ประชามติต่ออายุ ไม่ง่ายอย่างที่คิด

โดย...ทีมข่าวการเมืองโพสต์ทูเดย์

ไม่น่าเชื่อว่าเวลานี้ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีและหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) จะกลายเป็นสายล่อฟ้าไปโดยปริยาย ภายหลังเจอแรงเสียดทานเรื่องการทำประชามติต่ออายุการทำงานให้กับ คสช.ภายใต้วาทกรรมที่สวยหรูว่า “ปฏิรูปก่อนการเลือกตั้ง”

เรื่องนี้จะไม่เป็นเรื่องขึ้นมาเลย ถ้า พล.อ.ประยุทธ์ ไม่ส่งสัญญาณแปลกๆ ประหนึ่งเสียสัตย์เพื่อชาติ

“ข้อเสนอแนะนี้จะเป็นแนวทางที่ดีหรือไม่ ผมไม่รู้ ผมจะไปพิจารณาเองได้อย่างไร ดีหรือไม่ดี เพราะผมใช้อำนาจอยู่ในตอนนี้ แล้วจะให้บอกว่าอยู่ต่อแล้วจะดี ตรงนี้ผมพูดได้ไหม วันนี้ใครต้องการให้ผมปฏิรูปประชาชนก็ต้องไปหาทางมา” คำพูดของ พล.อ.ประยุทธ์ เมื่อวันที่ 4 มิ.ย.ที่ได้สร้างกระแสมาจนถึงปัจุบัน

ย้ำความจำกันอีกรอบ พล.อ.ประยุทธ์ เมื่อครั้งลงมือรัฐประหารใหม่ๆ ได้เคยประกาศผ่านทางโทรทัศน์รวมการเฉพาะกิจแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ 30 พ.ค. 2557 ว่า จะบริหารประเทศเป็น 3 ระยะ รวมเวลาประมาณ 1 ปี จากนั้นจะคืนอำนาจให้กับประชาชนด้วยการเลือกตั้ง

“ขอเวลาให้เราได้แก้ไขปัญหาให้ท่านโดยเร็ว จากนั้นทหารก็จะกลับไปทำภารกิจของเราต่อไป และคอยเฝ้ามองประเทศชาติ และประชาชนชาวไทยก้าวต่อไปข้างหน้าสู่อนาคต ด้วยความสุขแบบยั่งยืน” สัญญาประชาคมจาก พล.อ.ประยุทธ์

เมื่ออยู่ๆ ดี พล.อ.ประยุทธ์ เตรียมลงมือหันหัวเรือขึ้นมากะทันหัน อุณหภูมิการเมืองจึงเริ่มร้อนขึ้นมาทันที

เวลานี้มีหลายสูตรที่เสนอกันออกมาจากกลุ่มการเมืองในฝ่ายนิติบัญญัติ ซึ่งเป็นความเหมือนที่แตกต่างกัน

สูตรที่หนึ่งเป็นของกลุ่มคณะ กมธ.ปฏิรูปการเมืองและคณะ กมธ.ปฏิรูปกฎหมายและกระบวนการยุติธรรม ของสภาปฏิรูปแห่งชาติ (สปช.) สาระสำคัญ คือ ให้คณะ กมธ.ยกร่างรัฐธรรมนูญใส่ไว้ในบทเฉพาะกาลว่าให้มีการปฏิรูปเป็นเวลา 1 ปี 6 เดือนก่อนการเลือกตั้ง โดยไม่ต้องทำประชามติสอบถามประชาชนว่าเห็นด้วยหรือไม่

โดยแบ่งเป็น 2 ระยะสำคัญ ได้แก่ ระยะที่ 1 ให้คณะ กมธ.ยกร่างรัฐธรรมนูญร่วมกับ สปช.จัดทำบัญชีกฎหมายที่สำคัญต่อการปฏิรูปภายในระยะเวลา 6 เดือน-1 ปี ระยะที่ 2 ให้สภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) จัดทำกฎหมายดังกล่าวให้เสร็จภายใน 180 วัน จากนั้นให้ คสช.กับ กกต.กำหนดวันเลือกตั้งต่อไป

สูตรที่สอง มาจากกลุ่ม สปช.ที่นำโดย “มนูญ ศิริวรรณ” และ “ไพบูลย์ นิติตะวัน” ซึ่งเสนอให้คณะ กมธ.ยกร่างฯ เขียนไว้ในร่างรัฐธรรมนูญว่าเมื่อมีประกาศใช้รัฐธรรมนูญแล้วจะต้องจัดทำประชามติ เพื่อถามประชาชนว่าจะเห็นด้วยกับการให้เกิดการปฏิรูป 2 ปีก่อนเลือกตั้งหรือไม่ โดยสูตรของ “มนูญ-ไพบูลย์” ไม่ได้ระบุเงื่อนไขเรื่องการจัดทำกฎหมายไว้เหมือนกับสูตรแรก

ทั้งนี้ เมื่อสูตรต่ออายุออกมาจากในสภาไม่ทันไร ปรากฏว่านอกสภาก็ได้มีความเคลื่อนไหวออกมาทันที เพราะล่าสุดพระพุทธะอิสระได้ยื่นรายชื่อ 5 หมื่นคนให้กับรัฐบาล สปช. และ สนช. เพื่อแสดงพลังให้แม่น้ำ 5 สายทำประชามติ

หากมององค์ประกอบของการเปิดประตูสู่ประชามติในการต่ออายุให้กับ คสช. ณ ขณะนี้แล้ว ต้องถือว่าเข้าเงื่อนไขที่ พล.อ.ประยุทธ์วางไว้ทุกประการ หลังจากนายกฯ บอกให้ประชาชนไปหาแนวทางมา แต่กระนั้นก็ไม่ได้ความว่า คสช.ในฐานะผู้กุมอำนาจสูงสุดจะเปิดทำประชามติเพื่อต่ออายุให้กับตัวเองได้ง่ายๆ

เหตุผลสำคัญที่ทำให้การประชามติไปไม่ถึงฝั่ง คือ ปัญหาความชอบธรรมในทางการเมือง

ถ้า พล.อ.ประยุทธ์ ประกาศเสียตั้งแต่ตอนแรกว่าขอเวลา 2 ปี เพื่อการปฏิรูปประเทศ ย่อมจะเป็นเหตุเป็นผลพอที่จะให้เวลา คสช.นานขนาดนั้นได้ แต่พอ พล.อ.ประยุทธ์ ยืนยันเป็นมั่นเป็นเหมาะแล้วว่าจะอยู่แค่ 1 ปีตามโรดแมป ย่อมเป็นเรื่องยากที่ คสช.จะยืดโรดแมปออกไป

แม้การทำประชามติจะเป็นการออกเสียงโดยตรงของประชาชนและสามารถสร้างความชอบธรรมให้กับ คสช.ได้ แต่ถ้าดูจากต้นทางและกระบวนการในการนำมาซึ่งการประชามติแล้ว นับว่ามีความเป็น
สีเทาอยู่พอสมควร

ครั้น พล.อ.ประยุทธ์ จะอ้างว่ามาจาก สปช.และประชาชนผ่านการรวบรวมของพระพุทธะอิสระ ก็มีคำถามว่ามีความชอบธรรมมากพอหรือไม่ เพราะเป็นที่ทราบกันดีว่า สปช.ก็มาจากการเลือกของ คสช. หรือการรวบรวมประชาชนก็ถูกเพ่งเล็งถึงความชอบธรรมไม่ต่างกัน

ในภาวะแบบนี้ จึงเป็นเรื่องลำบากพอสมควรหากรัฐบาลจะเดินหน้าทำประชามติภายใต้วาทกรรม “ปฏิรูปก่อนการเลือกตั้ง” เว้นเสียแต่รัฐบาลชุดนี้อยากลองเล่นกับไฟ