“สมบัติ”ชี้จุดด้อยการเมืองเยอรมันไม่เชื่อมโยงปชช.

“สมบัติ”โพสต์เฟซหลังดูระบบการเมืองเยอรมันชี้จุดเด่นเน้นรัฐบาลผสม-จุดอ่อนไม่เชื่อมโยงปชช.

นายสมบัติ ธำรงธัญวงศ์ ประธานคณะกรรมาธิการ (กมธ.) ปฏิรูปการเมือง ในฐานะผู้ร่วมคณะตามคำเชิญของรัฐบาลเยอรมนี ไปศึกษาดูงานที่สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนีระหว่างวันที่ 16 – 20 มี.ค. ที่ผ่านมา ได้โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊คส่วนตัว ถึงผลการศึกษาดูงานดังกล่าว ในหัวข้อ “ระบบการเมืองของเยอรมนี” ซึ่งมีสาระสำคัญ ดังนี้ สหพันธรัฐเยอรมนีปกครองด้วยระบอบประชาธิปไตย ระบบรัฐสภา มีรัฐบาลสหพันธรัฐ รัฐบาลมลรัฐ และรัฐบาลท้องถิ่น โดยมีประธานาธิบดีที่มาจากการเลือกตั้งของสภาบุนเดสตาก หรือ สภาผู้แทนราษฎร และสภาบุนเดสราต หรือ สภาตัวแทนจากมลรัฐเป็นประมุขของประเทศ มีวาระ 5 ปี

ขณะที่สภาบุนเดสตาก มีสมาชิก 598 คน มาจากการเลือกตั้งแบบสัดส่วนผสม ประกอบด้วย การเลือกตั้งสส. เขต จำนวน 299 คน และสส.ระบบบัญชีรายชื่อ จากการเลือกพรรคอีกจำนวน 299 คน สำหรับการเลือกตั้งระบบสัดส่วนผสมจะไม่มีพรรคใดได้เสียงข้างมากเกินครึ่ง ตั้งแต่ใช้ระบบนี้มา เคยมีครั้งเดียวที่พรรค CDU ได้เสียงเกินครึ่งเล็กน้อย นอกนั้นต้องจ้ดตั้งรัฐบาลผสมทั้งสิ้น รัฐบาลผสมที่เคยจัดตั้งมีพรรคใหญ่สองพรรคร่วมกันจัดตั้งรัฐบาลผสม 2 ครั้ง (Grand Coalition Government ) และรัฐบาลผสมกับพรรคเล็กๆ 13 ครั้ง

อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันสภาบุนเดสตากมีสมาชิกจำนวน 631 คน เหตุที่มีจำนวนที่มากกว่ากำหนด คือ 598 คน เพราะการเลือกตั้งระบบสัดส่วนผสม จะทำให้มีผู้ได้รับเลือกตั้งเกินจำนวน อันเนื่องมาจากการคิดส่วนเพิ่มจากหลักโอเวอร์แฮง แมนเดตและเอาสไลซ์ แมนเดต ซึ่งการคิดสัดส่วนนี้เป็นหน้าที่ของคณะกรรมการจัดการเลือกตั้ง เพราะมีขั้นตอนที่ยุ่งยาก และซับซ้อน

"ระบบการเลือกตั้งแบบสัดส่วนผสมกำหนดให้คะแนนการเลือกพรรคเป็นคะแนนที่กำหนดจำนวนยอดสส.ทั้งหมดของแต่ละพรรค ส่วนสส.เขตของแต่ละพรรคได้เท่าไหร่ ให้นำมาหักออกจากจำนวนสส.ที่คำนวนได้ทั้งหมดจากคะแนนของพรรค เช่น สภาบุนเดสทากมีสส. 598 คน ถ้าพรรค A ได้คะแนนพรรค 10% จะได้สส.ทั้งหมด 59.8 คน ถ้าพรรค A ได้สส.เขต 20 คนจะได้สส.บัญชีรายชื่อ =59.8-20=39.8 คน แต่ถ้าพรรค A ได้สส.เขต 65 คนซึ่งมากกว่าจำนวนสส.ทั้งหมดที่จะได้จากการคำนวนของคะแนนพรรค คือ 59.8 คน กรณีนี้ให้ถือจำนวนส.ส.เขตที่มากกว่าเป็นหลักจะทำให้พรรค A ได้สส.ทั้งหมด 65 คนไม่ใช่ 59.8 คน กรณีเรียกว่าโอเวอร์แฮง แมนเดต เมื่อมีโอเวอร์แฮง แมนเดต ทำให้ต้องคำนวนเอาสไลซ์ แมนเดต หรือจำนวนชดเชยเพื่อให้ผลการเลือกตั้งมีความยุติธรรมกับทุกพรรค ส่วนนี้ที่นับว่าการคิดคำนวนสลับซับซ้อนมากที่สุด คนเยอรมันเองก็ไม่ค่อยเข้าใจปล่อยให้เป็นหน้าที่ของคณะกรรมการจัดการเลือกตั้งเป็นผู้รับผิดชอบ" นายสมบัติ ระบุ

สำหรับการเลือกตั้งแบบสัดส่วนผสมมีข้อดี คือ ได้ผู้แทนครึ่งหนึ่งมาจากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชน มีความเชื่อมโยงกับประชาชนโดยตรง ขณะที่สส.ระบบบัญชีรายชื่อมาจากการเลือกพรรค จะสะท้อนความนิยมของประชาชนที่มีต่อพรรคการเมือง และพรรคมีโอกาสคัดเลือกผู้ทรงคุณวุฒิ ที่มีความเชี่ยวชาญ มีความรู้ความสามารถ หรือเป็นนักบริหารมืออาชีพ แต่ไม่มีทักษะในการเลือกตั้งในพื้นที่ให้อยู่ในระบบบัญชีรายชื่อได้ ทำให้บุคลากรของพรรคมีสมรรถนะครอบคลุมทุกด้านที่จำเป็นสำหรับการบริหารประเทศ

ทว่า จุดอ่อน คือ สส.บัญชีรายชื่อไม่เชื่อมโยงกับประชาชน และประชาชนไม่มีส่วนในการคัดเลือกว่าจะเลือกใคร อำนาจการคัดเลือกเป็นของหัวหน้าพรรคหรือกรรมการพรรคเท่านั้น ขณะที่คณะรัฐมนตรี นายกรัฐมนตรี ไม่มีอำนาจยุบสภาโดยตรง ยกเว้นกรณีที่นายกฯขอมติความไว้วางใจจากสภาแล้วไม่ได้รับความไว้วางใจ นายกฯจึงจะมีอำนาจยุบสภา นอกจากนี้ การอภิปรายไม่ไว้วางใจจะกระทำได้เฉพาะกรณีที่นายกฯขอให้สภามีมติไว้วางใจเท่านั้น 

“การเมืองของเยอรมนียังมีรายละเอียดอีกมาก การเดินทางมาศึกษาระบบการเลือกตั้งของเยอรมนีตามคำเชิญของรัฐบาลเยอรมันที่ได้ออกค่าใช้จ่ายให้ทั้งหมดนับว่าได้ประโยชน์มาก ทำให้ผมมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับระบบการเมืองของเยอรมันได้ลึกซึ้งมากกว่าการอ่านจากหนังสือ และนับว่ามีประโยชน์ในการวิเคราะห์เปรียบเทียบโครงสร้างของระบบการเมืองในระบอบประชาธิปไตยมาก” นายสมบัติ กล่าว