ระบบเลือกตั้งต้องง่าย...ลดความซับซ้อน

อนาคตของร่างรัฐธรรมนูญจะผ่านหรือไม่ผ่านประชามติ ส่วนหนึ่งถูกผูกไว้ที่เนื้อหาในร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ และหนึ่งในเนื้อหาที่ถูกจับจ้องมากที่สุดและถึงขั้นอาจเป็นตัวชี้อนาคตของร่างรัฐธรรมนูญ คือ ระบบการเลือกตั้ง สส.แบบสัดส่วน ซึ่งคณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญได้เตรียมนำมาใช้กับประเทศไทยเป็นครั้งแรก

หากใครติดตามการเมืองมาตลอดจะเห็นว่า กกต.ไม่ค่อยพอใจกับระบบเลือกตั้งดังกล่าวเท่าไหร่นัก ดังจะเห็นได้จากการจำลองกระบวนการลงคะแนนเลือกตั้ง ซึ่งปรากฏว่าระบบเลือกตั้งแบบใหม่ทำให้บัตรลงคะแนนมีขนาดใหญ่กว่าเดิมหลายเท่า ไปจนถึงการนับคะแนนที่ต้องใช้เวลานาน เป็นต้น

ทั้งนี้ สมชัย มองว่า ปัญหาของระบบเลือกตั้งอาจไม่ได้อยู่วิธีการเท่านั้น แต่สิ่งที่น่าจะเป็นปัญหา คือผลกระทบทางการเมืองที่จะตามมา อย่างการให้กลุ่มการเมืองสามารถส่งผู้สมัคร สส.ได้ ซึ่งจะมีผลทำให้การเมืองขาดเสถียรภาพในอนาคต

“ผลเชิงเทคนิคเรื่องเล็กที่สุด แต่ผลที่เกิดขึ้นทางการเมืองเป็นเรื่องใหญ่ เรื่องเทคนิคผมบอกว่าท่านออกแบบอะไรมาผมได้หมด แต่เรื่องสำคัญคือการเมืองไทยจะย้อนสู่ช่วงก่อนปี 2540 ซึ่งมีสส.อิสระเป็นตัวแปรจัดตั้งรัฐบาล ลงมติสภาจะเลือกนายกฯ อยู่ที่ใครจะกวาดต้อน สส.อิสระมาอยู่ในมือได้มากกว่ากัน แต่ตอนนี้จะกลายเป็นพรรคบวกกลุ่มการเมืองที่เป็นตัวแปรแทน” สมชัย วิเคราะห์ผลเสีย

ส่วนจุดอ่อนของโอเพ่นลิสต์ สมชัย วิจารณ์ว่ากระบวนการลงคะแนนจะซับซ้อนและใช้เวลามากยิ่งขึ้น แต่สุดท้ายพฤติกรรมของประชาชนเหมือนเดิมไม่ได้เลือกผู้สมัครที่อยู่ในบัญชีรายชื่อจริง เพราะผู้ใช้สิทธิไม่สามารถทำความรู้จักกับผู้สมัครในบัญชีรายชื่อของแต่ละพรรคได้ทั้งหมดทุกคน ฉะนั้นประชาชนจะเลือกผู้สมัครลำดับต้นๆ ซึ่งหมายเลข 1 ในแต่ละบัญชีจะได้คะแนนสูงโดยอัตโนมัติ สุดท้ายจะได้ไม่คุ้มเสีย

“เลือกตั้งควรทำง่ายๆ แบบเดิมตามรัฐธรรมนูญปี 2540 หรือปี 2550 มันไม่ยุ่งยากซับซ้อน ถ้าจะสะท้อนเสียงที่หายไป ก็เพียงแต่เพิ่มจำนวนสัดส่วนของ สส.ระบบเขตและบัญชีรายชื่อให้เท่าเทียมกันเช่น 250 กับ 250 คน ก็จบแล้ว ไม่ต้องทอนเป็นภาคหรือเติมให้วุ่นวายเกินไป” สมชัย เสนอทางออก