ภัยแล้งคุกคามความมั่นคง

โดย...ภุมรัตน ทักษาดิพงศ์

ภัยพิบัติทางธรรมชาติ ถือว่าเป็นภัยคุกคามชนิดหนึ่งต่อความมั่นคงของประเทศ โดยเฉพาะหากภัยพิบัติทางธรรมชาตินั้นรุนแรง กว้างขวาง ย่อมกระทบต่อเศรษฐกิจ สังคม และการเมือง ปีนี้ประเทศไทยกำลังเผชิญกับภัยแล้งอย่างรุนแรง และรุนแรงกว่าปีที่ผ่านๆ มา กระทบต่อการขยายตัวทางเศรษฐกิจของประเทศ หากบริหารจัดการไม่ดีอาจนำไปสู่ความวุ่นวายทางการเมืองได้

น้ำท่วม ภัยแล้ง ดูเป็นเรื่องธรรมดาสำหรับคนไทย เพราะแต่ละปีในหน้าแล้งก็เจอกับภาวะภัยแล้ง ในฤดูฝนก็เผชิญกับภาวะน้ำท่วม มากบ้างน้อยบ้างในแต่ละปี หากบริหารจัดการไม่ดี สถานการณ์จะรุนแรงและส่งผลกระทบกว้างขวาง ดังเช่นที่รัฐบาลบริหารจัดการน้ำที่ผิดพลาดจนเกิดน้ำท่วมใหญ่ในปี 2554 เวลานี้คนไทยเริ่มตระหนักถึงภาวะโลกที่ร้อนขึ้น ก่อให้เกิดปรากฏการณ์เอลนินโญและลานินญาไปทั่วโลก ไม่เฉพาะประเทศไทยเท่านั้น รวมทั้งในประเทศก็มีการตัดไม้ทำลายป่ามากขึ้น ทำให้เกิดภัยแล้งและน้ำท่วมรุนแรงขึ้นอย่างที่ไม่ต้องอธิบายกันมาก

ประเทศไทยโดยพื้นฐานเป็นประเทศเกษตรกรรม แม้จีดีพีด้านเกษตรกรรมมีเพียงร้อยละ 10 ก็ตาม แต่เมื่อใดที่ประเทศประสบวิกฤตเศรษฐกิจ วิกฤตการเงิน เกษตรกรรมจะเป็นพระเอกที่เข้ามาช่วยกอบกู้ประเทศในยามคับขันได้ทุกครั้ง ซึ่งพิสูจน์มาแล้วเกษตรกรรมเกี่ยวข้องกับน้ำ แต่ละปีไทยมีน้ำฝนเกินพอเพราะมีพายุเข้าหลายลูก ไทยไม่เคยขาดแคลนน้ำเลย เพียงแต่เราเก็บไว้ได้เพียงร้อยละ 18 เท่านั้น เห็นพูดอย่างนี้กันมาหลายสิบปีแล้ว

แต่ก็ไม่เห็นทำอะไรเพิ่มเติมนอกเหนือจากเขื่อนและอ่างเก็บน้ำที่สร้างกันมาก่อนหน้านี้หลายทศวรรษ เขื่อนล่าสุดที่สระบุรีและนครนายกเกิดขึ้นได้ เพราะพระบารมีของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวโดยตรง ที่ทำให้นครนายกหายจากน้ำท่วมในฤดูฝนและน้ำแล้งในฤดูแล้ง บรรเทาความเดือดร้อนของประชาชนใน จ.สระบุรีและลพบุรี ทั้งน้ำท่วมและน้ำแล้ง คูคลองที่ใช้เป็นแหล่งระบายน้ำก็ไม่มีเพิ่มเติมจากที่ในหลวงรัชกาลที่ 5 ได้สร้างไว้ นอกจากนั้น หากรัฐบาลสร้างคลองชลประทานส่งน้ำไปยังเกษตรกรได้ปีละร้อยกิโลเมตร ป่านนี้ทางการคงสามารถส่งน้ำไปให้ชาวนาชาวไร่ได้เกือบทั่วประเทศแล้ว

ดูเหมือนว่าคนกลุ่มหนึ่งจะรังเกียจกับการสร้างเขื่อนหรืออ่างเก็บน้ำเสียเหลือเกิน ทั้งที่เขื่อนและอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ได้พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่าได้ช่วยบรรเทาความเดือดร้อนของเกษตรกรทั้งในฤดูฝนและฤดูแล้งได้มาก ซ้ำยังสามารถผลิตกระแสไฟฟ้าให้กับประชาชนได้อีกด้วย การที่เกษตรกรไทยมีน้ำเพียงพอสำหรับการผลิตสินค้าเกษตร ทำให้ต้นทุนต่ำ ส่งไปขายในตลาดโลกในราคาที่ถูกกว่าของอเมริกัน ทำให้สงสัยว่าอเมริกันอยู่เบื้องหลังการคัดค้านสร้างเขื่อนหรือไม่ โดยเอาเรื่องการสูญเสียป่าไม้มาเป็นข้ออ้าง

ทั้งที่แต่ละปีมีการตัดไม้ทำลายป่านับแสนไร่ หลายปีรวมกันก็หลายแสนไร่ เขื่อนและอ่างเก็บน้ำมีประโยชน์มากมาย เป็นแหล่งท่องเที่ยว แหล่งประมงน้ำจืดขนาดใหญ่ให้ชาวบ้านแถวนั้นกักเก็บน้ำไว้ใช้ในฤดูฝน บรรเทาปัญหาน้ำท่วม ปล่อยน้ำให้เกษตรกรใช้เพื่อบรรเทาการขาดแคลนน้ำของเกษตรกรในฤดูแล้ง และไม่ใช่ปล่อยน้ำเฉยๆ แต่ให้ผ่านกังหันเทอร์โบก็สามารถผลิตกระแสไฟฟ้าได้อีก โดยเป็นการผลิตไฟฟ้าที่ต้นทุนต่ำที่สุด ป่าไม้รอบบริเวณเขื่อนและอ่างเก็บน้ำเขียวชอุ่มเพราะได้รับความชุ่มชื้นจากน้ำในเขื่อน ในขณะที่มีการตัดไม้ทำลายป่านับแสนๆ ไร่ในแต่ละปี ซึ่งประเทศไม่ได้ประโยชน์อะไรเลย ซ้ำยังเพิ่มความแห้งแล้ง น้ำท่วม แต่คนเหล่านี้กลับไม่พูดถึง

พูดถึงเขื่อนแก่งเสือเต้นที่สร้างไม่ได้สักที ทำให้ชาวบ้านในหลายจังหวัดริมน้ำยมรวมกันเป็นล้านคนได้รับความเดือดร้อนทุกปีจากน้ำท่วมในฤดูฝนและภัยแล้งในฤดูแล้ง ไร่นาเสียหายมากมาย ความเสียหายที่เกิดขึ้นทั้งที่คิดเป็นตัวเงินและไม่ใช่ตัวเงินมีมากมายมหาศาล เคยมีการทำประชาพิจารณ์ ชาวบ้านเกือบทั้งหมดรวมทั้งนักการเมืองทั้งระดับชาติและระดับท้องถิ่นเห็นพ้องด้วยกับการสร้างเขื่อน แต่รัฐบาลจากการเลือกตั้งไม่กล้าทำเพราะเกรงใจคนเพียงพันคนกับเอ็นจีโอกลุ่มหนึ่ง หากไม่กล้าสร้างเขื่อนขนาดใหญ่ กรมชลประทานก็มีทางเลือกให้สร้างเขื่อนย่อมไลงมาคือ เขื่อนยมบนและยมล่าง หรือสร้างเป็นอ่างเก็บน้ำเล็กๆ หลายแห่ง สร้างฝายกักเก็บน้ำมากแห่ง แต่รัฐบาลจากการเลือกตั้งก็ยังไม่กล้าตัดสินใจทั้งที่กรมชลประทานมีข้อมูลครบถ้วน 

ความสูญเสียที่เกิดขึ้นในแต่ละปีจากน้ำท่วมและภัยแล้งคิดเป็นตัวเงินแล้วอาจถึงหลายพันล้านบาท หากเอาเงินจำนวนนี้รวมกันในหลายปีที่ผ่านมาสามารถสร้างเขื่อนได้หลายเขื่อน สร้างอ่างเก็บน้ำได้หลายแห่ง ที่สำคัญคือบรรเทาความเดือดร้อนแสนสาหัสของประชาชนใน 3-4  จังหวัดไปได้อีกมาก

เช่นเดียวกับโครงการโขง ชี มูล ในภาคอีสานที่โฆษณาประชาสัมพันธ์กันใหญ่โตเมื่อหลายปีก่อนว่าจะสร้างเขื่อนเป็นขั้นๆ ในลำน้ำชี มูล เพื่อกักเก็บน้ำจากแม่น้ำโขงที่ไหลเอ่อขึ้นมาและน้ำฝนในฤดูน้ำหลาก เพื่อปล่อยน้ำให้เกษตรกรในฤดูแล้ง นโยบายที่จะให้แต่ละชุมชนมีสระน้ำขนาดใหญ่ของตนเองเพื่อกักเก็บน้ำไว้ใช้แต่ละครอบครัวเกษตรกรมีสระน้ำของตนเอง เวลานี้ไปถึงไหนแล้ว 

การแก้ปัญหาภัยแล้งและน้ำท่วมอย่างจริงจังและยั่งยืน ต้องกระทำในรัฐบาล คสช.เท่านั้น โชคดีที่รัฐบาล คสช.อนุมัติงบ 5,000 ล้านบาท สร้างแก้มลิงตามแนวทางพระราชดำริ แม้ไม่ทันในปีนี้ แต่ก็ไว้ใช้ในปีต่อๆ ไป หากรัฐบาลทุกรัฐบาลน้อมนำเอาแนวทางตามพระราชดำริมาดำเนินการ เชื่อว่าปัญหาเรื่องน้ำในไทยจะไม่ใช่เรื่องใหญ่อีกต่อไป หลายคนตั้งข้อสังเกตกับบางรัฐบาลว่า อะไรที่่เป็นโครงการพระราชดำริ  พวกนี้มักละเลย หากจำเป็นจนยากที่จะหลีกเลี่ยงก็ทำแบบเสียไม่ได้ หรือใช้วิธีเอาโครงการพระราชดำริมาเปลี่ยนเป็นของตนแทน เพื่อหาคะแนนเสียงเข้าพรรคแบบนี้ก็มี