหนึ่งน่าจะเป็นเพราะโกรธที่สถานกงสุลไทยในกรุงอิสตันบูลถูกบุกทำลาย อีกส่วนอาจเกิดจากความไม่พอใจที่สหรัฐรีบออกมาตำหนิเรา ทั้งๆ ที่ไม่มีความเกี่ยวข้องโดยตรง

ผมมีเหตุผลที่ไม่เห็นด้วยกับการกระทำของเราเอง รวมทั้งมีข้อสังเกตอีกหลายประการเกี่ยวกับเรื่องนี้ ดังนี้

หนึ่ง สิ่งที่เราตัดสินใจทำเป็นเรื่องได้ไม่คุ้มเสีย หรือถ้าเป็นภาษาชาวบ้านก็บอกว่ามีแต่เจ๊ากับเจ๊ง เพราะประเทศต่างๆ มีแต่ที่ไม่เห็นด้วย หรือเฉยๆ ไม่มีความเห็น ที่เห็นด้วยกับเราน่าจะมีจีนประเทศเดียว ส่วนตุรกีที่ไม่เคยมีเรื่องบาดหมางก็กลับต้องมาทะเลาะกัน

แม้แต่จีน ความรู้สึกที่มีต่อเราก็คงไม่ใช่ความชื่นชมที่เราทำในสิ่งที่ถูกต้อง แต่น่าจะเป็นลักษณะผู้ใหญ่เอ็นดูเด็กที่อยู่ในโอวาทมากกว่า ที่ผมพูดเช่นนี้เพราะเชื่อว่า ในทางกลับกัน หากเราขอร้องจีนในทำนองเดียวกันบ้าง จีนคงไม่ยอมทำให้

เรื่องแบบนี้โดยทั่วไปไม่มีประเทศไหนเขาทำกัน ที่จีนบอกว่ามีหลักฐานว่าคนเหล่านี้กระทำความผิด ถึงจะจริงก็ยังไม่มีการพิสูจน์ ยังไม่ผ่านกระบวนการยุติธรรม ยังไม่ถูกศาลตัดสิน ขนาดคนของเราถูกศาลตัดสินจำคุกแล้ว คดีถึงที่สุดแล้ว ยังไม่มีประเทศไหน รวมทั้งจีน ส่งตัวกลับมาให้เราลงโทษเลยแม้แต่ประเทศเดียว

ที่น่าเป็นห่วงไม่แพ้กันคือ เรื่องนี้อาจมีศาสนาเข้ามาเกี่ยวข้อง ผมเชื่อว่า หากก่อนส่งชาวอุยกูร์กลับจีน เราลองถามประเทศเพื่อนบ้านที่นับถืออิสลามอย่างมาเลเซียหรืออินโดนีเซีย ก็คงได้รับคำแนะนำว่าอย่าทำ หรือหากเราถามชุมชนไทยมุสลิมในประเทศ ก็คงได้คำตอบในทำนองเดียวกัน

นอกจากจะเป็นการสร้างศัตรูมากกว่าสร้างมิตรแล้ว ยังเป็นการสร้างปัญหาในทางปฏิบัติด้วย นั่นก็คือ ทำให้คนไทยในต่างประเทศเดือดร้อน ต้องคอยระมัดระวังเรื่องความปลอดภัย

สอง ผู้ที่สมควรจะถูกตำหนิมากที่สุดคือกระทรวงการต่างประเทศ หรือ กต. เพราะควรเป็นหน่วยงานที่เข้าใจประเพณีปฏิบัติเกี่ยวกับเรื่องแบบนี้ดีที่สุด คนในรัฐบาลเองอาจจะไม่เข้าใจเรื่องเหล่านี้ดีพอ และอาจไปเผลอรับปากจีนไว้ แต่ กต.น่าจะยืนยันนั่งยันว่าไม่ควรทำเป็นอย่างยิ่ง พร้อมกับช่วยคิดหาทางออกหรือคำแก้ตัวที่เหมาะสมให้

สาม มีการอ้างว่า การส่งอุยกูร์กลับจีน ทั้งตุรกี สหรัฐและยูเอ็นเอชซีอาร์ทราบล่วงหน้าแล้ว เพราะเป็นเรื่องที่ดำเนินการกันอย่างเป็นขั้นตอนมานานแล้ว ข้ออ้างนี้ผมเชื่อว่าไม่จริง หากจริงรัฐบาลควรรีบแถลงยืนยัน เพื่อให้สังคมโลกเห็นว่าเราถูกประณามอย่างไม่เป็นธรรม

ที่น่าจะเป็นไปได้มากกว่าคือ เขาทราบว่าเราอยู่ในระหว่างการพิจารณาคำขอของจีน ซึ่งเขาก็เรียกร้องไม่ให้เราทำตาม และคิดไม่ถึงว่าเราจะไม่ยอมฟังคำทักท้วง

สี่ มีการอ้างว่า เรามีความจำเป็นต้องผลักดันอุยกูร์กลุ่มนี้ออกนอกประเทศ เพื่อที่จะได้ไม่เป็นภาระในการดูแล ซึ่งไม่ทราบว่าจะเป็นภาระไปอีกกี่ปี ข้ออ้างนี้ก็ไม่มีน้ำหนักเพียงพอเช่นกัน เพราะอุยกูร์ต่างจาก
โรฮีนจาหรือกัมพูชาอพยพในอดีต ที่ส่วนใหญ่ไม่มีประเทศที่ 3 รองรับในทันที กรณีนี้ทางตุรกีอ้าแขนรับทั้งหมดอยู่แล้ว

ในเมื่อทั้งจีนและตุรกีต่างต้องการตัว วิธีที่น่าจะเป็นปัญหาน้อยที่สุดคือถามความสมัครใจเป็นรายตัวว่าอยากไปประเทศไหน

ห้า แน่นอนว่าการบุกทำลายสถานกงสุลไทยในกรุงอิสตันบูลเป็นสิ่งผิด แต่มันก็เป็นคนละส่วนกัน ไม่สามารถลบล้างสิ่งที่เราทำให้กลายเป็นความถูกต้อง

หก เราต้องเลิกคิดว่าเราเป็นประเทศเล็ก ต้องเลือกข้างหรือยอมเป็นลูกไล่ของมหาอำนาจฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง ความจริงเราเป็นประเทศที่ใหญ่พอที่จะดำรงความเป็นกลางได้ ไม่ว่าจะดูจากขนาด จำนวนประชากร หรือจีดีพี

ในภาวะที่โลกแบ่งเป็นฝักฝ่าย มหาอำนาจแย่งชิงความเป็นใหญ่กัน ประเทศที่เป็นกลางจะอยู่ในฐานะได้เปรียบ เพราะจะถูกรุมจีบจากทั้งสองข้าง

เจ็ด เราต้องเลิกคิดว่าเราเป็นประเทศยากจน ต้องพึ่งพาเงินกู้จีนเพื่อสร้างรถไฟความเร็วสูงและโครงสร้างพื้นฐานอื่นๆ ในความเป็นจริง เรามีความสามารถในการสะสมความร่ำรวยในรูปแบบของทุนสำรองระหว่างประเทศได้มากเกินพอเสียอีก ซึ่งที่ผ่านมาเราก็ได้ทำมาพอสมควรแล้ว แต่ยังไม่เต็มความสามารถ

ทุนสำรองที่เรามีอยู่ทั้งหมดในปัจจุบัน กว่าครึ่งเป็นผลงานของผู้หญิงที่เป็นผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย ซึ่งมีอยู่เพียงคนเดียว และอยู่ในตำแหน่งเพียงวาระเดียว มากกว่าผู้ว่าการชายนับสิบคนรวมกัน และอยู่ในตำแหน่งรวมกันนับสิบสมัย ก็คงเป็นเรื่องที่ต้องฝากให้ผู้ว่าการคนใหม่ช่วยพิจารณา

เรื่องสุดท้าย ไหนๆ เรื่องก็เกิดแล้ว ดีที่สุดที่เราทำได้ในขณะนี้คือการพยายามสร้างความมั่นใจให้กับชาวโลก ว่าเราจะติดตามดูแลให้จีนรักษาสัญญาว่าจะไม่ละเมิดสิทธิมนุษยชนของชาวอุยกูร์กลุ่มนี้ เราควรเชิญองค์กรระหว่างประเทศให้ส่งทีมไปสังเกตการณ์ร่วมกับทีมของเราด้วย และอาจถือโอกาสสำทับกับจีนให้เป็นที่ประจักษ์ว่า หากจีนไม่รักษาสัญญา ก็จะกระทบความสัมพันธ์ระหว่างกันอย่างหลีกเลี่ยงไม่พ้น