โรฮีนจา ในทัศนะของข้าพเจ้า

โดย...เอกลักษณ์ หลุ่มชมแข

ภาพความแออัดของชาวโรฮีนจาบนเรือที่ลอยล่องอยู่ในทะเลอันดามัน ถูกเหมารวมด้วยคำว่า การค้ามนุษย์โรฮีนจา แต่ในความเป็นจริงแล้ว หากตีความนิยามการค้ามนุษย์ตามกฎหมาย (ซึ่งการตีความใดๆ ควรยึดหลักข้อเท็จจริงมากกว่าข้อคิดเห็น) จะต้องมีการแสวงหาประโยชน์โดยมิชอบ เพื่อการบังคับใช้แรงงานหรือบริการ หรือมีการบังคับค้าประเวณี 

ข้อเท็จจริงของโรฮีนจาบนเรือคือกำลังลักลอบหลบหนีเข้าเมืองไปยังประเทศอินโดนีเซียและมาเลเซีย (โดยมีส่วนหนึ่งผ่านเข้าทางประเทศไทย) เพื่อหนีจากสภาพความเป็นอยู่ที่อดอยาก แร้นแค้น และไม่มีสถานะพลเมือง หรือไร้สัญชาตินั่นเอง

ดังนั้น โรฮีนจาที่ปรากฏในข่าว คือผู้ลักลอบหลบหนีเข้าเมือง โดยใช้วิธีการล่องเรือเพื่อเข้าพรมแดนทางทะเล โดยผ่านนายหน้า หรือโบรกเกอร์ ซึ่งผู้ประสงค์จะเดินทางจะต้องจ่ายเงินค่าเดินทางล่วงหน้าหรือถ้าไม่มีเงินก็อาจมาฟรี แต่เมื่อถึงจุดหมายปลายทางต้องให้ญาติมาจ่ายเงินทีหลัง หรือไปทำงานใช้หนี้ในประเทศปลายทาง ทั้งในประเทศไทย มาเลเซีย และอินโดนีเซีย

- ชาวโรฮีนจาจะถือเป็นผู้เสียหายจากการถูกค้ามนุษย์ก็ต่อเมื่อถูกนายหน้าพาไปส่งให้กับสถานประกอบการเพื่อทำงาน แล้วถูกบังคับใช้แรงงาน - ส่วนใหญ่จะอยู่ในกลุ่มของโรฮีนจาที่ไม่มีญาติ คือประสงค์จะเดินทางหนีความตายและความอดอยากไปทำงานในประเทศอื่น แต่ไม่มีเงินค่าเดินทางให้กับนายหน้า กลุ่มนี้จะมาฟรี และถูกพาไปทำงานเพื่อหักเงินค่าเดินทางทีหลัง ซึ่งเมื่อทำงานแล้วไม่ได้เงินจะยิ่งเพิ่มความเครียดให้ตัวแรงงานจนไม่อยากทำงาน นายจ้างก็มักกักขังคนกลุ่มนี้ไว้ เพราะกลัวหลบหนีเนื่องจากจ่ายเงินให้นายหน้าไปแล้ว ตรงนี้แหละจะเข้าข่ายบังคับใช้แรงงาน เพราะเริ่มมีการกักขังทำให้ปราศจากเสรีภาพ

 

- ปกติแรงงานสามสัญชาติ พม่า ลาว กัมพูชา เมื่อถูกจับในข้อหาลักลอบหลบหนีเข้าเมือง จะถูกผลักดันกลับประเทศต้นทาง แต่ในกรณีโรฮีนจา ทางการไทยส่งกลับหรือผลักดันกลับพม่าหรือบังกลาเทศซึ่งเป็นประเทศต้นทางที่เขามาไม่ได้ เพราะพม่าและบังกลาเทศไม่รับกลับ และมองว่าโรฮีนจาเป็นผู้เข้าเมืองโดยผิดกฎหมายในประเทศเขาเช่นกัน ดังนั้นหากทางการไทยจับโรฮีนจามา จะผลักดันกลับไม่ได้ ต้องกักตัวอยู่ยาวกลายเป็นผู้ลี้ภัยถาวรในประเทศไทย โดยไม่มีประเทศที่จะรับตัวไปต่อหรือกลับไปยังประเทศเดิมของตนเองได้

- มีความคลุมเครือที่ทำให้โรฮีนจาเป็นกึ่งๆ เรื่องค้ามนุษย์ เพราะส่งกลับประเทศต้นทางไม่ได้ จึงพยายามส่งโรฮีนจาผู้ชายเข้าห้องกักของตำรวจตรวจคนเข้าเมือง และสถานคุ้มครองของกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ส่วนโรฮีนจาผู้หญิงและเด็กจะส่งเข้าดูแลในบ้านพักเด็กและครอบครัวประจำจังหวัด (บ้านนี้เป็นหน่วยงานของรัฐ มีหน้าที่เป็นบ้านพักฉุกเฉินสำหรับเด็กและสตรี ส่วนใหญ่เป็นปัญหาความรุนแรง ในครอบครัว, ท้องไม่พร้อม) ซึ่งดูแลคนกลุ่มนี้ไม่ไหว เพราะไม่ใช่หน้าที่โดยตรง ไม่ได้ถูกฝึกมาให้ดูแลผู้ลี้ภัย อีกทั้งยังสื่อสารกันไม่รู้เรื่องเนื่องจากพูดคนละภาษา และไม่มีงบประมาณสำหรับดูแลคนกลุ่มนี้ ดังนั้นจึงเกิดการหลบหนีออกจากบ้านพัก เพราะทุกคนอยากมาทำงาน เขาไม่ได้อยากถูกกักตัว

- ค่อนข้างชัดเจนว่า เวลาโรฮีนจาถูกจับในประเทศไทย และถูกส่งตัวไปดูแลตามหน่วยงานต่างๆ ด้วยความที่เขาพูดภาษาอาระกัน หาล่ามแปลภาษาแทบไม่ได้ จึงมีอาสาสมัครล่ามที่มาช่วยเจ้าหน้าที่แปลภาษาให้ แต่สุดท้ายอาสาสมัครที่มาเป็นล่ามดันเป็นนายหน้าที่พาคนกลุ่มนี้หลบหนีเข้าเมืองนั่นเอง แน่นอนว่าอะไรจะเกิดขึ้น เมื่อนายหน้าเป็นคนแปลภาษาให้กับเจ้าหน้าที่ฟัง และนายหน้าจะบอกอะไรกับชาวโรฮีนจาที่ถูกกักตัวอยู่บ้าง

- มีการผลักดันโรฮีนจาที่เข้าเมืองผิดกฎหมายด้วยวิธีการแบบไม่เป็นทางการ ปกติเรียกว่าในทางลับ แต่เป็นเรื่องที่ทราบกันในชายแดน โดยเป็นการผลักดันออกราชอาณาจักรทางเรือ ซึ่งมีข่าวพูดกันในทำนองว่า ท้ายสุดจะมีนายหน้าไปรับตัวโรฮีนจากลุ่มนี้กลับมาอยู่ดี เพื่อหลบหนีไปยังประเทศปลายทางต่อ

- การลักลอบหลบหนีเข้าเมืองมีนายหน้าพามา ประเด็นคือ ทำไมนายหน้าถึงพาผ่านเข้ามาได้ อาจเชื่อมโยงถึงเรื่องคอร์รัปชั่น ซึ่งนายหน้าต้องจ่ายเงินอำนวยความสะดวกแก่ใครบ้าง?

 

ประเด็นนี้น่าจะสำคัญที่สุดในปัญหานี้ ทั้งการลักลอบพาคนหลบหนีเข้าเมืองและปัญหาการค้ามนุษย์ ใครหนอรับผลประโยชน์จากความทุกข์ยากของเพื่อนมนุษย์?

- ปกติคำว่า “ผู้ลี้ภัย” อาจเป็นการลี้ภัยชั่วคราว แต่โรฮีนจาแทบจะเรียกว่าเป็นผู้ลี้ภัยถาวร เพราะแทบไม่มีโอกาสได้กลับไปประเทศต้นทางคือพม่า เพราะเขาไม่รับกลับ ดังนั้นประเทศต่างๆ จึงสงวนท่าทีในเรื่องนี้ในการช่วยเหลือรับตัวไว้ เพราะถ้ารับตัวไว้ หรือตั้งค่ายผู้ลี้ภัย หรือให้งานทำ จะมีการหลั่งไหลของโรฮีนจาเข้ามาอีกจำนวนมาก เพราะทุกคนย่อมเคลื่อนย้ายตัวเองไปสู่สิ่งที่ดีกว่า

- เป็นปัญหาระหว่างหลายประเทศเกี่ยวเนื่องกัน และเป็นปัญหาที่ต้องได้รับการแก้ไข และอาจใช้งบประมาณจำนวนมาก ซึ่งต้องแบกรับร่วมกันในประเทศที่เกี่ยวข้องและประเทศที่เรียกร้องให้มีการรับผิดชอบ ท่าทีของพม่าก็สำคัญในการเข้ามาจัดการปัญหา แต่ตอนนี้เขามองว่าไม่ใช่คนของประเทศเขา

- ไม่ว่าจะมองสายตาแบบไหน ขอให้ท่องไว้ในใจว่า

โรฮีนจา เป็นคน 

โรฮีนจา เป็นคน

โรฮีนจา เป็นคน