ช้าง : กับการ ทารุณกรรม

ช่วงนี้ปิดเทอมอากาศร้อนและแล้งจัด หลายคนไปตามแหล่งท่องเที่ยวจะพบเห็นว่า ช้างถูกนำมาใช้ในอุตสาหกรรมท่องเที่ยวจนชินตา มีการนำมาใช้แม้ในงานแต่งงาน งานปาร์ตี้ริมสระ งานวันเกิด งานบวช งานจิปาถะที่คนทำเงินหาเลี้ยงชีพจากช้างพอจะนึกได้ รวมถึงวาดภาพ เตะฟุตบอล เต้นระบำ กายกรรม
ชู้ตบาส

บัดนี้ บริษัททัวร์ใหญ่ๆ ในยุโรปเริ่มประกาศถอดรายการเที่ยวที่มีการนำช้างมาทำในสิ่งที่ไม่เป็นธรรมชาติอย่างที่ช้างควรเป็นแล้ว แม้แต่การขี่บนกูบวางท่าโก้เป็นกาหลิบบนหลังช้างก็เริ่มถูกถอดเหมือนกัน

คณะละครสัตว์ของสหรัฐที่มีชื่อเสียง ประกาศงดการนำช้างมาฝึกในละครสัตว์ตลอดไป เพราะประจักษ์แล้วว่าทั้งหมดนี้คือ การทารุณกรรมกันอย่างเป็นระบบ

ธงชาติไทยที่ติดอยู่หน้ารถของทูตไทยทั่วโลก ธงชาติไทยที่อยู่บนเรือรบแห่งราชนาวีไทยทุกลำ เป็นธงไตรรงค์มีตราช้าง เพราะเป็นธงที่ออกแบบใช้มาตั้งแต่รัชกาลที่ 4 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์

สัตว์ประจำชาติของไทยปัจจุบันก็คือ ช้าง เครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่พระราชทานแก่ข้าราชการทั้งฝ่ายประจำและฝ่ายการเมือง มีสองตระกูล ตระกูลมงกุฎ (สีน้ำเงิน) กับตระกูลช้างเผือก (สีแดง) แล้วประเทศไทยซึ่งรู้ดีว่าช้างเป็นสัตว์ฉลาด อ่อนโยน อ่อนไหว มีตำนานร่วมสู้กู้ชาติมานับไม่ถ้วน ก็ได้กลายเป็นเมืองที่มีเรื่องการทรมานช้างอย่างเป็นระบบจำนวนมาก ดังนั้นเรื่องการทารุณกรรมช้างจึงควรได้รับการใส่ใจ แก้ไขอย่างยิ่ง

เดี๋ยวนี้ใครขืนอวดว่าได้มาซึ่งงาช้าง จะเป็นในรูปงาโชว์ หรือสลักเป็นเครื่องใช้เครื่องประดับเพื่ออวดบารมี มีหวังโดนรุมวิจารณ์ชยันโต ซึ่งก็ดีแล้ว งาส่วนมากไม่ได้มาจากซาก แต่มาจากการหั่นการเลื่อยตอนช้างยังเป็นๆ อยู่นี่เอง ลองคิดดูว่าทำฟันเด็กพูดกันดีๆ ยังใช้เวลาร่วมครึ่งชั่วโมง กับช้างที่โดนขึงมัดทำกันสดๆ จะนานแค่ไหน

ความอ่อนโยนของช้างนั้น หนังสือบันทึกของลูกช้าง ซึ่งเขียนขึ้นโดยคุณกัญจนา ศิลปอาชา เล่าให้ฟังว่า เราดูสารคดีช้างแอฟริกา ช้างเอเชียมาเยอะ รู้กันทั่วว่าช้างเพศเมียรักลูกรักโขลง ช่วยกันดูแลตัวเล็กๆ อุปการะกันยามเจ็บไข้ ตัวเล็กเอางวงจุ่มเข้าปากตัวโต เพื่อแสดงความนอบน้อม ตัวโตเอางวงลูบตัวเล็กแสดงความเมตตา ช้างชอบอาบน้ำมาก เอางวงควักทรายพ่นตามตัวเพื่อไล่แมลง ดังนั้นผิวที่ดูเหมือนหยาบหนา แต่ที่จริงเปราะบางสำหรับสัตว์ใหญ่อย่างช้าง อุ้งเท้าออกแบบให้เดินบนดินไม่ใช่ลูกรังและถนนคอนกรีต

ผมเคยเข้าใจมาตลอดว่า สัตว์ที่ฆ่าตัวตายเป็นอย่างเดียวในโลกนี้คือ มนุษย์ เพราะเราอ่อนไหวต่อเรื่องรันทดใจ สัตว์ทั่วไปไม่มีการฆ่าตัวตาย เศร้าโศก ตรอมใจไม่กินอาหารหรือน้ำจนตาย แต่ไม่ฆ่าตัวตาย

แต่แล้วก็จึงได้รู้ว่าช้างฆ่าตัวตายได้ และมีการพบช้างที่ถูกทรมานจนทนไม่ไหว ใช้เท้าหน้าของตัวเองเหยียบงวงบีบจมูกให้สิ้นใจ แต่ผู้ดูแลใจร้ายรู้ทันจึงจับขึงพืดและมัดงวงไว้กับขื่อต่อไป สิ่งที่ช้างทำได้คือ ร้องไห้น้ำตาไหลพรากๆ

ปี 2532 รัฐบาล พล.อ.ชาติชาย ประกาศยกเลิกสัมปทานป่าไม้ทั่วประเทศ ซึ่งทำได้ถูกแล้ว นับแต่นั้น ช้างงานในการชักลากไม้จึงถูกเปลี่ยนมาเป็นช้างโชว์ในอุตสาหกรรมท่องเที่ยวอย่างเป็นล่ำเป็นสัน ขอสับที่เคยใช้แค่เคาะบอกทาง ก็ถูกเงื้อฟาดเพื่อฝึกให้แสดงออกจนดูเหมือนน่ารักน่าเอ็นดู ผมเห็นวิดีโอภาพจริงของการเงื้อฟาดที่น่าสะพรึงกลัว ทั้งตัวช้างเล็ก ช้างโตจนรู้สึกเป็นปฏิปักษ์กับตะขอเหล่านี้ แต่ที่สะอิดสะเอียนมากกว่าคือ คนที่ใช้มันสับลงไปมากกว่า สำหรับคนหากินจากช้างโชว์จำนวนมาก พอรู้ตัวว่าการสับตะขอที่กระหม่อมช้างถูกเพ่งเล็ง ก็หันไปสับที่ใบหูและหลังหูซึ่งเห็นแผลได้ยากกว่า

เราคนไทยและคนส่วนใหญ่ในดินแดนสุวรรณภูมิอย่าง ลาว กัมพูชา พม่า ถูกสอนให้ยอมรับกับประเพณีโบราณว่าด้วยการคล้องช้างป่ามาฝึก แต่เอาช้างป่ามาทำงานชักลากไม้ ใช้เป็นพาหนะในสงคราม กับเอาช้างมาทำน่ารักน่าเอ็นดูนั้น มันต่างกันนะครับ

ก็เพราะความเชื่อประเพณีเช่นกันมิใช่หรือ ที่ทำให้เราไม่กล้าตั้งคำถามหรือหาทางเลือกอื่นที่จะสร้างสัมพันธ์ของสังคมกับช้างมานาน ว่าเราควรจะยอมให้มีการนำช้างมา “ผ่าจ้าน” คือการเอาช้างน้อยมาทรมานจนสติขาด สัญชาตญาณเสีย ชีวิตจิตวิญญาณของช้างน้อยเหล่านี้ถูกบังคับให้ฝังใจว่า เจ้าชีวิตใหม่คือมนุษย์ใจเหี้ยมที่ทำตัวเหมือนนักทรมาน สั่งอะไรก็ต้องทำให้ได้

บทความวันนี้จึงมีเจตนาจะบอกคุณผู้อ่านและอุตสาหกรรมท่องเที่ยวให้ตั้งคำถามกับผู้ให้บริการที่มีช้างอย่างสม่ำเสมอ และขอได้โปรดพิจารณาสนับสนุนแต่ผู้ที่นำช้างมาทำในสิ่งที่ไม่ฝืนธรรมชาติของสัตว์ใหญ่ มีเวลาให้ช้างพักผ่อน มีหัวใจใหญ่ให้กับสัตว์ประจำชาติอย่างสมควรของเขากันครับ

(ผู้เขียนขอขอบคุณที่ได้รับการเอื้อเฟื้อจากคุณกัญจนา ศิลปอาชา เจ้าของหนังสือ “บันทึกของลูกช้าง” ที่ให้ข้อมูลความรู้ข้างต้นอย่างละเอียดหลังจากที่คุณกัญจนาได้ลงไปคลุกคลีอยู่กับช้างและคนใจบุญผู้เมตตาช้างมาเป็นเวลานับปี)